Vrijdag 27/11/2020

'Ik wil dat je nadenkt. En kwaad wordt'

Bruce Springsteen is boos. Woedend zelfs. Met 'Wrecking Ball' heeft de Amerikaanse superster net de assertiefste plaat uit zijn carrière gemaakt. Hij bindt de strijd aan met de financiële wereld, hekelt de bankiers die voortfeesten terwijl het werkloosheidscijfer in de Verenigde Staten nog nooit zo hoog geweest is, en beschrijft hoe de crisis de eigenwaarde van een heel continent heeft aangetast. 'Als artiest hoor je de kanarie in de kooi te zijn.' Bart Steenhaut

arijs, eind vorige week. Bruce Springsteen - tweeënzestig, maar scherp als altijd - doet wat hij zelden of nooit doet: hij staat de pers te woord. Dit keer vindt de man die zelfs door zijn beste vrienden The Boss wordt genoemd, het belangrijk om zélf tekst en uitleg te geven bij de plaat die hij net gemaakt heeft. Eigenlijk had Springsteen andere plannen. Hij zou een gospelplaat uitbrengen, maar de actualiteit dwong hem er naar eigen zeggen toe om van koers te veranderen en een ander soort nummers te schrijven. Vooral Wall Street krijgt ervan langs op Wrecking Ball, een plaat zoals er in Amerika geen meer gemaakt werd sinds Springsteens grote voorbeeld Woody Guthrie in de jaren dertig over de gevolgen van de grote depressie zong. Inhoudelijk is het met voorsprong de donkerste van de zeventien platen die hij inmiddels heeft opgenomen, maar de muziek klinkt bruisend en vitaal.

"Het idee dat iedereen recht heeft op een gelijkwaardig speelveld is helemaal aan de kant geschoven", vertelt de zanger. "Ik ben opgegroeid met het idee dat het er niet toe deed wie je was en waar je vandaan kwam. Iedereen mocht mee de trein in. Vandaag is die belofte gebroken. Nu vindt de Tea Party zelfs dat je president Obama geen echte Amerikaan kunt noemen vanwege zijn afkomst. Voor mij is dat te gek om los te lopen. Het enige wat ik goed vind aan de huidige crisis, is dat de Occupy Wall Street-beweging in heel Amerika een discussie op gang heeft gebracht. Er wordt volop gepraat over economische ongelijkheid. Dat was een begrip waar tot een paar jaar geleden nog nooit iemand van gehoord had."

From Chicago to New Orleans

From the muscle to the bone

From the shotgun shack to the Superdome

There ain't no help, the cavalry stayed home

There ain't no one hearing the bugle blowin'

We take care of our own

"Als muzikant kun je nooit verkeerd doen door kwaad te zijn als je rock-'n-roll maakt. Woede is een goede motor. Het merendeel van de plaat is na 2008 geschreven, op een moment dat de Verenigde Staten door een enorme financiële crisis ging. Mensen - vrienden van mij ook - verloren hun huizen en vielen zonder werk. Anderen verloren haast de helft van hun spaargeld. Maar niemand nam zijn verantwoordelijkheid, niemand vloog de gevangenis in. Terwijl de bevolking letterlijk bestolen werd door het grootkapitaal. Dat strookte helemaal niet met het idee dat ik van Amerika heb. Die crisis zorgde voor een gigantische kloof die heel het Amerikaanse systeem heeft opengescheurd. Dat was de aanleiding voor 'We Take Care of Our Own'. Daarin zeg ik wat er in dergelijke omstandigheden zou moeten gebeuren.

"De essentie van mijn werk gaat altijd over het inschatten van de afstand tussen de Amerikaanse realiteit en de American dream. Haast al mijn platen zijn rond dat uitgangspunt opgebouwd, van Darkness on the Edge of Town over The River tot Born in the USA en The Ghost of Tom Joad. Daar wordt keer op keer de maat tussen die twee uitersten genomen. Het gaat altijd over het spanningsveld tussen optimisme en pessimisme. Dat is wat de vlam in mijn werk brandend houdt. In 'We Take Care of Our Own' worden de vragen gesteld die de rest van de plaat probeert te beantwoorden. Doen we dat wel, voor onszelf zorgen? Vaak vind ik van niet."

