Woensdag 24/07/2019

'Ik wil beschaafd wanhopig zijn

Het gaat goed met Kamagurka. Je ziet het aan zijn ogen. Alsof de zon in zijn hoofd tegenwoordig alle dagen schijnt, wat meegenomen is in wankele zomers als deze. Zijn vrolijkheid heeft ook te maken met zijn nieuwe tentoonstelling: Lazy Landscapes. Het resultaat van drie maanden hard werken toont hij nu aan het publiek.Tekst Griet Op de Beeck / Foto Marco Mertens

e hebben afgesproken in Brugge, Kamagurka's nieuwe thuishaven. In Refter nog wel, het restaurant van de zoon van Geert Vanhecke. Terwijl zijn vader om de hoek aan drie sterren-koken doet, is Louis verre van onaardig bezig. Het kader is prettig, het eten exquis. Kamagurka laat zich het goeie leven welgevallen, want het leven is meer dan schilderen alleen, wist hij altijd al. Wat hem verder niet belet om geweldig gedreven bezig te blijven, immer heftig onderweg tussen flauwekul en ernst. In dit gesprek, en in zijn schilderijen, ook weer in deze nieuwe reeks: Lazy Landscapes.

Kamagurka: "Ik had al lang zin om landschappen te schilderen. Maar dat kun je niet meer ongestraft doen, want het is sinds de zeventiende eeuw al duizenden keren gebeurd. De enige die daar nog mee wegkomt is David Hockney. Maar ik ben Kamagurka, ik moet het op mijn manier aanpakken. En toen kreeg ik opeens het idee: als ik ze nu eens zou schilderen in een interieur? Ik ben op het internet de lelijkste leefruimtes gaan zoeken die ik kon vinden, en ik heb in de omgeving van mijn atelier landschappen gefotografeerd. En zo heb ik mijn eerste Lazy Landscape gemaakt. Guy Pieters, mijn galerist, zag dat werk, en hij was er meteen weg van. Hij spoorde mij aan om er een reeks van te maken. En wat mij gaandeweg opviel: schilderkunst wint het altijd van de fotografie. Omdat het vreemd genoeg realistischer is, geloofwaardiger."

Jouw galerist bepaalt welke ideeën het tot een reeks schoppen?

"Niet per se. Maar een wisselwerking is altijd noodzakelijk, we moeten er allebei in geloven. Guy Pieters is trouwens een bevlogen man die heel scherp aanvoelt wanneer iets werkt. Kunst is ook economie, toch? Net zoals een restaurant en een krant."

Sommige mensen gebruiken die vorm van pragmatisme tegen jou, ze vinden je meer een man van leuke ideeën en gimmicks - iPad-kunst, traiteur-art - dan een kunstenaar. Zit je daarmee?

"Nee, het is toch fantastisch om een man van leuke ideeën te zijn? Ik was onlangs op een tentoonstelling in Nederland: allemaal grote kunst. Wel, ik vond het verschrikkelijk. Dodelijk saai. Twee slecht afgedrukte zeefdrukjes van Andy Warhol, dat waren de enige werken die een beetje bewogen en iets te melden hadden. Ik vind het prettiger om te spelen. Mij interesseert de grens.

"En iPad-kunst is geen gimmick, vind ik. Ik heb in het Stedelijk Museum van Amsterdam vierentwintig uur lang beelden gemaakt, met alle middelen die de technologie ter beschikking stelde. Met het resultaat kon ik een hele krant vullen. Allemaal nieuw, ander werk. Een eindeloze reproductie van één ideetje, dat zou misschien een gimmick geweest zijn."

Maar ga je voor een plaats in de kunstgeschiedenisboeken of interesseert die perceptie je niet?

"Jazeker, ik ga voor de eerste plaats." (zwijgt)

Elke mens heeft erkenning nodig. Welk soort erkenning vind jij dan wel belangrijk?

"Jij zit hier om mij te interviewen, wat kan ik een mens nog meer wensen?"

Nu ga je er luchtiger overheen dan terecht is, denk ik.

