Zaterdag 14/12/2019

'Ik zie de crisis niet'

Bart Brinckman en Georges Timmerman / Foto Filip Claus Fred Erdman houdt zijn partij bij de hand

'Sommigen ontdekken nu pas dat ik al tien jaar in het parlement rondloop. Je kunt dus goed werk leveren zonder in de schijnwerpers te staan.' Fred Erdman zocht steeds de luwte, tot de fel geplaagde SP hem als voorzitter op de voorgrond bracht. Vorige week kreeg de pensioengerechtigde Antwerpenaar de toestemming om zijn partij door de Agusta-draaikolk en de verkiezingen te loodsen. 'Ik rond graag de hoekjes af. Ik zoek de nuance, niet de oneliner.'

Spreken is zilver, zwijgen is goud. De Socialistische Partij lijkt vandaag op een grande muette. Een vraagje over de dagelijkse politieke beslommeringen kan natuurlijk altijd. Maar begin tegen Fred Erdman niet over het Agusta-proces of over wie nu eigenlijk de partij moet leiden. Meteen valt er een diepe stilte of volgt een aangehouden oefening in het zo weinig mogelijk vertellen met zo veel mogelijk woorden.

Vorige week stemde het SP-partijbureau in met Erdmans aanblijven als voorzitter tot na de parlementsverkiezingen van 13 juni 1999. Wat als een tussenpauze werd beschouwd, krijgt een permanent karakter. Als een soort crisismanager zal deze advocaat de SP door het turbulente Agusta-proces leiden. Bovendien geniet hij het alleenrecht van de perscontacten.

Erdman: "Ik? Crisismanager? Oh. Ik zie de crisis niet onmiddellijk, al weet ik wel waarop jullie zinspelen. Als iedereen zegt 'Doe gerust voort', dan is het duidelijk dat ik goed bezig ben, laat ik niet vals bescheiden zijn. Maar ik manage geen tijdelijke situatie. Ik heb een volledige opdracht met alle machten die een voorzitter toebehoren."

'Als u me vraagt wie me moet opvolgen, zeg ik: 'De beste',' vertelde u in Humo. Mogen wij u feliciteren?

(lacht) "Ik blijf bij die stelling. Maar het geldt voor wie mij echt zal opvolgen. Uiteindelijk doe ik gewoon het mandaat van Louis Tobback uit."

In april werd afgesproken dat u in oktober een opvolger zou krijgen. Hebben we iets gemist?

"Blijkbaar vindt men dat het goed gaat, dat ik mijn werk doe, dat ik de rust kan verzekeren. De balans is opgemaakt. Waarom zouden we energie besteden aan de verkiezing van een voorzitter? Die zou ten vroegste in december kunnen optreden. En dan is de verkiezingskoorts volop losgebarsten."

Als blijk van vertrouwen steekt een bende van vier een helpende hand toe?

"Wees gerust, ik ben geen voorzitter onder voogdij. Ik heb zelf gevraagd om een aantal lopende opdrachten te bevestigen. Norbert De Batselier voor het Toekomstcontract, Steve Stevaert als verantwoordelijke voor de verfrissing, de personeelsverjonging waarmee we een nieuwe eeuw kunnen ingaan. En dan hadden we nog iemand nodig om de campagne te leiden. Zelf kan ik dat niet. Mijn 'gedraaide' juristenopleiding bracht me tot een administratieve aanpak. Johan Vande Lanotte was beschikbaar en heeft bewezen over de nodige capaciteiten te beschikken.

"Met de ruggensteun van de papabili voel ik me veel geruster. Ooit hebben ze in Avignon een oude paus verkozen omdat ze dachten er snel van af te zijn... Grapje hoor. Misschien verrast ons eensgezinde optreden omdat zo'n beeld bij andere partijen ongebruikelijk is. Daar moet iedereen eerst naar iedereen lopen om te kijken wat er allemaal aan de hand is."

Als politici elkaar graag zien worden we achterdochtig.

(Grinnikt) Hier past geen nietszeggend antwoord... Gelukkig dat we in onze rangen mensen tellen die het beter zouden doen dan ik. Misschien wordt jullie argwaan gevoed door gebruiken bij andere partijen. Zelf kom ik uit een partijschool waar saamhorigheid kenmerkend was. Vroeger riepen ze al eens wat harder en klopten ze met de vuist op tafel. Maar als het erop aankwam, toonde de partij zich eensgezind.

"Ik ken de waarde van de betrokkenen en hun benadering van wat er op het spel staat. We staan aan de vooravond van de moeder van alle verkiezingen. Er bestaat iets als de psychologie van het einde van een millennium. Er komt een dynamiek die je niet beheerst, gestuwd door feestende mensen die een bijzondere hoop koesteren. Die dynamiek moet je inpassen en dat kan pas als iedereen goed beseft wat er op het spel staat: de noodzaak om de verkiezingen te winnen."

