Vrijdag 25/06/2021

'Ik zal doodvermoeid sterven'

Op de productiviteit van Amélie Nothomb staat geen rem. 'Ik ben eeuwig vruchtbaar, altijd zwanger van een volgend boek.' In haar twintigste roman Vadermoord duikt ze onder in een getourmenteerde wereld van goochelaars en illusionisten, met een vader-zoonclash als ultieme inzet. Gesprek over de roes van het schrijven, lsd-trips, de hippiecultuur én het verlangen naar absolute soberheid.

'Amélie Nothomb. Eerste deur naar links", zo zegt de receptioniste van uitgeverij Albin Michel. Het is alsof ze achteloos doorverwijst naar een personeelslid. In zekere zin is dat ook het geval. Nothomb is tenslotte het goudhaantje par excellence van de Franse uitgeverij, met 15,5 miljoen verkochte exemplaren op haar teller.

Sinds jaar en dag betrekt Nothomb een eigen kantoor bij haar Parijse uitgever. "Ze krijgen mij hier niet meer weg. Ik ben hier en ik blijf hier", zegt ze schalks. Het ruikt een beetje muf in haar hoofdkwartier. Niet dat er ook maar een korfje rottend fruit - volgens de mythevorming haar lievelingskostje - te bespeuren is. Maar de hoog opgetaste boeken, archieven en knipsels vragen wél om een opruimbeurt.

De schrijfster zelf zit er in een zwarte blouse en All Stars hoogst casual bij, ontdaan van elk vleugje glamour. Eigenhandig brengt ze me een bekertje water. Haar bureau ligt bezaaid met fanmail. Zeshonderd brieven per jaar, nog steeds. En iedereen krijgt een antwoord op maat. "Het blijft me enorm raken, die brieventoevloed. Nogal wat jonge mensen stellen hun grote hoop op mij. Talloze vragen krijg ik bijvoorbeeld over anorexia, waar ik zelf ooit aan leed. Dan geef ik hen tips over hoe je eruit kunt raken of genezen."

Nothomb, die zopas haar twintigste roman Vadermoord uitbracht, is een ware schrijfrobot. Elke dag stapt ze om vier uur stipt uit de sponde en werkt ze in een roes tot acht uur. "Het is een noodzaak", beaamt ze heftig. "Ik heb dat nodig om in leven te blijven. Al meer dan twintig jaar ga ik op precies dezelfde manier te werk, in een moordend tempo. Een dag heb ik het aangedurfd om niet te schrijven. Het was de verschrikkelijkste dag van mijn leven. Na een uur leek het alsof ik in mijn puberteit was teruggeslingerd en in een absolute chaos vertoefde."

Of Nothomb dan nooit last heeft van een inzinking? "Ach, zwijg. Drie vierde van de tijd ben ik extreem vermoeid. Maar slechts om vier uur 's morgens, kort na het ontwaken, kan ik die opborrelende energie in mijn geest vangen, kan ik betrappen wat ik wil schrijven. In het geval van Vadermoord was dat een sterke sensatie, een droom waarbij ik in een leegte viel." Is schrijven dan geen regelrechte aanslag op haar gezondheid? "Zeker en vast. Maar tegelijk behoedt de ascese van het auteurschap mij voor een depressie. Als ik de balans opmaak, is zij toch positief voor mijn gezondheid. Enfin, ik zal doodvermoeid sterven, daar twijfel ik niet aan."

Drie romans per jaar pent ze neer, in het totaal heeft ze er al tweeënzeventig op haar conto, waarvan er twintig de wijde wereld in zijn gegaan. Tussen Kerst en nieuwjaar herleest Nothomb telkens wat ze dat jaar heeft geschreven en kiest ze welk boek rijp is voor uitgave. Nooit valt haar inspiratieader droog. "Het is miraculeus, ik weet het. Ik ben erg vruchtbaar en voortdurend zwanger van mijn volgende boek. Nogal wat schrijvers lassen een pauze in tussen het schrijven. En als ze zich weer moeten opladen, hebben ze het daar knap moeilijk mee. Ik pak het anders aan. Mijn truc is eenvoudig: ik hou gewoon nooit op."

Oedipale thema's

Vadermoord behoort helaas niet tot de categorie onvergetelijke én onmisbare Nothomb-romans. Daarvoor gaat Nothomb er te zeer met de grove borstel door. Tegen het decor van de Amerikaanse staat Nevada troont ze ons mee in de keiharde wereld van goochelaars en illusionisten. De jonge Joe Whip blijkt een oertalent en wordt door de charismatische Norman Terence gecoacht. Met zevenmijlslaarzen exploreert Nothomb stokoude oedipale thema's, terwijl Joe en passant ook nog Normans vrouw Christina inpalmt. Toch blijft Norman hem door dik en dun als zijn 'kind' beschouwen. De literaire kritiek in Frankrijk was niet mals, L'Express sprak van "écriture automatique". De laatste jaren loopt de kritische waardering voor haar romans sterk terug. "Ach, dat valt wel mee", zegt Nothomb, plots op haar qui-vive. "Tja wat wil je? Ik beleef al geruime tijd een gigantisch succes. Dat werkt veel mensen op de zenuwen. Bovendien ben ik ook geen Française, een vreemde eend in de Franse letterenbijt. Het is normaal dat er weerstand ontstaat, hoewel ik vroeger nochtans mijn deel aan positieve artikelen en literaire prijzen heb gekregen. Toch zijn mijn lezers veel belangrijker dan de literaire kritiek. Pas op, ik lees wel alles wat er over mij verschijnt. Zij het met een gemiddelde graad van doordringbaarheid. Ik zit niet in een ivoren toren maar loop ook niet in mijn blootje door de straten. Ik ben geen ongelukkige schrijver. (lacht)" Ironisch genoeg mag Nothomb tegenwoordig voor het boekenkatern van Le Monde, Le Monde des Livres, maandelijks zélf een literaire kritiek fabriceren. "De eerste keer was waanzinnig moeilijk. Ik wist écht niet hoe ik eraan moest beginnen. Het boek navertellen? Moet je niet doen. Het is een kunst om je opinie kwijt te kunnen in zo'n kort bestek."

