Zondag 27/11/2022

'Ik wil het met u eens over de toekomst hebben, en niet over vroeger'

Voor de nieuwe debatreeks van De Morgen, Passa Porta en Beursschouwburg geeft schrijver-performer Joost Vandecasteele de aftrap. Nog voor er sprake was van brexit of Trump, wilde hij al lang Vlaams Belang-partijvoorzitter Tom Van Grieken uitdagen voor een gesprek. Van Grieken nam de handschoen op en schreef terug. De heren maken zich nu op voor de publieke confrontatie in de boksring van het Beurskafee op woensdag 18 januari. Moderator is opiniërend hoofdredacteur Bart Eeckhout.

JOOST VANDECASTEELE: schrijver-performer

'Ik wil het met u eens over de toekomst hebben, en niet over vroeger'

Beste meneer Van Grieken,

Eerst een paar proficiats. Om te beginnen, proficiat voor Trump. Eerlijkheid gebiedt mij te erkennen dat uw partij als enige in dit land in zijn slaagkansen geloofde, meer dan Trump zelf, en dus proficiat met de overwinning van de zelfverklaarde stille meerderheid die blijkbaar 30 procent van de Amerikaanse kiezers omvat.

Maar ook proficiat met uw persoonlijke overwinning als voorzitter, met 93 procent van de stemmen. Ik wou zelf ook kandidaat zijn, maar enkel leden mochten meedingen naar het voorzitterschap, om jullie eigen versie van Trump te vermijden, vermoed ik. Dus laten we dit eerste Uppercut-debat beschouwen als het voorzittersdebat dat toen had moeten plaatsvinden. En geen debat over ouwe koeien uit spreekwoordelijke sloten, zoals het cordon sanitaire of het 70-puntenprogramma of zelfs over het recente verleden en die Griekse neonazi's. Nee, ik wil het over de toekomst hebben.

Wat hebt u in de aanbieding? En alstublieft, kom niet af met 'een beetje zoals vroeger'. Want als sciencefictiongeek vind ik vroeger duizendmaal minder interessant dan later, alleen al omwille van het feit dat de toekomst nog maakbaar is, ondanks enkele beloftevolle ontwikkelingen inzake tijdreizen. Het drukt ook op mijn gemoed hoe ik her en der futuristische glimpen van een spannende toekomst opmerk, maar in een land lijk te leven dat in een constante herhaling van oude ideeën inzake mobiliteit, veiligheid en stedenbouw verwikkeld is. Alsof we blijven trappelen in een soort stasis van de jaren 80, met iets meer gadgets. Het maakt mij moedeloos hoe deze terughoudendheid naar de toekomst ons wordt aangesmeerd als 'gezond verstand', hoe we vastzitten in een perpetuum mobile van dezelfde discussies en dooddoeners, zoals 'de gewone man ligt daar niet van wakker'.

Ik zou nog andere politieke partijen kunnen viseren en hun conservatisme in vraag kunnen stellen. Maar ik kies uw partij, omwille van haar grote aanwezigheid in mijn leven en haar onwil om mij ooit als haar doelgroep te zien. Maar vooral omdat uw partij zich nog het meest durft op te werpen als de beste behoedster van de behoudsgezinde burger.

In mijn identiteit als sciencefictiongeek definieer ik die behoudsgezindheid als een vorm van zelfverantwoording, een menselijke noodzaak om zichzelf als de norm te zien. Maar zichzelf als de normale beschouwen, betekent automatisch de ander als abnormaal zien.

Deze zelfverantwoording is uitgegroeid tot een natuurkracht krachtiger dan de zwaartekracht. Het blijft wonderbaarlijk hoe een mens in staat is zichzelf wijs te maken dat hij of zij toch iets meer mag dan de ander. Je kunt dat bezien als hypocriet egoïsme of als een overlevingstactiek, want 'iedereen doet het.' En die zelfverantwoording om jezelf belangrijker te achten, wordt ook vaak gestaafd met een resem argumenten. In mijn ervaring als Brusselse burger heb ik gemerkt dat de meest voorkomende drogreden om meer te mogen dan de ander uit drie categorieën bestaat, zijnde een job bezitten, een penis bezitten en een god bezitten. Soms een combinatie van de drie.