Where're the eyes, the eyes with the will to see

Where're the hearts that run over with mercy

Where's the love that has not forsaken me

Where's the work that'll set my hands, my soul free

Where's the spirit that'll reign over me

Where's the promise from sea to shining sea

Wherever this flag is flown

We take care of our own



Het patriottisme dat Springsteen in veel van zijn werk aanhoudt, zorgt ervoor dat zijn werk vaak anders geïnterpreteerd wordt. President Ronald Reagan hoorde halverwege de jaren tachtig in 'Born in the USA' al een ode aan de Verenigde Staten, terwijl het nummer eigenlijk een aanklacht was tegen de manier waarop Amerika met zijn oorlogsveteranen omsprong. Ook dit keer zitten er metaforen in de teksten die je heel anders zou kunnen interpreteren dan de zanger ze bedoeld heeft. "Ik ben als songschrijver niet bang om dergelijke beelden te gebruiken", zegt hij daarover. "Als ik de Amerikaanse vlag als een metafoor gebruik, dan doe ik dat erg nauwgezet en duidelijk. Ik maak me sterk dat ik heel precies verwoord wat ik te zeggen heb. Wie het punt mist dat ik wil maken, moet maar wat harder nadenken. Soms moet je even op je stappen terugkeren en nog een tweede keer kijken.

"Het klopt wél dat er een gevoel van patriottisme in de teksten zit. Dat kenmerkt veel van mijn beste werk, denk ik. Alleen: het is niet kritiekloos. Ik stel vragen waar zeer vaak een duidelijke woede in doorschemert. Ik ben niet bereid dat op te geven omdat er links en rechts iemand opstaat die mijn ideeën tot op het karikaturale af vereenvoudigt. 'Land of Hope and Dreams' is een optimistisch, spiritueel nummer, waar die beelden ook in zitten. Maar daar gaan wel tien donkere, vaak deprimerende songs aan vooraf. De plaat begint met boze mensen. En ze eindigt met boze mensen. Maar ze zijn wel boos op een constructieve manier. Er spreekt hoop uit hun woede.

"Dat is iets heel anders dan in 'Easy Money', waarin het verhaal wordt verteld van een kerel die gaat stelen omdat hij ziet dat dat aan de top van de sociale piramide ook gebeurt. Hij imiteert de poenpakkers op Wall Street, en doet dat op de enige manier die hij kan bedenken: door te schooien. Door in te breken. Door te pakken wat hij kan krijgen. Dat klinkt misschien wat zwaar op de hand, maar tegelijk is de muziek heel levendig en vitaal. De meeste nummers zijn als folksongs begonnen. Gewoon ik en mijn gitaar. Er zit gospel in, en invloeden uit de muziek van de jaren dertig. Daarmee wil ik aangeven dat het niet de eerste keer is dat we een crisis zoals vandaag meemaken. In de jaren zeventig ging het slecht met de economie, in de jaren dertig liet de crash van Wall Street diepe sporen na, en in de jaren achttienhonderd ging het ook slecht. Ik wilde de geschiedenis laten doorschemeren in de muziek, maar wel op een manier die je als luisteraar geëntertaind houdt."

There's nothing to it mister

You won't hear a sound

When your whole world comes tumbling down

And all them fat cats, they'll just think it's funny

I'm goin' on the town now, lookin' for easy money

Tijdens de vorige presidentscampagne van Barack Obama sprak Springsteen niet alleen zijn steun uit voor de Democratische kandidaat, maar voerde hij zelf actief campagne. Dat is hij dit keer niet van plan. "Ik schrijf in principe niet voor één kant van de straat. Alleen: de jaren onder Bush waren zo desastreus geweest dat ik niet stil kon blijven zitten. Als ik al invloed had, vond ik het toen het geschikte moment om die aan te wenden. Er zijn maar twee kandidaten die ik ooit openlijk gesteund heb: John Kerry en Barack Obama. En daar heb ik geen spijt van. Maar ik ben niet iemand die om de vier jaar zijn favoriete presidentskandidaat uitkiest, en daar dan de hort voor opgaat. Als artiest mag je niet dicht bij de macht staan. Je hoort de kanarie in de kooi te zijn. Dus ik hou liever wat afstand van de politieke tribune.