"Omdat jij zware vragen stelt. Vuur eens een luchtige vraag af, je gaat niet weten wat er gebeurt. (lacht)

"Maar het is waar: schilderen is het belangrijkste in mijn leven, nu. Ik wil dingen doen die nog nooit zo zijn gedaan. Dat is voor mij een belangrijk criterium. In de kunstgeschiedenisboeken stond: kunst is de allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie, en dat klopt. Ik zit ook helemaal met mezelf in mijn Lazy Landscapes, bijvoorbeeld. Ik schilder landschappen omdat ze zullen verdwijnen, over tien, twintig jaar. Het klimaat verandert, alles wordt volgebouwd. Daarom leg ik die taferelen nu vast. Ik zet ze in de zetel, opdat ze een beetje zouden kunnen bekomen."

Nu klink je bijna als een nostalgicus, dat associeer ik niet met jou.

"Ik realiseer mij toch dat ik vroeger dingen heb meegemaakt die het eigenlijk wel verdienen om er nog eens aan terug te denken. Tot mijn negende woonde ik in Nieuwpoort. Eindeloos heb ik daar rondgelopen in de polders, en de duinen, en aan zee. Ik genoot enorm van die landschappen, ook al besefte ik dat toen niet ten volle. Ze gaven mij een gevoel van tijdloosheid en vrijheid. Ik was ook gefascineerd door de seizoenen: die kwamen altijd terug, wat raar was. Herinneringen dragen bij tot mijn werk.

"Voor ik deze Lazy Landscapes maakte, heb ik veel parodieën geschilderd: Mondriaan on Ice, zulke dingen. Ook dat is geen toeval. Mijn ouders namen mij als kind mee naar Disney on Ice in het Boudewijnpark. Malloten verkleed als Mickey Mouse en Donald Duck stonden daar pirouettes te draaien, een van de triestigste dingen die ik in mijn leven heb meegemaakt."

En dat jeugdtrauma heb je lekker kunnen verwerken op doek.

"Je zegt het." (lacht)

Serieus, is schilderen ook een manier om dingen te verwerken?

"Ja, dat is het zeker. Schilderen geeft mij ook veel terug. Ik kijk nu totaal anders dan vroeger. Als ik die struik achter jou bekijk, dan zie ik tien verschillende kleuren groen, ik zie hoe de vorm voortdurend verandert door de wind, hoe het licht van fel naar zacht gaat en weer terug. Allemaal omdat ik zo bezig ben geweest met struiken te schilderen, met manieren om daar diepte in te krijgen. Dat is toch fantastisch?"

Elk schilderij is natuurlijk onontkoombaar persoonlijk, maar in hoeverre toon jij jezelf echt in je werk? Veel van je doeken ontstaan eerder uit een reflectie over de wereld.

"Ik vraag mij af of ik interessant genoeg ben om mijzelf heel expliciet te tonen. Net zoals ik mij afvraag hoe interessant ik mensen vind die dat wel doen. Ik ben een schilder die totaal opgaat in wat hij bedenkt. En dat is autobiografischer dan zelfinzicht op zo'n doek gooien, denk ik. Stel je voor dat Magritte voortdurend zichzelf had geschilderd, zittend achter zijn tafeltje, wat hij elke dag urenlang deed, wat voor een saai oeuvre zou dat niet hebben opgeleverd? Maar hij ís die doeken, die zeggen meer over hem dan zijn autobiografie.

"Het is ook niet zo dat ik mezelf absoluut niet wil blootgeven. Niks zo vervelend als verbaal sterke mensen die zich verstoppen achter een permanent soort stand-upcomedy. Maar een mens moet ook niet overdrijven. Bovendien, ik zou eigenlijk niet weten wie ik ben. Ik verander constant, elk moment is anders. Een paar dingen weet ik zeker: ik zal nooit voor het Vlaams Belang stemmen, om zomaar een open deur in te trappen. En ik zal altijd tamelijk extreem blijven. Tenminste, ik vind dat van mezelf niet, maar blijkbaar percipiëren andere mensen dat wel zo. Misschien ben ik wel een autist. Een goeie maat van mij is autistisch, Herr Seele is dat ook. Ik vraag me dat echt af. En het antwoord is elke dag anders."

Jij hebt nogal de neiging om jezelf te relativeren. Nooit zin om zoals pakweg Sam Dillemans uitgesproken de kunstenaar te wezen?