De vierde man, Louis Tobback, wordt voorlopig niet als boegbeeld uitgespeeld. Niets leek dat lijsttrekkerschap in de weg te staan?

"Eens ons programma en onze strategie vastliggen, zullen we bepalen wie waar zal worden ingezet. Tobback is een uitzonderlijk boegbeeld geweest en is dat nog. Maar we zullen pas in februari onze campagne voorstellen.

Na het Agusta-proces...

"Neen, jullie moeten geen verband zoeken, ondanks de pogingen om bepaalde onthullingen als een springplank voor verregaande conclusies te gebruiken. Neen, ik word niet verplicht om zoiets te zeggen. (geïrriteerd) Op dat punt moeten we elkaar nog leren kennen. Wat ik niet wil zeggen, zeg ik niet. Wat ik zeg, meen ik. Begrepen? Dan zitten we op dezelfde golflengte.

"Na het proces weten we in ieder geval dat de mensen die naar de kiezer gaan het vertrouwen van die kiezer verdienen."

Een verstandige optie.

(knikt hoffelijk) "Dank u."

Over dat proces lijkt er wel een communicatiestop.

"Kijk eens hier. Ten eerste loopt het proces. Iedere beklaagde heeft recht op verdediging. Die rechten moeten gevrijwaard blijven. Ten tweede beschik ik niet over het dossier. Ik kan alleen zinnige dingen vertellen - ik heb niet de behoefte om in beschouwingen te vervallen - als ik voldoende gedocumenteerd ben. Daarvoor heb ik het arrest van het Hof van Cassatie nodig. Op dat ogenblik hoop ik antwoord te krijgen op de vele vragen die ik heb en ook jullie je stellen. (fijntjes) Begrijpen jullie mijn dilemma?"

U bent toch opgetreden als juridisch adviseur?

"Het is waar, ik heb de partij raad gegeven en een analyse gemaakt van de juridische situatie. Maar de connotatie 'adviseur' zint me niet. Wat is er verkeerd aan een partij die de kennis gebruikt van iemand uit haar rangen?"

Voor de publicatie van het Agusta-dossier in De Morgen hebben jullie slechts scheldwoorden over, argumenten die het tegendeel bewijzen blijven uit.

"Oh, ik scheld niet graag. Maar neem het van mij aan: voor de beklaagden is de psychologische belasting van zo'n proces zwaar. (Gaat rechtop zitten) Kijk, wanneer de VS zich verlekkeren op het Lewinsky-rapport, een evolutie waar ik mijn bedenkingen bij heb, dan hebben ze op zijn minst het volledige rapport. Uw dossier leek me onvolledig. Bovendien konden de betrokkenen zich niet verdedigen.

"Zal ik jullie eens wat vertellen? In mijn ervaring als assisenpleiter heb ik met de beklaagde nooit een gesprek ten gronde gevoerd zolang het dossier nog niet helemaal was afgerond. Ondertussen kun je alleen het polleke vasthouden, goede raad geven."

Uit de reeks blijkt dat Tobback - door te liegen over de datum waarop penningmeester Etienne Mangé de partij inlichtte over de gift - de kiezer drie jaar lang heeft belazerd.

"Als ik de dagvaarding van Cassatie goed analyseer, dan ken ik de optie van de vervolging. Uw commentaren stroken daar niet mee. Indien ik me vergis, dan zal ik daar tijdens het proces wel mee geconfronteerd worden. Daar bereid ik me moreel op voor."

In haar uiteenzetting vertelde procureur-generaal Liekendael dat de SP vroeger dan toegegeven op de hoogte moet zijn geweest van het Agusta-geld. Zij is vastbesloten om dit aan te tonen.

"Nu maken jullie wat te veel veronderstellingen. Weten jullie zeker dat Liekendael die lijn zal aanhouden? Kan zij het bewijzen? Ik trek andere conclusies. Door overleg zal tijdens het proces misschien een aantal zaken duidelijk worden. Laten we een afspraak maken. We zullen in december samen het proces analyseren binnen de perken van het arrest. Journalisten mogen deducties maken, maar die moeten kunnen worden hardgemaakt. Voor die deducties en voor de gevolgen ervan moeten ze hun verantwoordelijkheid nemen. (onbewogen) En eventueel moeten ze dan hun conclusies trekken. Of ikzelf. Juist.

"Misschien klinkt het ouderwets maar ik ben nog steeds voorstander van het principe dat de pers een verbod krijgt om over een proces te berichten zolang er geen vonnis is."

De innerlijke toestand van Tobback blijft ondertussen gezond?

"Die is uitstekend. Met een even gerust gemoed als ik wacht hij de afloop van het proces af. Met de elementen die ik heb en de kennis en informatie die Tobback me heeft gegeven, heb ik niet de minste reden om aan mijn vertrouwen in hem te twijfelen."