Misschien denkt u nu: 'Ah, religie, plug die micro maar in!' Daar wil ik het echter niet met u over hebben. Niet uit relativisme of politiek correcte naïviteit. Wel omdat het van alle onderwerpen het saaiste is, als een quizshow met op elke vraag hetzelfde antwoord.

Ik ben veel meer geïnteresseerd in een veel destructiever geloof, namelijk dat van de zelfverantwoording en hoe die het meest gebruikt wordt door de agressieve idioot. En hoe we onze samenleving vormgeven aangepast aan de agressieve idioot. Dat zijn invloed op verkeer, veiligheid, privacy en grootstedelijkheid zo zwaar doorweegt en opnieuw een argument wordt om een agressieve idioot te blijven. Want we zijn allemaal al in contact gekomen met de agressieve idioot, we herkennen zijn triomfantelijke blik wanneer hij ons bang heeft gemaakt. We herkennen zijn blik van onaantastbaarheid wanneer hij weigert de verkeersregels te volgen. We herkennen zijn woedende blik wanneer hij overtuigd is dat een geste aan een ander een nederlaag voor hem betekent.

Maar ik ben het beu, dat zijn stem, zijn gal, zijn starheid, zijn onwil, zijn domheid, zoveel impact en aandacht verdient. Dat kan het plan toch niet zijn? Om elke visionaire gedachte te laten saboteren omdat genoeg agressieve idioten het niet snappen en omdat ze hun onbegrip interpreteren als een belediging? Hebben we echt het vermogen om te provoceren verloren, nu kritiek steeds vaker geïnterpreteerd wordt als een belediging? Waarom is onze eerste ingeving steeds meer om iets te verbieden in plaats van het belachelijk te maken?

Ik wil met u in debat, al lang, nog voor er sprake was van brexit of Trump. Omdat ik mij daartoe genoodzaakt voel als deel van een artistieke wereld die door uw partij misprezen wordt. Omdat ik mij als eeuwige minderheid verplicht voel u ervan te overtuigen dat de meerderheid geen alleenrecht op gelijk hebben bezit. Maar vooral omdat ik als Vlaamse telg uit een flamingante omgeving woonachtig in de Vlaamse hoofdstad vanuit uw partij zo weinig betrokkenheid voel voor mijn omgeving. Alsof u Brussel reeds heeft opgegeven.

Groetjes en kusjes,
Joost Vandecasteele

TOM VAN GRIEKEN: Vlaams Belang-voorzitten

'Wel, de toekomst, die behoort ons toe, en daarmee bedoel ik de terecht boze burgers'

Beste meneer Vandecasteele,

Dank voor uw felicitaties naar aanleiding van de verkiezingsoverwinning van Donald Trump. Ik moet echter bekennen dat ik van oordeel ben dat ik ze niet verdien. Wie ze dan wel verdient? De Amerikanen die hoopten op verandering, op een breuk met het politieke status quo en die daarom kozen voor een niet voor de hand liggende kandidaat. De Britten, die met de brexit opteerden voor een alternatief voor de bemoeizieke regelneverij van de Europese Unie. De Oostenrijkers die een niet mis te begrijpen signaal uitstuurden door de FPÖ de wind spectaculair in de zeilen te geven. En misschien in de toekomst ook voor de Fransen en de Nederlanders die volgend jaar de mogelijkheid hebben om te breken met het verleden en volop te kiezen voor de toekomst.

Want die toekomst, die behoort ons toe. 'Ons', dat zijn diegenen die vandaag als 'verliezers' zouden kunnen bestempeld worden. In deze tijden van politieke correctheid, globalisering, transatlantische vrijhandelsverdragen, machtige multinationals en onophoudelijke geopolitieke strubbelingen laten politieke en maatschappelijke elites zich vaak laatdunkend uit over het eigene, het lokale. Wie niet mee kan of wil, leeft in het verleden en zou 'onze' toekomst op het spel zetten. De waarheid is echter complexer dan dat.