"Toen ik in de jaren zeventig op de academie zat, werd ons verteld dat een kunstenaar getormenteerd moest zijn. Bij voorkeur balancerend op de rand van de waanzin, want daar wenkt het geniale. Geen geld verdienen, aan tbc lijden en zwaar aan de drank zitten, levert nog eens extra bonuspunten op. Ik vond dat toen al flauwekul. Daarom heb ik er destijds heel bewust voor gekozen om cartoons te tekenen, en tv te maken, en te gaan optreden."

Nu doe je alsof jij fluitend het ene schilderij na het andere staat te maken, en dat klopt evenmin.

"Da's waar, de waarheid ligt in het midden. Schilderen is heel hard werken, maar je moet ook kunnen genieten van het leven. Als je dat doet, neem je ook afstand, en dat stelt je in staat om na te denken over wat je doet.

"Het beeld van de getormenteerde kunstenaar is naar mijn gevoel een verkooppraatje als een ander. Ik kan ook zeggen dat ik zesendertig maagzweren heb gekregen door die Lazy Landscapes te schilderen, en dat ik vooraf een maand in de woestijn ben gaan zitten om elk iconisch landschap uit mijn kop te krijgen, om uiteindelijk, na vele liters goedkope whisky te hebben gedronken, hoestend en overgevend een landschap op een interieur te schilderen. Als je dat liever hoort, dan vertel ik je dat."

Je hebt zelf gezegd: schilderen is laveren tussen extase en wanhoop. Wanhoop klinkt toch ook niet zo prettig.

"Extase is leuk, wanhoop wat minder. Soms ben ik zo wanhopig dat ik het werk in de fik wil steken. En dat blijft in mijn kop spoken, want schilderen laat je nooit los. Maar ik wil niet in het ziekelijke belanden. Ik wil beschaafd wanhopig zijn. En dat lukt mij zeer goed. Op tijd en stond relativeren, dat is de enige manier om de waanzin en de gekte die ik toch nodig heb, vorm te kunnen geven."

In je kunst trek je je niks aan van wetmatigheden. Trek je dat ook door in je leven?

"Ja, heel erg. Ik probeer altijd situaties te creëren waar ik mij echt goed in voel. Ik ben een man, het moet in ieder geval goed zitten met mijn job. Als dat niet zo is, mag je mij nog de mooiste en beste vrouw ter wereld geven, ik zal niet gelukkig zijn. Gasten die roepen: ik stop met deze of gene job, want ik ga tijd besteden aan mijn gezin, die geloof ik niet. Zoals die Nederlandse politici, herinner je je? Drie maanden later waren ze CEO van een groot bedrijf waar ze een gruwelijke hoeveelheid mensen ontsloegen."

Mannen kunnen enige leegte en zelfconfrontatie niet aan?

"Inderdaad, dat kunnen wij niet. De leegte komt na de dood. Sinds ik geboren ben wou ik altijd al zoveel mogelijk doen: maken, bekijken, ervaren, produceren. En op een goeie dag gaat het lichtje uit, en dan is het gedaan. Wat blijft is het oeuvre, en dat komt dan in de kunstgeschiedenisboeken. En wat betekent dat? Permeke was in mijn jeugd de grootste Belgische schilder, hij maakt onmiskenbaar deel uit van elke zichzelf respecterende kunstgeschiedenis. Maar ga straks online en je kunt een werk van hem kopen voor 10.000 euro. Schandalig, maar wel waar. Dus wat betekent zo'n plekje in de geschiedenis dan eigenlijk?"

Doe jij helemaal niet aan romantiek als artiest?

"Toch wel... Meer nog, als ik helemaal eerlijk ben, moet ik toegeven: ik wil wél in de kunstgeschiedenisboeken staan. Ik weet dat wat ik doe belangrijk is voor de kunst in België. Niet alleen mijn schilderijen, maar alles wat ik produceer: ook de cartoons, de televisieprogramma's, de sculpturen en de performances. Het is die diversiteit die mij maakt tot wie ik ben. Zo zijn er nog. Marcel Duchamp, bijvoorbeeld. Hij was een heel goed schilder, maar omdat zijn doeken niet goed onthaald werden, is hij uiteindelijk beginnen te schaken. Hij heeft bewezen hoe ver je binnen een oeuvre kunt gaan. Dat vind ik interessant."

