Zondag 08/12/2019

'Ik wist zelden op voorhand wat we zouden draaien'

"Ik spreek geen Vlaams", verontschuldigt Chantal Akerman (°1950) zich. In het Nederlands. "En ik schaam mij daar wel voor", vervolgt ze in het Frans. "Ik heb ooit wel Vlaams geleerd op school, zelfs zes uren per week, maar ik ben het vergeten. Maar we kunnen het interview ook in het Engels doen. Toen ik indertijd naar de Verenigde Staten ging, sprak ik absoluut geen Engels. Maar na drie weken in New York droomde ik al in het Engels." We besluiten onze conversatie toch maar in het Frans te doen en op mijn beurt verontschuldig ik mij alvast voor mogelijke fouten. "Je m'en fous", zegt Akerman.

Waar speelt La folie Almayer zich precies af?

Akerman: "Geen specifiek land. Maar het land waar we gedraaid hebben, is natuurlijk wel Cambodja. De meeste inlandse personages praten Cambodjaans, sommige ook Maleisisch. Ik geloof zelfs dat er een paar Chinees spreken. De roman van Joseph Conrad speelde zich in weliswaar in Maleisië af, op het einde van de 19de eeuw, toen de Engelsen het daar voor het zeggen hadden. Maar dat heb ik allemaal weggelaten. Van dat boek is er sowieso niet zoveel overgebleven. De film situeert zich nu ergens in het zuidoosten van Azië."

In de persmap vertelt u dat u toevallig Tabu, de klassieker van F.W. Murnau uit 1931 zag, toen u bijna klaar was met de lectuur van Almayer's Folly van Conrad. Maar waarom was u net dát boek aan het lezen?

"Dat was ook totaal toevallig. Ik was bij vrienden en die hadden dat boek in hun bibliotheek. Er was één bepaalde scène in dat boek waarvan ik helemaal ondersteboven was, namelijk wanneer de vader tegen zijn dochter zegt: 'Keer terug. Keer terug. Ik zal een man voor jou zoeken. En we zullen hier samenleven.' Ik weet ook niet waarom, maar op dat moment had ik tranen in mijn ogen. En wat mij in de film Tabu zo aansprak, was de grote eenvoud. Bijna minimalistisch. Hij zegt zo veel met zo weinig. Die film is zo aangrijpend, tot in het diepste van je ziel, terwijl je daarvoor tegenwoordig blijkbaar avatars en 3D nodig hebt."

Maar voor u was die ene scène dus voldoende om aan een nieuwe speelfilm te beginnen. Toch een belangrijke keuze, want het was tenslotte al van 2004, met Demain on déménage, geleden.

"Ik had ondertussen wel al een scenario voor een andere fictiefilm geschreven, die zich tussen China, Siberië en Frankrijk afspeelde. Met een verhaal dat zijn tijd een beetje vooruit was, want het ging over grote bedrijven en hoe die de wereld beheersen en manipuleren. Een beetje zoals men nu ziet gebeuren. Maar dat was een zeer duur filmproject en ik heb geen geld gevonden om het te produceren. Toen ik dat besefte, was ik net dat boek van Conrad aan het lezen. En toen wist ik: dát wordt mijn volgende film. C'était là, c'était simple. Weet je, als men een verlangen voelt, vraagt men zich niet altijd af hoe, wat en waarom. Het grijpt je vast. Het is pas achteraf dat men gedwongen wordt om op al die vragen te antwoorden."

Niet alleen van journalisten, maar toch ook van producenten?

"Neen, producenten stellen niet zoveel vragen. Bij hen is het net als bij regisseurs: het raakt hen of het raakt hen niet. Het hoofdpersonage van La folie Almayer is een outcast. Op een bepaalde manier is zijn dochter dat ook. Zelf heb ik mij altijd een beetje à côté gevoeld. Dus dat heeft zeker ook meegespeeld. Net als mijn verlangen naar die natuur, die warmte en die vochtigheid. Wij hadden toen echt het gevoel dat we daar aan het einde van de wereld waren. Niets om ons aan vast te klampen. Net als het hoofdpersonage. Die heeft alleen zijn dochter om zich aan vast te klampen."

En zijn herinneringen.

"Ja, de herinnering aan Europa, via hetgeen zijn moeder hem verteld heeft. Het is dus meer het fantasme van Europa, want zelf heeft hij Europa niet gekend. Hij heeft hoogstens enkele platen. Op een bepaald moment vraagt iemand: 'Maar wie zegt dat u gelukkig zult zijn in Europa?' Ik moet nu denken aan wat de Joden tegen elkaar zeggen wanneer zij hun Paasfeest vieren: 'Volgend jaar, in Jeruzalem.' Dat is ook een denkbeeldig, een mythisch Jeruzalem. In feite is Almayer zelf ook een denkbeeldige vader, want eigenlijk kent hij zijn dochter niet echt. Het is meer de idee van een dochter."

En de idee van de liefde.

Want hij zegt dat zij de enige

is die van hem houdt.

"Ja, maar als hij echt van haar hield, zou hij haar gaan zoeken zijn, zoals zij op een bepaald moment zelf zegt. Het speelt zich allemaal af in zijn verbeelding. In de werkelijkheid is er niets voor hem. Hij droomt van een dochter die hem in staat zou moeten stellen het leven te leiden dat hij gewild had, dat hij gedroomd heeft."

De stijl is minder strak, minder rigoureus dan bij uw vorige films.

"Ik wilde dit keer geen strakke, maar veeleer een soepele film. Als ik 's morgens op de set kwam, wisten we vaak nog niet wat we gingen draaien. Ik keek, liet de acteurs een beetje bewegen en we schoten in gang. Want ik wist: als ik begin na te denken, worden het zeer gekadreerde opnames, met een vaste camera. Maar omdat het verhaal sowieso iets heeft van een Griekse tragedie, zou dat te nadrukkelijk geworden zijn. Daarom hebben we hier, voor de eerste keer, vooral geïmproviseerd. Dat was veel opwindender dan met een vooraf vastgelegde découpage te werken."

Kwam die nieuwe aanpak door het onderwerp, de locatie of door uzelf?

"Allemaal samen. En dus ook door mezelf. Gedurende zoveel jaren heb ik geprobeerd mij te bevrijden van Jeanne Dielman(haar eerste speelfilm 'Jeanne Dielman, 23 Quai du Commerce, 1080 Bruxelles' uit 1975, JT). Dat was een totaal uitgepuurde film, maar dat is mij blijven achtervolgen en ik was er nooit echt in geslaagd om mij daarvan te bevrijden. Ik was nog niet eens 25 jaar toen ik Jeanne Dielman maakte en ik had toen al gevonden wat ik wilde. Ik had dus eigenlijk kunnen stoppen, maar ik wilde niet ophouden. Bij deze film ben ik er eindelijk in geslaagd improvisatie toe te laten."

La folie Almayer draait vanaf vandaag in de bioscopen. In het M HKA in Antwerpen kan men nog tot 10 juni terecht voor Too Far, Too Close, een grootschalige overzichtstentoonstelling van de cineaste en beeldend kunstenaar.

La folie Almayer Drama

Regie: Chantal Akerman

Met: Stanislas Merhar, Aurora Marion, Marc Barbé Duur: 127 minuten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234