Maandag 03/08/2020

'Ik zie dat je bijna dertig bent. Nog niet van plan iets te kopen?'

Michiel Leen (°1987) is freelance- journalist. Hij schrijft deze bijdrage in eigen naam.

Eens per jaar nodigt mijn bank me uit voor 'een goed gesprek'. In de praktijk gaat het om een aimabel verkooppraatje waarbij de bank uitzoekt of ik wel voldoende voorzien ben van rekeningen, verzekeringen en beleggingsproducten (en soms nuttige adviezen, dat moet gezegd). Na het zakelijke luik wordt er gepolst naar mijn persoonlijke plannen. 'Ik zie dat je bijna dertig bent. Nog niet van plan om iets te kopen?'

Iets. Een eigen huis, dus. Nou neen. Op het computerscherm staan de boordtabellen van mijn 'bedrijf' overzichtelijk opgelijst. Ik heb een sobere levensstijl ontwikkeld die me in staat stelt de geldelijke ups en downs van het freelancebestaan relatief makkelijk te incasseren, en dat is aan de tabellen af te lezen. Bovendien is 'ongehuwd' momenteel de vriendelijkste omschrijving van mijn burgerlijke staat. Niet bepaald het profiel van iemand die een decennialange lening van enkele honderdduizenden euro's licht verteert. Eerlijk gezegd choqueert de vraag van de bankier mij een beetje. Mocht ik me vandaag op de huizenmarkt begeven, zou dat niet minder dan financiële zelfmoord zijn.

In de buurt waar ik nu een goedkoop appartement huur, kost 'iets' gemiddeld 261.000 euro, volgens de schatting van Realo. Zo'n 1.000 euro per maand op 25 jaar, leert een onlinesimulatie. Onbetaalbaar in je eentje, tenminste volgens de stelregel dat de aflossing niet meer dan een derde van je nettoloon mag bedragen. Begin maar te rekenen als je van opdracht naar opdracht leeft. De gemiddelde eigen inbreng van 85.000 euro haalt die aflossing naar beneden, maar laten we serieus blijven. Hopelijk smaken boterhammen met choco dubbel zo lekker aan de keukentafel van je eigen 'iets'.

Ma en pa tillen? In mijn geval geen optie. En zelfs als het kon, ben ik er principieel tegen. Hoe kun je een carrière en een leven uitbouwen met elke maand zo'n wurgkoord rond je hals? Er moet niet veel misgaan - een opdrachtgever die afhaakt, een zware ziekte, een relatiebreuk - en je precaire financiële kaartenhuisje stuikt in elkaar. Dat weet de bank toch ook? En toch: als ik een lening wil kan ik ze krijgen, lijkt het wel.

Baksteen in de maag

Jamaar, het is een in-ves-te-ring! Dat wil ik betwijfelen. Het Europees Comité voor de Systeemrisico's (ESRB) roept de stijgende schulden van de Belgische gezinnen uit tot een gevaar voor de financiële stabiliteit - in de eerste plaats die van de banken natuurlijk, de gezinnen moeten zich maar zien te redden. Steeds grotere bedragen lenen de Belgen om de baksteen in hun maag te bekostigen, vaak met een looptijd van enkele decennia. 20 jaar geleden kostte een huis in Vlaanderen gemiddeld 69.308 euro. Volgens de Notarisbarometer was dat in het derde kwartaal van 2016 al 237.996 euro. Volgens de ESRB zijn de huizenprijzen sneller gestegen dan het inkomen.

Het woord 'overwaardering' is taboe, maar hoe moet je dit anders noemen? Een renteschok - zeg maar dag tegen je goedkope lening -, een economische downturn en de boel gaat aan het schuiven. 'Geen reden tot paniek', meent ING-hoofdeconoom Peter Vanden Houte, geruggensteund door een geruststellende gemiddelde maandelijkse aflossing van 'slechts' 750 euro per maand. Ik voorspel niet dat de Belgische huizenmarkt dra implodeert. Ik vraag me alleen af hoeveel plezier die met schuld beladen gezinnen bij een marktcorrectie nog beleven aan hun 'investering'.

En dat argument dat het huis de -tigste pijler van je pensioen vormt: een welvaartsstaat die naam waardig zorgt ervoor dat iedereen een waardig pensioen krijgt, los van zijn bakstenen spaarvarken. In Duitsland is de home ownership rate amper de helft, tegenover 71 procent in België. Liggen bij onze oosterburen de gepensioneerden op straat?

Niet alleen de banken, wij allemaal zouden eens goed moeten nadenken over die Belgische fetisj voor de baksteen in de maag. Misschien heeft niet elke bijna-dertiger vandaag zin om zich diep in de schulden te steken. Misschien weten we nog niet waar we ons willen settelen. En met wie. Misschien willen we wat anders doen met onze schaarse centen. Waarom vraagt die bankier me tijdens onze jaarlijkse babbel niet of ik geen grote reportage wil maken, of om eindelijk eens te beginnen aan dat boek waar ik al zo lang op loop te sjieken, of om op wereldreis te gaan? Het is niet omdat tram drie voor de deur staat, dat al mijn dromen zich plots afspelen op tien are op comfortabele afstand van een autostradeoprit, toch?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234