Maandag 26/10/2020

AchtergrondPolitiegeweld

‘Ik was voor hen geen zwarte man, maar een zwart gevaar’: Zijn dit de George Floyds van België?

De Gentse muzikant Emmanuel Oloriegbe kreeg twee jaar geleden een politiekogel in de borst.Beeld Tim Dirven

Exact twee jaar geleden kreeg Emmanuel Oloriegbe in Gent een politiekogel in de borst. Een maand eerder overleed Lamine Bangoura aan verstikking bij een uithuiszetting in Roeselare. De betrokkenen linken beide zaken aan George Floyd, maar daar denken de advocaten van de agenten anders over. 

Emmanuel Oloriegbe (35) staat ons te woord in zijn muziekstudio op een appartementje in Zwijnaarde, bij Gent. De Nigeriaan woont al vijftien jaar met zijn familie in België. Overdag werkt hij als arbeider in een bedrijf in de buurt, voor een vast inkomen naast zijn leven als muziekproducer. Beide carrières lagen maandenlang plat. Met tegenzin toont hij het litteken midden op de borst; hier ging de kogel naar binnen. Op de rug, achter de linkeroksel, een tweede litteken; daar ging de kogel naar buiten.

“Ik kreeg geen lucht meer, net als George Floyd, en net als hij riep ik om mijn moeder”, zegt hij, verwijzend naar de man in Minneapolis wiens gewelddadige dood al bijna veertien dagen tot protesten leidt in de VS.   

Bot smeermes

Op 4 juni 2018 heeft Emmanuel een ruzie met zijn toenmalige vriendin. Ze staan op straat te discussiëren over de snelste weg naar de huisarts. “Mijn vriendin zou rijden, maar ik vond haar rijstijl een ramp. Ik legde uit hoe ze uit de parkeerplaats moest rijden, zwaaiend met mijn armen.” 

Buurtbewoners die zich willen bemoeien, krijgen het met hem aan de stok. Een student belt vanuit zijn kot de politie en maakt melding van een zwarte man met een mes. Er komen nog meldingen binnen. “Zwarte man houdt mes tegen keel van vrouw”, geeft het transmissiecentrum door aan de politiemensen op het terrein. Die interpreteren vanaf dan elk signaal in de richting van een carjacking of een gijzeling, ook al wordt achteraf in de auto enkel een bot smeermes teruggevonden in een zak met sandwiches.

Emmanuel heeft nog niets in de gaten, maar een anoniem voertuig van de politie volgt hen. Daarin zitten drie agenten van de Gentse COPS-unit, een ‘bijzonder bijstandsteam’ dat getraind is voor risicovolle tussenkomsten. Voor een rood licht stappen de agenten uit. Agent A. S. nadert de auto met getrokken pistool, opent zonder waarschuwing met een hand de passagiersdeur en lost tezelfdertijd een schot met de andere hand. Het raam spat door de kogelinslag uiteen. 

In zijn verhoor in het ziekenhuis, enkele dagen na de feiten, verklaart Emmanuel dat A. S. heeft geantwoord: ‘Stap uit die auto, stomme neger’, maar enkel hij zou dat gehoord hebben. Terwijl hij op de grond naast de auto ligt, heeft agent A. S. volgens dat verhoor ook een voet op zijn hoofd en nek gezet. Ondertussen slaan ze hem in de boeien. A. S. begint meteen de kogelwonde dicht te drukken. Zodra de ambulance arriveert, vragen de hulpverleners om die handboeien uit te doen. 

Zwart gevaar

Terwijl Emmanuel tot dagen later in het ziekenhuis verhoord wordt als verdachte, ook al heeft zijn vriendin al een klacht ingediend tegen de politie, vindt het verhoor van A.S. pas een week na de feiten plaats. Hij ontkent de racistische taal, en ontkent ook een voet op het hoofd van Emmanuel te hebben gezet, maar denkt dat hij een knie ter hoogte van de schouderbladen heeft gezet, volgens de geijkte procedure. Voor de rest is het wat wazig. Op het moment zelf zou hij volgens zijn collega’s gezegd hebben dat hij “een trekkerfout” heeft gemaakt, maar hijzelf wil niet uitsluiten dat hij “mogelijk reageerde op iets dreigends uit het voertuig”.

