Vrijdag 23/07/2021

'Ik wilde een gebroken vrouw zien'

In Camille Claudel 1915 volgt Bruno Dumont drie dagen uit het leven van de Franse beeldhouwster, terwijl ze wegkwijnt in een gesticht na de breuk met Auguste Rodin. Dumont filmt in een echt asiel. En Juliette Binoche gaat diep.

Voorjaar 2011, Dumont is bezig met Hors Satan. En hij moet met een goed gevoel op de set rondgelopen hebben. Je krijgt immers niet elke dag een telefoontje van Juliette Binoche met het bericht dat ze graag een film met je wil draaien. De reactie van Dumont? "Wat kan ik met Juliette Binoche doen?" Hautain? Niet als je het Dumont hoort zeggen. Kijk naar de cast van films als La vie de Jésus, Hadewijch en het in Cannes bekroonde L'humanité en Flandres en het wordt duidelijk waarom: Dumont werkt het liefst met niet-professionele acteurs.

"Als ik een boer of zeeman nodig heb, cast ik er een", zegt Dumont. "Ze moeten geen personage spelen: ze zijn het personage. Ils sont justes tout le temps." Toen Dumont Binoche twee maanden na dat bewuste telefoontje ontmoette, vroeg hij haar wat ze juist wilde doen. "Een hedendaagse film maken over een vrouw en haar problemen met haar kinderen en man", klonk het. Dumont was niet geboeid. Maar ondertussen had hij zelf zijn huiswerk gemaakt. "Wat denk je van een film over Camille Claudel? Niet de Camille Claudel die we kennen van de film van Bruno Nuytten met Isabelle Adjani en Gérard Depardieu, maar de Camille Claudel die we niet kennen?" "Super", zei Binoche. "We gaan ervoor."

Dumont over zijn benadering: "Mijn probleem was de artieste Juliette Binoche. Hoe kon ik haar laten verdwijnen achter een personage dat echt bestaan heeft, zonder dat je voortdurend aan Binoche moet denken? Ik zou haar nooit vragen om een Vlaamse boerin te spelen. De kennis en het beeld dat je van haar hebt, maakt dat te gênant. Daarom ben ik vertrokken van de paranoia die eigen is aan elke kunstenaar. Camille Claudel was paranoïde en Binoche is paranoïde, zoals alle acteurs. Ze maakt al films sinds haar zestiende. Beeld je in wat voor invloed dat op haar heeft. Ze heeft een heel aparte perceptie van de werkelijkheid. Ze heeft een buitensporige waardering van haarzelf. Gelukkig is ze intelligent en weet ze dat van zichzelf. Maar ze blijft een ster. Daarom waren er twee voorwaarden: geen scenario en geen make-up. Binoche heeft ook dezelfde leeftijd als Camille Claudel in de film. Vandaar de titel Camille Claudel 1915. Het is een manier om dichter bij Juliette Binoche te komen, zodat zij ons kan zeggen wie Camille Claudel is."

Gekwetste Juliette

Camille Claudel 1915 is gedraaid in een katholieke instelling in Saint-Paul de Mausole in de buurt van Avignon - dezelfde instelling waar ook Vincent van Gogh verbleef. Vóór de opnames ging Binoche vijftien dagen tussen de patiënten leven. "Niemand kende haar en niemand keek naar haar om", zegt Dumont. "Dat alleen al was goed voor haar. En reken er maar op dat zo'n confrontatie met verstandelijke gehandicapten je murw slaat. Ze proberen je voortdurend vast te pakken en kunnen gewelddadig zijn. De manier hoe ze Binoche behandelden, heeft haar veranderd. Maar tegelijk wilde ze dat. Ze was op zoek naar iets anders en wilde uit haar keurslijf treden."