Net als al haar vorige boeken is Vadermoord van bescheiden lengte, na 150 pagina's is Nothombs vat telkens af. En opvallend: de stijl is nog directer, elke franje totaal geweerd. "Mijn boeken worden inderdaad steeds seccer en sneller. Uiteindelijk wil ik absolute transparantie en absolute soberheid. Maar het kost veel tijd om die vaart en uitgepuurdheid te bereiken. Het is veel makkelijker om een overladen roman te schrijven. En geloof me, over de lengte denk ik vooraf nooit na. Ook mijn personages wil ik niet al te zeer detailleren, ze moeten een zweem van mysterie behouden. Vooral voor mezelf."

Vadermoord speelt zich net als voorganger Een vorm van leven in de Verenigde Staten af. Niet toevallig, zegt Nothomb. "In mijn verbeelding blijft Amerika rondspoken. Natuurlijk was het belangrijkste land in mijn leven Japan, getuige de drie Japanse romans."

"Maar de VS tellen ook mee, ik heb er tussen mijn achtste en elfde jaar gewoond. Het werkt voor mij bevrijdend en verfrissend om over Amerika te schrijven. Dat is een samenleving 'in de eerste graad', een totaal contrast met het erg gecodeerde Japan." Vadermoord beschouwt ze trouwens als een soort western. "Ik ben dol op het genre. Men vindt er de Griekse tragedies in een notendop, op een simpele en toch erg passionele manier." En ook in de wereld van de magie ziet Nothomb de dualiteit van het leven terug. "Niet iedereen wordt zomaar goochelaar. Je moet met ongelooflijke voorbedachtheid te werk kunnen gaan. En tegelijkertijd de toeschouwer verbluffen en generositeit aan de dag leggen. Het is een perverse tactiek. Goed en kwaad zijn met elkaar vermengd."

Een van de centrale decors van het boek is het legendarische Burning Manfestival. Nothomb bezocht in 2010 het evenement, dat in de woestijn van Nevada twee weken lang een zelfredzame utopie in het leven roept, cirkelend rond de fascinatie voor het vuur. "Toen ik het Burning Manfestival bezocht, wist ik nog niet dat ik dit boek zou schrijven. Het was een fascinerende, indrukwekkende ervaring. Dit is het meest extreme, radicale festival van de planeet. Iedereen kan er totaal onafhankelijk zijn, je koestert de illusie dat je twee weken werkelijk van alles bevrijd bent. Daar besef je dat de menselijke verhoudingen er helemaal anders zouden kunnen uitzien, veel transparanter. Er is ook die seksuele openheid en onbevangenheid, zonder een greintje jaloezie. De hippies hebben daar wél degelijk een oplossing voor gevonden." Nothombs gemoed schiet vol, wanneer ze de hippie-ideologie de lucht in prijst. "Men zegt vaak: de hippie-ideologie heeft een totaal echec beleefd. Ik ben het daar niet mee eens, want er zijn mensen die er nog steeds geluk uit putten. In Nevada is dat verleden nog heel tastbaar." Zelf waagde Nothomb zich op Burning Man ook aan een lsd-trip, element dat in Vadermoord het drama mee op gang brengt. "Ik kende de gevaren, maar ik heb mijn verantwoordelijkheid gedragen. Het was... hoe moet ik het zeggen... een interessante reis. Ik had me vooraf ingelicht. Maar ik weet ook wel dat je er met je handen af moet blijven als er een persoonlijk risico op schizofrenie is."

Wrede adolescentie

Vadermoord: het is een erg freudiaanse titel, dat geeft Nothomb grif toe. "Ik jongleer met de hele constructie van het oedipuscomplex, met archetypische personages en ook met de vader-zoon-moederdriehoek. En in feite duiken er drie vaders in het boek op: de biologische vader van Joe, de adoptieve en zeer genereuze vader en de geheime vader van wie men het bestaan pas aan het eind ontdekt. Waarom kiest hij voor een vaderfiguur die hij amper kent? Omdat hij verleid is. En dat is irrationeel. De verleiding speelt een hele grote rol in de verhouding tussen kind en vader. Tegelijk is de adolescent Joe Whip een bedrieger. Zijn perversiteit én doortraptheid blijken nog veel groter te zijn dan aanvankelijk gedacht." Het is alweer de wrede adolescentie die de plak zwaait in Vadermoord, een terugkerend en essentieel thema in Nothombs romans, een goudmijn waar ze uit blijft putten. "Ik kampte destijds met een sterke, zelfdestructieve drang. Bij nader inzien is het ongelooflijk dat ik mijn adolescentie heb overleefd. Ik speelde heel graag met gevaar. Vaak ging ik rond mijn tiende in het midden van de autoweg liggen. Een minuut lang bleef ik daar totaal onbeweeglijk. Met bonzend hart wachtte ik op de komst van een auto. Uiteindelijk kwam er geen enkele voorbij. Maar daarna voelde ik me heel scherp bewust van het leven." En zoals zo vaak in haar romans laat Nothomb pas aan het eind, in een korte scène, de aap uit de mouw komen. "Daar moet de lezer het gevoel hebben dat hij de kroon op het werk ziet, in dit geval het slot van de 'magical tour'. Het gebeurde allemaal voor je ogen en je had niets door, dat is het effect dat ik wilde bereiken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234