In november vorig jaar veroordeelde de rechter A. S. tot zes maanden cel met uitstel voor onopzettelijke slagen of verwondingen. De rechter beschouwt het als een accidenteel schot, maar tilt zwaar aan het gebrek aan excuses vanuit de politiediensten of van A.S. Het vonnis sluit racistische motieven uit, maar de rechter wijst wel op “de ogenschijnlijke stereotypering” in dit dossier, waardoor hij begrijpt dat de burgerlijke partijen dat toch zo aanvoelen.

“Ik was voor hen geen zwarte man, maar een zwart gevaar”, zegt Emmanuel. Zelfs als het pistool inderdaad per ongeluk af ging, is dit wat eraan voorafging: drie witte agenten die een witte vrouw bevrijden uit de klauwen van een zwarte man, na meldingen door witte buurtbewoners, die er zelf een mes bij dachten. “Zouden ze bij een melding over een blanke man ook zo snel en overhaast gereageerd hebben?”, vraagt Jetze Landuyt, advocaat van Emmanuel zich af.

Emmanuel Oloriegbe: ‘Ik was voor de agenten geen zwarte man, maar een zwart gevaar.’Beeld Tim Dirven

“Deze zaak zou exact hetzelfde zijn gelopen als het over een blanke was gegaan. Alleen zou er dan minder aandacht voor zijn geweest”, zegt Walter Damen, advocaat van agent A. S. “Het raciale element wordt hier misbruikt. Racisme moet hard worden aangepakt, maar je moet opletten voor nepracisme. Deze man is zich tijdens het onderzoek agressief blijven opstellen. Met de zaak-Floyd heeft dit niets te maken. België is de VS niet.” Damen gaat in beroep tegen het vonnis, omdat hij niet akkoord is met de motivering van de rechtbank en de strafmaat.

Harde cijfers

Is België de VS niet? In twee jaar tijd zijn er de overlijdens van de Koerdische peuter Mawda Shawri door een politiekogel bij een achtervolging, Mehdi Bouda (in Brussel doodgereden door een politievoertuig), en onlangs de 19-jarige Adil, die omkwam nadat hij op de vlucht sloeg voor een coronacontrole. De politie heeft natuurlijk het monopolie op geweld om onze veiligheid te kunnen garanderen – een moeilijke taak, want tegenover dat maatschappelijke vertrouwen staat ook de verwachting van “een bijzondere zorgvuldigheid en koelbloedigheid”, zoals de rechter zei in de zaak van Emmanuel. 

Loopt het bij ons dan ook vaker mis bij minderheden dan bij de rest van de bevolking, zoals blijkt uit cijfers in de VS? De politie houdt bij ons geen cijfers bij op basis van etnische achtergrond. Terwijl zelfs het zwaar op de korrel genomen korps van Minneapolis een realtime-barometer heeft voor het aantal politiecontroles, opgesplitst per etniciteit van de gecontroleerde, is dat bij ons onbestaande. We weten evenmin of mensen met migratieachtergrond oververtegenwoordigd zijn in zaken met politiegeweld. 

Het interfederaal gelijkekansencentrum Unia opende vorig jaar 81 dossiers over politie en justitie. Dat is het topje van de ijsberg, want een dossier kan pas starten na een melding en er is een lage meldingsbereidheid. 72 procent van die dossiers draaien om ‘raciale’ criteria. 

Dus neen, België is de VS niet, want in tegenstelling tot de VS zijn er geen harde cijfers en zelden beelden van incidenten. Daardoor is niet altijd duidelijk in welke mate het een ongeluk was – zeker als het parket in eerste instantie, zoals bij de dood van Mawda, naar buiten komt met foutieve informatie die de politie buiten verdenking stelt. Is er toch iemand die beelden maakt, dan durft de politie bovendien te eisen om beelden te wissen, of te stoppen met filmen, zoals bij het overlijden van Moïse Lamine Bangoura op 7 mei 2018.

Lamine Bangoura

Nog geen maand voor het schietincident van Emmanuel Oloriegbe overleed Lamine Bangoura, afkomstig uit Guinée en op dat moment 27 jaar. De man had al enkele maanden geen huur betaald. De deurwaarder kwam voor een uithuiszetting, vergezeld door politie en gemeentepersoneel om het huis leeg te maken. Lamine verzette zich, zo hevig dat de politie van Roeselare bijstand opriep. 

Lamine had de jeugdopleiding van Club Brugge doorlopen en was gespierd. In het onderzoeksdossier werd dat: ‘een atletisch gebouwde man van negroïde origine’. Volgens dat dossier had Lamine sporen van cocaïne en marihuana in het bloed. De politie had zijn handen vol met hem en zijn hond. De assistente van de deurwaarder filmde alles, maar de politie vroeg haar daarmee te stoppen. De agenten werden pas een maand na de feiten verhoord. 

Met achten waren ze om Lamine te overmeesteren. Ze kregen hem in buikligging, met een agent op de rug. Uit de foto’s in het dossier blijkt dat Lamine niet gewoon geboeid was, maar met een hele reeks aaneengebonden snelbinders, of colsonbandjes, aan zowel voeten als armen vastgeketend was. Ook een spanband, die de gemeentearbeiders bij zich hadden voor de verhuizing, werd rond hem aangesnoerd. Wellicht was die zo hard aangespannen dat de borstkas niet op en neer kon bewegen. In het verslag van de wetsdokters staan ‘aanwijzingen voor beperkt drukkend geweld ter hoogte van de hals’, maar de doodsoorzaak was ‘restrained asphyxia (verstikking collaps) bij een gefixeerde persoon in een geagiteerde toestand’. 

Ook Lamine Bangoura stierf twee jaar geleden bij een politie-interventie. Zijn familie heeft het gevoel dat politie en justitie de zaak van hun broer onder de mat proberen te vegen.Beeld Hans Verbeke

“Net als George Floyd is hij door verstikking overleden”, zegt Tom Noyez, advocaat van de familie. Dat zei hij deze week ook voor de raadkamer in Kortrijk. “Bijzonder vuil om dit met George Floyd te vergelijken”, vindt Thomas Vandemeulebroucke, advocaat van een van de agenten. “Dit was geen man die zich niet verzette. Ja, hier is geweld gebruikt, maar niet buitenproportioneel en niet buitenwettig. Dit verliep volgens de technieken van de politieschool. Ik verzet me tegen het gehuil van de volkswoede dat hier buitensporig geweld is gebruikt.” 

Met volkswoede verwijst de advocaat naar eerdere protesten in Roeselare, waarbij een aantal heethoofden het politiekantoor bekogelden en in brand probeerden te steken. Het openbaar ministerie vroeg voor de raadkamer de buitenvervolgingstelling, maar wil dat niet toelichten.

Europees Hof

Verschillende advocaten in ons land hebben twijfels bij de doortastendheid van de parketten inzake politiegeweld. “Geweld tégen de politie wordt altijd vervolgd, terwijl omgekeerd de bewijslast veel hoger ligt”, zegt strafpleiter Catherine Ghysels. “Ik heb ook al meegemaakt dat ik de sporen van echt excessief geweld nog kon zien, maar zelfs dan kreeg ik het gevoel dat ze dat afwimpelden: we zijn in België, hier gebeurt dat niet. Stop die blindheid.”

Nog maar vijf jaar geleden is België daarvoor veroordeeld bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. In de zaak Bouyid versus België oordeelde dat dat twee broers Bouyid, van wie een op dat moment nog minderjarig, wel degelijk klappen hadden gekregen op het politiekantoor, in een schending van het folterverbod (EVRM artikel 3). Ook hier vond het parket vervolging van de agenten niet nodig, en de raadkamer volgde de procureur. De 17 rechters van het Europees Hof oordeelden unaniem dat de broers daardoor geen ‘effectief onderzoek’ konden genieten. 

Sinds het overlijden van Floyd uiten de zussen van Lamine hun woede op sociale media. Ze hebben het gevoel dat politie en justitie de zaak van hun broer proberen te verbergen. Net als Emmanuel hebben zij nooit excuses gekregen. Het lichaam van hun broer ligt nog altijd in het mortuarium, omdat de familie het geld niet zou hebben om die kosten te betalen. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234