Tijdens het draaien had Dumont niet veel tijd voor Binoche. Dat kwam niet alleen omdat de patiënten zo veel plaats innamen, want het samenwerken viel goed mee. De instelling legt het accent op kunsttherapie (vandaar de repetitie van een scène uit Molières Don Juan in de film). Mentaal gehandicapten houden ook van herhalen. Tien keer een opname overdoen, is voor hen geen probleem. Bovendien speelde het verplegende personeel de rollen van de nonnen. Het 'negeren' van Binoche maakte deel uit van Dumonts tactiek. "Een acteur moet je op de proef stellen. Soms zei ik tegen haar dat ze rotslecht was. Ik wist dat het haar zou kwetsen, maar ik moest dat doen zodat ze iemand kon spelen die gebroken was. Tegen een niet-professionele acteur hoef ik niet te zeggen dat hij slecht speelt want hij speelt niet, hij is gewoon zichzelf. Hij speelt bij manier van spreken op een register van drie noten. Binoche, dat is een orgel met een dubbelklavier. Die geeft je alles wat je vraagt, tot in de kleinste nuance. Maar je kunt Camille Claudel slecht spelen en dan moet je als regisseur ingrijpen."

Het scenario bestond uiteindelijk uit incidenten, anekdotes en voorvallen die Dumont uit de medische dagboeken en brieven van Camille Claudel plukte. Volgens haar familie flirtte ze met de waanzin, in werkelijkheid was ze geestelijk helder. "Ze was ziek", zegt Dumont. "Ze leed aan een vorm van paranoia maar ze was zich perfect bewust van het onrechtvaardige van haar situatie. Alleen had ze momenten waarop ze raaskalde. Vooral over Rodin. Mensen die geïnterneerd zijn doen ook altijd hetzelfde. Het had geen zin om het verhaal te vertellen over twintig jaar. Vandaar dat ik me beperk tot drie dagen, met de suspense van Camille Claudel die uitkijkt naar het bezoek van haar broer Paul.

"Camille Claudel is de martelares. Wat zij doet, is even sterk als Mozes die de Dode Zee oversteekt in een film van Cecil B. DeMille. En Paul Claudel is Superman. Hij verdraagt de waanzin niet en hij laat zijn zus wegkwijnen terwijl hij een heilige wil zijn. Ze is zijn kruis. Hij was een talentrijk dichter maar hij leed aan grootheidswaanzin en was verschrikkelijk ijdel. En omdat hij katholiek is, genereert dat bij hem een vorm van een wat vreemde neurasthenie die tegelijk deel uitmaakt van zijn poëzie en onmenselijkheid. Een katholiek, dat zorgt voor goede fictie. In het werkelijke leven zijn ze belachelijk, maar niet in de cinema. Daar hebben ze hun plaats. Ik geloof graag in God, maar enkel in de cinema."

Alleen met je waanzin

Camille Claudel 1915

Drama

Regie: Bruno Dumont

Met: Juliette Binoche, Jean-Luc Vincent,

Armelle Leroy-Rolland

Duur: 95 minuten

Het dierlijke, dat mysterieuze van de mens dat verbonden is aan zijn instincten: heel de cinema van Bruno Dumont is erop gebouwd. Die zoektocht naar de intimiteit van de menselijk natuur heeft bij hem ook altijd een spirituele rand. In Camille Claudel 1915 is dat niet anders: hij injecteert zijn film sober met wat mystiek terwijl hij ook vragen stelt omtrent de christelijke moraliteit, in de figuur van Paul Claudel, de katholieke schrijver en dichter naar wiens bezoek zijn getroebleerde zus, gedwongen geïnterneerd door haar familie, vol verwachting uitkijkt. Dat is meteen een samenvatting van het sobere scenario.

De film bestaat vooral uit scènes die de wanhoop, de pijn en de kwelling van de beeldhouwster laten zien terwijl ze duidelijk meer lucide is dan de patiënten in de instelling rondom haar. Dat de verstandelijk gehandicapten zichzelf spelen, versterkt het gevoel van authenticiteit. Maar wie nu denkt dat Dumont alleen maar wil confronteren en uit is op exploitatie, die heeft het mis. Mede dankzij de intense vertolking van Juliette Binoche en haar doorleefde interactie met de patiënten is dit een prachtige en ontroerende kroniek, een waarin je voortdurend meeleeft met het lot van deze ongelukkige vrouw.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234