"Begrijp me niet verkeerd: ik blijf nog steeds achter Obama staan. Hij heeft General Motors boven water gehouden, wat cruciaal was voor de werkgelegenheid in Detroit en bij uitbreiding de hele staat Michigan. Hij heeft de hervorming van de gezondheidszorg erdoor gekregen, al is hem dat niet gelukt op de manier die hij eerst voor ogen had. Onder zijn beleid is Osama bin Laden geëlimineerd en hij heeft weer wat gezond verstand aan de top van de regering gebracht. Maar grote bedrijven hebben nog steeds te veel macht in de politiek, en er zitten minder stemmen uit de arbeidersklasse en de middenklasse in zijn regering dan ik gehoopt had. Er zijn minder snel banen bij gekomen dan beloofd, en zijn politiek activisme had ook wat scherper gekund. Ik ging er bijvoorbeeld van uit dat Guantanamo intussen wel dicht zou zijn. Anderzijds: hij heeft ons uit Irak gekregen en ik geloof dat het niet lang meer zal duren voor de laatste Amerikaanse soldaat uit Afghanistan zal kunnen vertrekken."

I will provide for you

And I'll stand by your side

You'll need a good companion now

For this part of the ride

Leave behind your sorrows

Let this day be the last

Tomorrow there'll be sunshine

And all this darkness past

Big wheels roll through fields

Where sunlight streams

Oh meet me in a land of hope and dreams

Wrecking Ball is de eerste Springsteen-cd sinds de dood van Clarence Clemons, de legendarische saxofonist met wie hij veertig jaar het podium heeft gedeeld. Clemons overleed aan de gevolgen van een hartinfarct. Een jaar eerder had de E Street Band ook al organist Danny Federici verloren. Springsteen heeft Clemons' neef Jake als vervanger gevraagd voor de volgende tournee. "Ik blijf bij wat ik ook al op zijn begrafenis heb gezegd: Clarence Clemons verlaat de E Street Band niet wanneer hij sterft, maar wanneer wij doodgaan. Ik was tweeëntwintig toen ik hem leerde kennen. Mijn zoon is nu ook tweeëntwintig. En als ik naar hem kijk, zie ik nog altijd een kind staan. Onze relatie gaat dus terug tot het begin van mijn volwassen leven.

"De band die ik met Clarence had kan ik het best als... (zoekt het juiste woord) elementair omschrijven. Dat was vanaf het begin al zo. Het ging hem niet zozeer over wat we tegen elkaar te zeggen hadden, als om wat er gebeurde terwijl we close waren. Dan hing er magie in de lucht. De combinatie van ons tweeën vuurde de verbeelding van het publiek aan. Van mijn verbeelding ook. De sound van die sax inspireerde me om een specifiek soort nummers te schrijven.

"Clarence verliezen is zoals de regen verliezen. Of de lucht. Iets waarvan je gedacht had dat het er altijd zou zijn. Alleen: de deining van het leven beïnvloedt ook de mythische wereld van de popmuziek. Daar ontkomt niemand aan. Ik zal hem missen - wij allemaal - maar tegelijk was het een geluk dat Ed Manion in de buurt was, die nog met Southside Johnny heeft gespeeld en ook al mee was tijdens onze Seeger Sessions-tournee. En Clarence' broer had een zoon, Jake. Die was in 1988 al eens naar een concert gekomen om zijn oom te zien spelen en is nadien ook saxofonist geworden. Clarence had hem me een paar jaar geleden al eens aangestipt en in de week dat hij stierf hebben we samen veel tijd doorgebracht aan zijn ziekbed. Die gaat dus ook mee.

"Eerlijk gezegd: het vergt een heel dorp om Clarence te vervangen. Dus ik neem voor het eerst een hele blazerssectie mee. De kracht van de muziek zal dezelfde zijn, maar het zal raar zijn om hem er niet bij te hebben, zoals het ook raar is om Danny te moeten missen. Dat zijn mensen met wie ik het grootste deel van mijn leven op een podium heb gestaan. Maar we hebben geen andere keuze dan gewoon door te doen, nu. Het leven wacht niet. De plaat was vrijwel klaar toen Clarence stierf, maar ik ben wel blij dat we samen 'Land of Hope and Dreams' nog hebben kunnen opnemen. Daar is zijn bijdrage echt essentieel, en voor mij persoonlijk is het een mooi moment als hij begint te spelen."