Je bent onlangs vijfenvijftig geworden. Wat zijn de opvallendste verschillen tussen nu en dertig jaar geleden?

"Mijn leeftijd. Mijn gewicht. (lacht) Van mijn nulde tot mijn dertigste heb ik ongelooflijk hard geleefd. Ik ging bij momenten ontzettend ver, veel verder dan Sam Dillemans. Ik heb er eens voor gezorgd dat ik nog maar vierenveertig kilo woog. Zes maanden lang per dag nooit meer dan twee bolletjes rijst gegeten, de laatste veertien dagen zelfs helemaal niks gedronken. Allemaal omdat ik afgekeurd wou worden voor het leger. Ik wou geen dienst doen. Omdat ik niet vond dat ik een dienst moest bewijzen aan een land dat niks voor mij had gedaan. Ik heb mezelf een dienst bewezen. Ik was nog maar negentien en ik tekende al voor Humo, Haagse Post en Hara-Kiri(een toonaangevend satirisch Frans blad, GO). Veel beter."

Leef je nu liever of minder graag dan toen?

"Ik heb de neiging om te zeggen: liever, maar zeker weet ik dat niet. Toen leefde ik ook graag. Ik had het gevoel dat er zeeën van tijd waren. Kees van Kooten kwam weleens bij mij over de vloer, en hij had net een boek uit: Veertig. Ik herinner me dat ik dat vreselijk oud vond. Toen hij bij mij op bezoek kwam, gingen we samen voetballen, en ik was echt wreed content dat een man van die leeftijd dat blijkbaar toch nog kon. Nu ben ik vijfenvijftig en ik voetbal nog altijd. In tegenstelling tot vroeger besef ik dat de tijd voortdendert. En dus relativeer ik meer. Dat is een goeie zaak."

Niet zo lang geleden zag ik je in God en klein Pierke, het docu-programma van Martin Heylen. Daar deed je heel defaitistische uitspraken, over de liefde waar je niet meer in geloofde, en zo. Toen dacht ik: hij vindt het leven niet zo leuk.

"Dat was toen. Ik zou dat nu niet meer zeggen. Ik heb het al gezegd: ik evolueer verschrikkelijk snel, zoals alle mensen, trouwens. Enkel het nu is eeuwig. Alleen als je Adolf Hitler bent, kun je dat niet zeggen. En dat zijn we allemaal een beetje. Ik heb onlangs waterschildpadden gekocht voor in mijn vijver. Er is er al eentje dood. Als je een levend wezen koopt, en het risico bestaat dat het aan zijn einde komt, dan ben je al een beetje Hitler."

Je hebt in je omgeving al veel mensen weten sterven. Leer je daardoor beter omgaan met afscheid, of net minder goed?

"Minder goed. Ik ben wantrouwiger geworden. Toen de moeder van mijn oudste kinderen aan het sterven was, kreeg ik daar om twee uur 's nachts telefoon over. Sindsdien vertrouw ik telefoons niet meer. Het heeft ook mijn kijk op de dingen veranderd. Ik ben er nu van doordrongen dat iedereen vroeg of laat geconfronteerd wordt met verlies. Alle mensen op dit terras gaan de pijp uit, of ze zullen mensen kwijtraken, wat erger is. Je staat niet aan je eigen graf te tsjiepen."

Waarschijnlijk niet. Je weet het maar nooit.

"Natuurlijk wel. Als je sterft, gaat het licht uit. Anders zou je ook wel weten wat je deed voor je geboorte. We gaan van niks naar niks, en tussen die twee momenten zijn we hier, voor een beperkte tijd. Toegegeven, het is een ietwat onzeker be- staan. En blij zijn we niet als we ter wereld komen, je moet zo'n baby eens zien protesteren als-ie net komt kijken. Maar ik vind het ongemeen boeiend om hier te zijn, om al dat uitzonderlijks mee te maken. Ik had evengoed op de planeet Mercurius geboren kunnen worden, wat had ik dan niet allemaal moeten missen? Bart De Wever bijvoorbeeld. Het idee alleen al, ondraaglijk. (lacht)"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden