Vrijdag 13/12/2019

'Ik weet ook niet waarom ik telkens aan filmmuziek begin'

De Japanse componist Ryuichi Sakamoto (64) krijgt woensdag op het filmfestival van Gent een World Soundtrack Award voor zijn imposante filmmuziek-oeuvre. Hij heeft er wat gemengde gevoelens bij. 'Waarom zou ik naar het verleden kijken?'

"Ik heb mijn leven te danken aan Alejandro González Iñárritu", fluistert Ryuichi Sakamoto.

De legendarische Japanse componist laat een veelbetekenende stilte vallen. Hij praat zonder veel moeite over de keelkanker waartegen hij twee jaar streed. Maar het herstel weegt nog zwaar. Toen de artsen in 2014 hun diagnose stelden, zwoer hij dat hij zou vechten voor zijn leven en zou terugkeren. Met gloednieuwe muziek.

Midden in een moeizame revalidatieperiode vroeg de Mexicaanse cineast Alejandro González Iñárritu hem muziek voor zijn film The Revenant teschrijven. "Het was een van de moeilijkste beslissingen in mijn leven", zegt de minzame Sakamoto. "Want wat moest ik doen als ik zou toezeggen en de kanker zou terugkomen? Ik was doodsbang."

De regisseur van Babel en Birdman wilde Sakamoto koste wat het kost vanwege zijn onorthodoxe, weinig klassieke aanpak van filmmuziek. The Revenant haalde drie Oscars binnen: voor regie, beste acteur (Leonardo DiCaprio) en camerawerk. De soundtrack van Sakamoto (en de muzikant Alva Noto met wie hij samenwerkte) werd genomineerd voor een Bafta en een Golden Globe. Hoegenaamd geen slechte start van een muzikale renaissance.

"Dankzij The Revenant ben ik genezen", vertelt de componist met een hartelijke lach. "Op de één of andere manier heeft die film me de energie gegeven om door te gaan."

Ryuichi Sakamoto raakte vooral bekend met Merry Christmas, Mister Lawrence, de filmklassieker uit 1983 waarin hij naast David Bowie acteert en waarvoor hij de soundtrack én het memorabele thema schreef (dat later een bescheiden hitje werd in de versie van David Sylvian). Aan het begin van de jaren tachtig had Sakamoto er bovendien al een opzienbarende popcarrière opzitten als groepslid van het Japanse trio Yellow Magic Orchestra, dat pionierswerk in de elektronische muziek leverde. Zijn soloplaten met analoge synthesizers zouden zowel de vroegste hiphop als de techno beïnvloeden.

In de daaropvolgende decennia ontpopte Sakamoto zich tot een muzikale kameleon. Hij werkte met popsterren als Iggy Pop en David Byrne, herinterpreteerde op briljante wijze de Braziliaanse tropicalismo van Tom Jobim en dook het ongewisse in met abstracte klankkunstenaars zoals Christian Fennesz.

Voor zijn filmsoundtracks werd hij nog het meest geroemd: van The Last Emperor van Bertolucci (waarvoor Sakamoto een Oscar won) over High Heels van Almodóvar tot Snake Eyes van De Palma.

Het is voor datzelfde imposante soundtrackoeuvre dat Sakamoto op 19 oktober wordt onderscheiden met de World Soundtrack Lifetime Achievement Award op het Film Fest Gent.

Hoe voelt het om uw carrière zo bewierookt te zien?

Ryuichi Sakamoto: "Ik moet toegeven dat ik het eerst heel eigenaardig vond, zo'n Lifetime Achievement Award ontvangen. Ik ben nu eenmaal geen typische Hollywood-componist. Bovendien is mijn soundtrackoeuvre erg bescheiden, zeker in vergelijking met dat van iemand als Ennio Morricone. Laat ik zeggen dat ik nog wat moet wennen aan het idee van zo'n award." (lacht)

U studeerde musicologie en elektronische muziek aan de universiteit van Tokio. Wist u toen al waar u naartoe wilde?

"Toen ik aan de universiteit begon, worstelde ik al met de begrenzingen van het traditionele componeren van muziek gebaseerd op het traditionele westerse toonsysteem. Om aan de universiteit te mogen studeren, moest je de geschiedenis en de compositie van westerse muziek onder de knie hebben: Mozart, Beethoven, Brahms, Stravinsky. Ik wilde een andere weg zoeken en ging etnische en elektronische muziek bestuderen. Het heeft mijn leven veranderd."

Begin dit jaar overleed David Bowie. Jullie raakten bevriend tijdens de opnames van Merry Christmas, Mister Lawrence. Hebben jullie daarna contact gehouden?

"Een paar jaar. Als David op tournee ging en in Japan was, spraken we af om bij te babbelen. Maar na verloop van tijd verwaterde het contact. Begin jaren 90 verhuisde ik naar New York en gek genoeg woonden we niet ver van elkaar. We waren zo druk bezig dat het er nooit van gekomen is af te spreken. Ik bleef hopen dat we elkaar ooit eens tegen het lijf zouden lopen. Daar heb ik vandaag enorm veel spijt van. Ik had hem misschien de hand moeten reiken.

"Toen hij twee dagen na het verschijnen van zijn laatste plaat plotseling overleed, kon ik het niet geloven. Ik was in shock. Zijn stem klonk zo krachtig in die nieuwe nummers. Dat was niet de stem van iemand die ziek was. Hoe kon hij er ineens niet meer zijn?"

Welke herinneringen aan de opnames van Merry Christmas, Mister Lawrence koestert u?

"Ik heb prachtige dingen met David beleefd. De filmopnames vonden plaats op een klein eiland in de Stille Oceaan. Het is zo klein dat je het zelfs niet op een landkaart kunt zien. Ik, de filmcrew, de acteurs en de enige echte David Bowie zaten er een maand lang vast. Het was een paradijs, dat kan ik je wel vertellen. De plezierigste herinnering heb ik aan een jamsessie die David en ik na een zware opnamedag deden. We zaten aan de bar, hij nam er een gitaar bij en ik kroop achter het drumstel. Alleen wij tweeën. We entertainden de crew met rock-'n-rollliedjes uit de fifties. (lacht) Een miniconcertje, 25 minuten lang."

In de jaren negentig verkende u het thema van de georganiseerde religie met het album Dischord. U kwam in het reine met uw spirituele kant, ook al bent u geen fan van religie op zich. Hoe zit dat vandaag?

"Ik ben geïnteresseerd in het boeddhisme en het animisme. Het primitieve geloof dat natuurlijke fenomenen een geest bezitten, fascineert me mateloos. Het is geen systemische geloofsleer. Het boeddhisme is dan weer vrij van goden en zoekt geen verklaringen over het ontstaan van het universum. Heel eigenaardig vind ik dat, zeker in vergelijking met het christendom of het judaïsme. Mijn ervaringen met kanker hebben me gevoelig gemaakt voor spirituele filosofieën. Als je dicht bij de dood komt, laat dat een enorme impact op je na."

Over filmsoundtracks componeren vertelde u ooit dat het telkens weer hard labeur is. 'Het is een marteling', zei u.

(lacht) "Toch is het zo. Wist ik maar waarom ik er telkens weer aan begin. Je moet in een heel korte tijd een enorme hoeveelheid muziek produceren. Anderzijds put ik erg veel genot uit het eindresultaat. Neem nu Iñárritu: dat is eigenlijk een heel moeilijke cineast om mee te werken. Zeer veeleisend. Bijna net zo onmogelijk als Bertolucci. (grinnikt) Maar dat deert me niet. Hoe moeilijker ze het me maken, hoe groter de voldoening als ik de klus geklaard krijg."

U woont in New York. Volgt u de Amerikaanse presidentsverkiezingen op de voet?

(zucht) "Ik kan er mijn ogen niet voor sluiten. Zijn er nog bekwame politici op deze aardbol? Intelligente mensen stappen niet in de politiek, blijkbaar. Aan het einde van de twintigste eeuw waren er een handvol slimme, moedige politici, ja. Maar die tijd is voorbij. Ik heb weinig hoop. Onze democratie is defect. In Japan is de politiek ronduit fascistisch. Ik ben een milieuactivist, zoals je weet. In een wereld die almaar rechtser wordt, bestaat er weinig liefde voor het milieu. Rechtse politici zijn dol op kernwapens, op olie en oorlog. Dus ja, ik maak me zorgen over de toekomstige generaties."

Hoe wilt u herinnerd worden?

"Daar heb ik niet echt over nagedacht. Tragikomisch genoeg zullen de mensen zich de muziek herinneren die ik voor films heb geschreven en niet de composities die ik voor mezelf heb gemaakt. (lacht) Daarom doe ik nog steeds mijn uiterste best om memorabele muziek te schrijven. Ik wil vooruitkijken. Waarom zou ik naar het verleden kijken? Ik wil verrast worden. Altijd."

www.filmfestival.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234