De grote verliezers van de open grenzen en de alsmaar toenemende globalisering en schaalvergroting zijn immers niet de yuppies, die in hun mooie, monoculturele villawijken vrijblijvend kunnen filosoferen over de pracht en praal van de multiculturele samenleving. Neen, de grote verliezers zijn de gewone burgers. Zij stellen vast dat de globalisering en het daarbij horende vrij verkeer van goederen, personen en kapitaal hun leven diepgaand beïnvloedt, en niet op een positieve manier. Ze verliezen hun werk, ze zien hun buurten verloederen en bovenal: het politieke establishment heeft geen oren naar hun klachten.

De hedendaagse sociaaldemocraten kunnen nochtans niet anders dan vaststellen dat hun basis niet beter wordt van mondialisering, de ons opgedrongen Europese eenmaking en al wat daar zogezegd bij hoort. Zij kiezen er echter bewust voor om dit noodsignaal te negeren. De kloof tussen de Europese politieke elite en het volk is nog nooit zo groot geweest.

Men doet er dan ook alles aan om de bevolking het zwijgen op te leggen. Als zelfverklaard sciencefictiongeek hebt u ongetwijfeld het jammer genoeg bijna profetische boek 1984 van de linkse auteur George Orwell gelezen. In zijn boek schreef Orwell al over wat vele decennia later 'politieke correctheid' zou gaan heten. Karakteristieke elementen van politieke correctheid zijn het omschrijven van onwelgevallige denkers als racisten, seksisten en homofoben (de zogeheten thoughtcrimes uit 1984), de noodzaak om twee tegengestelde ideeën samen te smelten (doublethink) en pogingen om de taal te manipuleren voor politieke doeleinden (newspeak).

In zijn ironisch gedicht Die Lösung adviseerde Bertolt Brecht de regering om een ander volk te kiezen indien het volk haar niet meer wou. Het lijkt erop dat onze hedendaagse elites deze ironische aanmaning vandaag letterlijk interpreteren. Men negeert de verzuchtingen en noden van degenen die hen zo lang in het zadel hebben gehouden. Maar, zoals Abraham Lincoln het zo goed wist te verwoorden: men kan sommige mensen voortdurend bedriegen, en alle mensen een tijdje, maar men kan niet alle mensen voortdurend bedriegen. Door partijen zoals de mijne hebben de (terecht) boze burgers, de 'agressieve idioten', zoals u ze pleegt te noemen, nu een alternatief.

Het gebruik van zo'n scheldwoord en de minachting die het uitstraalt, is dat niet precies een van de grote problemen van deze tijd? Wie is nog in staat om de Vlamingen tegen te spreken die het gevoel hebben dat er niet meer naar hen geluisterd wordt? U ontwaart misprijzen in onze samenleving. Welnu, het is in de eerste plaats daar dat we dit kunnen vaststellen.

Ik ben niet bereid om dat probleem te negeren. Ik kies ervoor, in tegenstelling tot anderen, om niet vast te houden aan concepten uit het verleden. Het is mijn partij die de pijnlijke analyse durft te maken dat de motor van de Europese Unie sputtert en misschien wel aan vervanging toe is. Het is in dit land enkel het Vlaams Belang dat bijvoorbeeld durft te ijveren voor aanpassingen in de Conventie van Genève en andere onaantastbaar geachte teksten die helemaal niet meer aan de hedendaagse realiteit zijn aangepast. Het is ook het Vlaams Belang dat wil breken met het achterhaalde België en wil werken aan een nieuw Vlaanderen.

Van behoudsgezindheid om de behoudsgezindheid is bij ons geen sprake. Op veel vlakken leest het programma van het Vlaams Belang als het beleid van de toekomst. Wie wil weten hoe het beleid er binnen een jaar of twintig zal uitzien, moet het Vlaams Belang-programma van vandaag ter hand nemen. Dat is hoopgevend voor alle Vlamingen die al decennia 'vergeten' worden door het beleid. Als Brusselse Vlaming weet u ongetwijfeld hoe dat voelt.

Vriendelijke groeten,
Tom Van Grieken

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234