Zelfs wanneer hij een gift van Mangé van twee miljoen als opbrengst van de verkoop van steunkaarten laat boeken.

"Sorry, maar dit vind ik echt lachwekkend. Hebben jullie ooit nagegaan of Tobback in de vzw zat die het geld heeft geïncasseerd? Bovendien is het geld geboekt. Als jullie hierover vragen hebben, stel ze dan aan degene die het geld inschreef.

"Is dat zo? Zijn de partijkaders ongerust? Ik wil echt niet vervallen in een Kennedy-syndroom. De vraag was of Lee Harvey Oswald Kennedy had vermoord en zo ja alleen. Bij gebrek aan proces is hierover een bibliotheek bij elkaar geschreven. Hier is er wel een proces. Laat ons daar geen waas over hangen. Als we daarmee beginnen, leven we niet langer in een rechtsstaat. Alleen met het arrest in de hand wil ik het proces maken van het verdict van degenen die alle middelen hadden om het te onderzoeken, en van jullie zoektocht naar de waarheid."

Cassatie heeft niet alle middelen. Liekendael kon om budgettaire reden maar dertien mensen dagvaarden.

"O, dat vind ik pas een pover argument. Ik ken processen met heel wat meer beklaagden. Desnoods had men maar een sporthal moeten ombouwen. Het is gewoon de keuze die het Openbaar Ministerie heeft gemaakt op een ogenblik dat de hele wereld stond toe te kijken. Dat het gerecht zijn werk nu maar afmaakt. Ik wil niet in een vervolgverhaal terechtkomen."

Soms is het beter om gewoon te zwijgen?

"Natuurlijk. Neem nu de uitspraken van mevrouw Bourlet. Uiteraard heeft iedereen het recht zijn mening te verkondigen. Maar bij mevrouw Bourlet vraagt iedereen zich af of ze de mening van haar man verkondigt of net het tegenovergestelde. Hoe is het mogelijk? Ik ben als de dood voor fouten in een onderzoek waardoor misdadigers vrijuit gaan. Als meneer Bourlet dit niet aan het verstand van zijn vrouw kan brengen, is er duidelijk iets mis. Sommigen vinden haar mediatiek en kunnen haar appreciëren, ik denk dat ze zich beter tot de kinderen van haar klas beperkt."

Als senator werd u nooit verkozen. Als partijvoorzitter evenmin. U kent de achterkamertjes als uw broekzak?

"Hmmm. Voor de coöptatie als instituut heb ik veel bewondering, gecoöpteerd worden vind ik een formidabele erkenning. Bovendien telde de SP-fractie in 1987 geen enkele jurist. Met de staatshervorming was er behoefte aan iemand die de kleine lettertjes kon lezen. Maar binnen de partij had ik al veel gepresteerd. Ook het kleine werk: folders bussen, affiches plakken. Ik begon mijn leeftijd te krijgen. (grijnst) Indien het een kwestie van de weg kennen was, dan was ik veel vroeger mandataris geworden. "Ik heb nooit mandaten nagestreefd, een grote stemmentrekker ben ik evenmin. Mijn carrière heb ik als strafpleiter bij de magistratuur gemaakt. Meer dan twintig assisenzaken heb ik achter de rug. Ik pleit nog steeds. On ne perd pas la main. Dat is niet altijd eenvoudig. Het werk moet soms tussen twee treinen of auto's door gebeuren. Mijn beroep geeft me zin voor onafhankelijkheid. Ik ben geen beroepspoliticus. We moeten ons daar trouwens ernstig over beraden. De politiek moet zich ook humaniseren. Het hectische leven woekert in het gezinsleven."

Met iedereen op goede voet proberen te staan kan een carrière ook ten goede komen.

"Inderdaad. Ik probeer de hoeken af te ronden, compromissen te zoeken, formules aan te reiken waarin iedereen zich kan vinden. Ik probeer ieders invalshoek te begrijpen. Een mens neemt vandaag te weinig tijd om te luisteren. Als je luistert en probeert te begrijpen, dan hoor je dikwijls elementen van een oplossing. Waarschijnlijk ben ik beïnvloed door de ellende die ik professioneel allemaal te zien gekregen heb. Mensen richten zichzelf en anderen soms te gronde zonder het te beseffen.

"Over het algemeen kijk ik met een bang hart naar de herleving van extreem-rechts. Hun onverdraagzame gedachtegoed wordt gebanaliseerd. Ze zeggen wel dat ze met het verleden niets te maken hebben, maar eigenlijk doen ze hetzelfde. Ze hanteren een soortgelijke aanpak, een techniek van aanval en besmeuring. Het is een verbeterde kopie, aangepast aan de communicatiemiddelen van deze tijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234