Woensdag 22/09/2021

Hans Op de Beeck

"Ik werk niet voor de eeuwigheid"

null Beeld Franky Verdickt
Beeld Franky Verdickt

"Het leven is geen uitgekiend designgebouw, het leven is voor 99 procent lelijk en onhandig." Hans Op de Beeck opende gisteren de tentoonstelling 'Personnages' in Chamarande, vlakbij Parijs. Wij spraken met hem over het nut van bierblikjes, het belang van licht, en ego's in de kunstwereld.

Enkele uren voor de vernissage opent, zegt hij: "Ik hoop dat mijn beelden een soort van stilte creëren bij het publiek. Dat de mensen het zachte moment van introspectie ervaren dat ik in de personages heb gelegd."

Terwijl we in het kitscherige decor van het kasteel in Chamarande staan, valt het zonlicht gul naar binnen. De zachtgrijze figuren in gips, mannen en vrouwen, liggend en staand, lijken dat licht gretig in zich op te nemen.

Omdat ze op een sokkel staan, hebben ze aanvankelijk iets deftigs, maar als je beter kijkt, zie je dat deftigheid niet meteen iets is wat Hans Op de Beeck heeft nagestreefd in zijn sculpturen. Rondom de personages, zoals Op de Beeck zijn beelden noemt, zie je gipsen asbakken staan, half opgerookte sigaretten, koffiebekers van Starbucks, lege pizzadozen, telefoons, pumps, verfrommelde colablikjes.

"Zo'n figuur op een sokkel wordt algauw iets kleinburgerlijks. Om de gewichtigheid eruit te nemen, heb ik dat formeel klassieke concept gecombineerd met hedendaagse, huiselijke elementen. Beschouw het als een warzone van leftovers die je na een feestje thuis kunt tegenkomen als je om drie uur 's nachts naar het toilet strompelt."

Licht is cruciaal

Nog een reden waarom dit geen klassieke naakten zijn, is omdat ze allemaal een broek dragen, vertelt Op de Beeck. "Een volledig naakte sculptuur krijgt al vlug iets steriels. Mijn personages hebben alleen een ontbloot bovenlijf en blote voeten. Zoals ik zelf thuis rondloop, eigenlijk. Het onderstreept het informele karakter van de beelden, en het maakt de personages kwetsbaarder en zachter."

Of ze nu liggen of staan, allemaal hebben ze hun ogen gesloten, en lijken ze een erg ontspannen houding aan te nemen. "Ze zijn meer verzonken in een stille slaap, een roes, of een introspectief moment, ze hoeven geen oogcontact te maken met de toeschouwer. Dat maakt het makkelijker als toeschouwer om de personages mee te beleven. Je kunt je volop inleven in zo'n moment waarop je even weg bent van de wereld."

Met licht dat op hun gezicht of op hun rug valt, lijkt het alsof de personages nog vlug de laatste lome zonnestralen van een indian summer willen meenemen. Die indruk wordt mee gecreëerd door de grote, zwarte theaterspots die bij elke sculptuur staan opgesteld. "De spots maken deel uit van de noodzakelijke hedendaagsheid waarover ik daarstraks sprak, maar licht is sowieso cruciaal in mijn werk. Niet de inhoud maar het licht roept de stemming op die de toeschouwer kan binnentrekken in een kunstwerk. Kijk naar de schilderijen van Vermeer: eigenlijk schildert hij gewoon een vrouw die melk uit een kruik giet of een brief vasthoudt. Een non-event dus, maar het is de manier waarop dat licht in die interieurs binnenvalt die de pracht van zijn schilderijen uitmaken. Alsof je als toeschouwer met die vrouw in die kamer verblijft, en samen met haar het verglijden van de tijd voelt. Dat is ook wat ik wil bereiken: dat als je naar mijn personages kijkt, je zelf even de ogen dicht kunt doen, en even bij hen kunt zijn."

null Beeld Franky Verdickt
Beeld Franky Verdickt

Het materiaal dat Op de Beeck gebruikt heeft, versterkt het gevoel dat je als toeschouwer heel dichtbij de mannen en vrouwen op de sokkels kunt staan. Het gepigmenteerde gips oogt erg zacht, alsof de beelden van fluweel zijn. De asgrijze kleur is ook een referentie aan Pompeï, zegt Op de Beeck. Toen die Italiaanse stad in 79 na Christus werd bedekt met as, als gevolg van een uitbarsting van de Vesuviusvulkaan, is het een van de best bewaarde Romeinse steden geworden, en een schatkamer voor archeologen. Ook hier in Chamarande lijken de huiselijke scènes in hun dagdagelijksheid bevroren te zijn. "Voor ons zijn voorwerpen als sigaretten en asbakken erg banaal, maar als een archeoloog een schoen vindt van vijfhonderd jaar geleden, gaat hij door het lint van geluk."