You raised your children and you teach them to walk straight

and sure

You pray that hard times, hard times come no more

You try to sleep, you toss and turn, the bottom's dropping out

Where you once had faith now there's only doubt

You pray for guidance, only silence now meets your prayers

The morning breaks, you awake, but no one's there

Wrecking Ball is de zeventiende Springsteen-cd en stilaan ontstaat de indruk dat elke nieuwe plaat een nieuw hoofdstuk vormt in zijn great American novel. Zelf relativeert hij een en ander. "Eigenlijk is het is veel eenvoudiger dan dat: ik probeer gewoon een plaat te maken waar de mensen hun tijd niet bij zullen verliezen. Dat kan alleen als ik eerlijk blijf tegenover mijn publiek. Natuurlijk: elke nieuwe plaat is een poging om bij de maan te raken. Op dat vlak ben ik niet met andere intenties aan deze nummers begonnen dan toen ik destijds Born to Run of Nebraska opnam. Ik wil met mijn muziek doen wat Bob Dylan voor mij deed: de deur naar je geest openen. Ik wil je doen bewegen, nadenken, boos worden en verliefd zijn. Je naar iets doen grijpen dat groter lijkt dan jezelf. Dát is mijn jobomschrijving. Daar word ik voor betaald. Eigenlijk geven ze me geld voor iets wat niet gekocht kan worden. Maar je kunt het wel voelen. En delen.

"Ik ben zelf na al die jaren ook een enorme muziekfan gebleven. Een van de mooiste dingen die er zijn, is een vriend te hebben die even fanatiek van rock-'n-roll houdt. Iemand die je steunt in de waanzin. (lacht) In mijn geval was dat Steve (Van Zandt, gitarist bij de E Street Band, BS). Toen we tieners waren, gingen we ons haar anders kammen en begonnen we andere kleren te dragen. Ik herinner me busritten van drie uur van New Jersey naar New York die werden volgemaakt met discussies wie nu het beste was: Led Zeppelin of de Jeff Beck Group. Was de jonge Elvis beter dan de oude? Haalden de Beatles het van de Stones? Ik wens iedereen een even goeie rock-'n-rollpartner als ik zelf heb gehad.

"Nu ontdek ik heel veel nieuwe bands dankzij mijn zoon. Dat is opmerkelijk, want bij ons thuis is muziek een family business. Het is wat pa en ma doen. Mijn kinderen zouden het absoluut niet erg vinden om te komen kijken als we door zestigduizend mensen worden uitgefloten. Maar ouders die door een heel stadion worden toegejuicht? Dat kun je als kind gewoon niet cool vinden. Nu, ik heb het geluk dat mijn zoon toch een onberispelijke muzikale smaak heeft ontwikkeld, en via hem heb ik al een hoop goeie, jonge bands leren kennen: The Gaslight Anthem, Bad Religion, Dropkick Murphys. We gaan heel vaak samen naar optredens. En ook hier weer: het is fantastisch om dat te kunnen delen."

I always loved the feel of sweat on my shirt

Stand back son and let a man work

Let a man work, is that so wrong

I woke up this morning shackled and drawn

Op de vraag waar de woede in zijn werk vandaan komt, hoeft Springsteen niet lang na te denken. Hij is de eerste om toe te geven dat hij een gezegend leven leidt, met een fijne vrouw, een handvol kinderen met een eigen willetje én een dikke villa. Maar dat is niet altijd zo geweest. "De manier waarop je in het leven staat en hoe je tegen politiek aankijkt wordt tijdens je jeugd gevormd. Ik kom uit een gezin waar mijn moeder een goeie job had. Ze werkte hard en blééf maar doorgaan. Mijn vader had daarentegen de grootste moeite om een baan te vinden. En ik kon zien dat hij daar erg onder te lijden had. Uiteindelijk heeft dat voor onherstelbare schade aan zijn zelfbeeld gezorgd. Hij zichzelf niet als een echte vent.

"Vandaag heb je die situatie heel vaak in de Verenigde Staten. De productie-economie is een diensteneconomie geworden. Veel mannen die vroeger in de fabriek werkten zijn intussen hun baan kwijtgeraakt. En die jobs bestáán ook gewoon niet meer. Veel van die mensen hebben niet de opleiding om zomaar in die andere, nieuwe economie te worden ingepast. Het is een heel andere wereld. En dus heb je nu een heleboel gezinnen waar de man niet langer voor de inkomsten zorgt. Dat is funest. Werkloos zijn vormt een aanslag op je gevoel van eigenwaarde. Werk hebben zorgt er daarentegen voor dat je je nuttig en waardevol voelt.

"Mijn moeder was een enorm inspirerende figuur voor mij. Ze leek ongenaakbaar, in de best mogelijke betekenis van het woord. Maar als mijn vader geen werk had, werd het thuis een mijnenveld. Dan kwam er zelfs fysiek geweld aan te pas. Op den duur ben ik hem helemaal kwijtgeraakt. Al die ervaringen vormen de basis van wat ik vandaag doe. Want als het er echt op aankomt, laat ik me toch vooral leiden door het leven van alledag. Als ik dingen zie die niet eerlijk zijn, of die niet stroken met de manier waarop ik naar Amerika kijk. De graad van werkloosheid waar we momenteel tegen opboksen is hartverscheurend. Elke regering zou ernaar moeten streven om de volledige bevolking aan het werk te krijgen. Alleen zo ontstaat het gevoel dat je een thuis hebt, dat je ergens bij hoort."

The banker man grows fat, working man grows thin

It's all happened before and it'll happen again

It'll happen again, yeah they'll bet your life

I'm a jack of all trades, darling we'll be all right

Het is een vraag die hem wel vaker wordt gesteld: voelt een geëngageerd artiest als Bruce Springsteen - iemand met veel invloed die zelfs tot in de hoogste regionen van het Witte Huis de oren doet spitsen - nooit de drang om zelf in de politiek te stappen? Hij schudt het hoofd. "Daar heb ik het talent niet voor. Alles wat ik in mijn leven geleerd heb, is hoe ik een zo goed mogelijk muzikant kan zijn. En ik heb ontdekt dat er een manier bestaat om iets over mijn leven te vertellen waar ook anderen wat aan kunnen hebben. Maar daar stopt het. Verder reiken mijn ambities niet. Mensen vinden het vaak raar dat iemand in mijn positie - succesvol en welgesteld - zich het lot van de gewone man nog aantrekt. Zelf vind ik daar niets bijzonders aan. Ik heb me nooit afgezonderd. Als ik op tournee ben, sluit ik me niet op in mijn hotelkamer. En thuis maak ik gewoon deel uit van de gemeenschap, zoals iedereen. Het komt er vooral op aan om alert te blijven, om geïnteresseerd te zijn in de mensen om je heen.

"De impuls om te schrijven is er altijd. Dat is bij mij hetzelfde als het verlangen naar eten of de behoefte aan seks. Die drang staat dus los van het geluk dat me op commercieel vlak te beurt is gevallen. Ik ben blij dat ik ervoor betaald word, maar ik zou het ook gratis doen. Vroeger deed ik het gratis, trouwens. Ik ken veel auteurs die jaloers zijn op Vaclav Havel, omdat die als dissident in Tsjecho-Slowakije zoveel had om zich tegen af te zetten. Zelf probeer ik uit de gevangenis te blijven, als het even kan. Maar ik snap wel wat ze bedoelen. Je hebt iets nodig om tegenin te gaan. Ik heb daar geen gebrek aan gehad en het heeft keer op keer tot mijn beste werk geleid. Het belangrijkste aspect van schrijven is wachten. Soms zit ik een jaar te wachten voor ik iets valabels op papier krijg. Maar dat wil niet zeggen dat ik intussen niet schrijf. Ik had al veertig songs klaar voor 'We Take Care of Our Own' er was. Daarna kwam de rest vanzelf. Inspiratie is iets wat je moet afdwingen, al komt er altijd wat geluk bij kijken. De planeten moeten goed staan. Wat je voelt, wat je kunt, wat je wilt zeggen... alles moeten in elkaar klikken. Pas dan gebeuren de beste dingen."

Wrecking Ball verschijnt op 5 maart bij Sony Music. Bruce Springsteen & The E Street Band staat op maandag 28 mei op Pinkpop.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234