Die banaliteit hoort bij ons leven, legt Op de Beeck uit. Wanneer hij het als kunstenaar over het leven wil hebben, kan hij ze dus niet schuwen. "Als je over het leven wilt spreken zoals wij het kennen in Vlaanderen, dan moet je een fermette in beeld brengen. Niet om er cynisch of ironisch over te doen, maar omdat het dingen zijn waarin wij Vlamingen blijkbaar geloven. Het leven is geen uitgekiend designgebouw. Het leven is voor 99 procent lelijk en onhandig. We richten de dingen verkeerd in, we zijn inconsequent, we maken fouten, dat is hoe wij mensen zijn. Die banaliteit is dus het ware decorum van ons leven, en niet het uitgepuurde designobject. Met alle respect overigens voor de vormgevers die dergelijke prachtige objecten maken. Maar als ik het over het leven wil hebben, dan moet ik het over lege bierblikjes en sigarettenpeuken hebben, en over het doden van de tijd, en over verveling."

Dienaar van het beeld

Het fruit, de slakkenhuizen, de druiventrossen, de opgebrande kaarsen: ook in Chamarande druipt het vanitasmotief van de beelden. Opvallend zijn ook de gipsen braambessen die bij elk personage terugkomen. De kleinste sculptuur die hij ooit gemaakt heeft, zegt Op de Beeck. En hij glimlacht: er hoort een persoonlijk verhaal bij.

"Die braambessen zijn voor mij wat de madeleines waren voor Proust. Hun smaak katapulteert me direct terug naar mijn kindertijd, toen mijn broer en ik emmers vol braambessen plukten, en mijn moeder er confituur van maakte. Dikke confituur, die zo stug is dat je je boterham ermee kapot doet als je ervan smeert. Het doet me denken aan lange, eindeloze zomers waarin wij met sponsen broekjes op onze fietsjes rondreden."

Het is een verhaal dat hij nu vertelt, maar dat de toeschouwer nergens te horen of te lezen krijgt. Uitleg over de kunstenaar is niet voorhanden. Maar dat vindt hij prima zo. Mensen hoeven niet te weten wie Hans Op de Beeck is. "Ik gruw van oeuvres waarin kunstenaars zichzelf centraal zetten. We zijn allemaal maar stervelingen, letterlijk. Als ik een kunstenaar hoor roepen dat hij zijn tijd ver vooruit is, denk ik: wat een flauwekul. Stap in een vliegtuig, kijk naar beneden, en zie dan hoe klein we allemaal zijn. Een kunstenaar is een dienaar van het beeld, en daar houdt het op. Een toeschouwer moet de kunst ervaren zonder dat de biografie of de kop van de kunstenaar daar voor iets tussen zit, vind ik. Er is te veel ego in de kunstwereld."

null Beeld Franky Verdickt
Beeld Franky Verdickt

Vakernst en toewijding

Bescheiden is een woord dat je niet vaak gebruikt in combinatie met een kunstenaar. Maar in het geval van Hans Op de Beeck kun je niet anders. Zoals hij praat, zacht en vrijgevig. Zoals hij zichzelf voortdurend relativeert. "Nee, ik maak mijn kunst niet voor de eeuwigheid. Goed, mijn werken zullen mij wellicht overleven, maar het is geen doel, hoogstens een gevolg van wat ik doe. Ik zou het ongelooflijk ijdel vinden om als doel te hebben de tijd te overleven. Ik wil hier en nu communiceren met een publiek. Als ik voel dat ik geapprecieerd word voor mijn toewijding en vakernst, zoals dat bij een goede bakker ook het geval is, dan is het mooi. Dit mag misschien wat soft klinken, maar kunst maken gaat voor mij over geven en ontvangen worden."

Overigens is het perfect mogelijk om artistiek hoogstaand werk te maken dat toch een soort van toegankelijke eerste laag heeft voor mensen die geen achtergrond hebben in de kunsten, vindt Hans Op de Beeck. "Ik wil genereus zijn in mijn werk. (glimlacht) Het zal in de familie zitten, want diezelfde aandrift voel ik bij mijn nicht Griet (schrijfster Griet Op de Beeck, smu). Dat betekent niet op voorhand mensen uitsluiten, maar zoveel mogelijk mensen uitnodigen om te kijken en te voelen. Wat niet wil zeggen dat ik banale kunst wil maken. Uiteraard streef ik diepte en gelaagdheid na. Maar ik wil mijn werk wel zo tactiel en beleefbaar maken dat het ook zonder voorkennis te smaken is."

Zoals het licht valt in Parijs, valt het nergens. Maar het licht in Chamarande, ten zuiden van de Lichtstad, komt dezer dagen aardig in de buurt.

De tentoonstelling 'Personnages' van Hans Op de Beeck loopt nog tot 29 maart in het kasteel op het Domaine de Chamarande. Chamarande ligt op een half uurtje rijden van Parijs.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234