Maandag 21/06/2021

Portretinterview

"Ik voel me vooral opgelucht"

Jan Goossens aan de haven van Marseille. 'Over enkele jaren wil ik absoluut in dezelfde stad wonen waar mijn dochter naar school gaat. Als dat niet in Marseille is, jammer, dan stopt het verhaal hier.' Beeld Stefaan Temmerman
Jan Goossens aan de haven van Marseille. 'Over enkele jaren wil ik absoluut in dezelfde stad wonen waar mijn dochter naar school gaat. Als dat niet in Marseille is, jammer, dan stopt het verhaal hier.'Beeld Stefaan Temmerman

De buitenwereld kent hem als de onwrikbare, soms wat drammerige cultuurpaus. Maar nu Jan Goossens (44) na vijftien jaar de Brusselse KVS inruilt voor het festival van Marseille, valt dat masker af.

oms zegt één anekdote genoeg. Bij zijn aanstelling als nieuwe directeur kreeg Jan Goossens (44) carte blanche om het vrij burgerlijke dansfestival van Marseille naar zijn hand te zetten. Er werd hem maar één ding gevraagd:dat hij tenminste een van de oorspronkelijke balletcompagnieën uitnodigde. Kwestie van het vaste publiek tevreden te houden.

Heel wathabitués verslikten zich dan ook in hun champagne toen Goossens onlangs zijn eerste editie voor het festival, dat eind juni begint, presenteerde.

"Ik wist eigenlijk van bij het begin: ik ga dat niet doen. Dat past niet bij de rest van mijn programma, dat zich veel meer op het zuiden richt dan op Parijs", vertelt Goossens in een kleine bar aan de oude haven van Marseille. "Compromissen zijn niet aan mij besteed. Het was nochtans niet mijn bedoeling om hier binnen te komen en te provoceren. Maar blijkbaar is het toch anders gelopen."

Wie Goossens een beetje kent, is niet verbaasd. Koppig, taai, onwrikbaar: het zijn woorden die zowel vrienden als vijanden in de mond nemen om hem te omschrijven. Net als: scherp, rechtdoorzee en geopinieerd. Of het nu over de N-VA, cultuursubsidies, onderwijs of De Morgen gaat, de ex-directeur van de Koninklijke Vlaamse Schouwburg (KVS) schuwt de snijdende opiniebijdragen niet.

Hij komt op het eerste gezicht wat intimiderend over, niet geholpen door zijn boomstampostuur, stoere leren vest, zijn kale hoofd en designerbril. Hij praat kordaat, zonder al te veel gelach of knipogen. Van (ex-)collega's horen we dat er tijdens discussies wel eens deuren durven te vlammen of vuilbakken te sneuvelen: "Hij is een beetje een macho."

Goossens nipt van zijn pastis als we die laatste opmerking voorleggen. "Zeker voor wie mij niet goed kent, ben ik wellicht niet de meest innemende man. Ik heb mijn machotrekjes, wil het laatste woord hebben, ben een haantje-de-voorste. Ik kan soms heel moe van mezelf worden. Maar ik denk niet dat ik meedogenloos ben."

Hij is de voorbije jarenveel rustiger geworden, weten vrienden. Zeker sinds zijn dochter (nu anderhalf) werd geboren, en hij besliste om te stoppen als artistiek directeur van de KVS in Brussel en naar Marseille te trekken. Een besluit dat velen verraste: na vijftien jaar leek Goossens totaal vergroeid met de KVS en Brussel.

Hij geeft toe dat er heel wat slapeloze nachten en gesprekken met getrouwen aan zijn voorafgegaan. "Die job had zo'n enorme plek in mijn leven. Ik zat meer in de KVS dan thuis. Dat wegsnijden betekent dat je hier en daar ook in je vel snijdt."

Band met Molenbeek

Goossens geeft zichzelf altijd een deadline om moeilijke knopen door te hakken. "Daarna omhels ik mijn keuze en kijk ik niet meer om." Maar naarmate het gesprek vordert, wordt al snel duidelijk dat achter die zelfverzekerde houding ook kwetsbaarheden, twijfels en een intens verleden schuilgaan.

"In de zomer van 2014 heb ik beseft dat ik niet tot het einde van mijn dagen 'meneer KVS' wilde zijn. De uitdaging was weg. In vijftien jaar tijd is de KVS van een traditioneel huis, met een Nederlandstalig repertoire en publiek van buiten Brussel, getransformeerd naar een multidisciplinaire instelling. Een huis waar ook Congolese en Palestijnse artiesten staan en de helft van het verdrievoudigde publiek uit Brussel komt. Mijn doel was bereikt. Ik weet dat we het onderste uit de kan hebben gehaald."

Het klinkt opnieuw kordaat. Toch verwacht je van een man met scherpe meningen over alles en iedereen dat hij ook zichzelf op de rooster legt.

Een zekere afstand, anderhalf jaar later in Marseille, laat ook toe om te-rug te blikken. Wat met de kritiek dat de KVS nog steeds een te elitair pu-bliek aantrekt, en binnen de eigen or-ganisatie nog te blank is? Is er geen enkele keuze of gemiste kans waar hij met twijfels of spijt op terugkijkt?

Het antwoord laat even op zich wachten. Hij betreurt dat de KVS onbewust vooral een mannenbastion is gebleven, zegt hij. ("In Marseille programmeer ik meteen veel vrouwen.") Maar vooral: dat de KVS de band met Molenbeek grotendeels is kwijtgeraakt. Van 1999 tot 2004 huisde het stadstheater in De Bottelarij in de multiculturele wijk die recent negatieve publiciteit kreeg nadat Salah Abdeslam er zich schuilhield na de aanslagen in Parijs.

Goossens: "We hebben daar veel goede contacten opgebouwd, maar na de verhuis naar ons gerenoveerd huis in het centrum zijn we daar veel van kwijtgespeeld. Plots moest je die nieuwe infrastructuur die50 miljoeneuro kostte laten renderen. De rest is daardoor een tijd lang blijven liggen. Ik heb ondervonden dat het heel directe contact met de stad, en de jongeren, heel moeilijk was vanuit die chique stadstempel over het kanaal."

Jan Goossens Beeld Stefaan Temmerman
Jan GoossensBeeld Stefaan Temmerman

Wie is Jan Goossens?

44 jaar, geboren in Duffel
Zoon van ex-De Morgen-hoofdredacteur Paul Goossens
Studeert Germaanse talen en filosofie
Loopt stage bij Gerard Mortier (De Munt) en Peter Sellars
Begint in 1999 als dramaturg bij de KVS in Brussel
Van 2001 tot 2016 artistiek directeur van de KVS
Woont nu tussen Bamako en Marseille, waar hij net is gestart als directeur van het festival van Marseille
Samen met de Frans-Malinese muzikante-zangeres Rokia Traoré, met wie hij een dochter heeft

Een stuk desillusie

Vandaag zou hij absoluut en radicaal pleiten voor een fysieke antenne in Molenbeek. Waarom hij dan net nu vertrekt? Op 22 maart, toen Goossens al met een half been in Marseille stond, vonden de aanslagen in Brussel plaats. Bestaande kloven in de stad werden daarmee nog vergroot. In België woog Goossens mee op het debat. Dat hij in Marseille van nul moet beginnen, is confronterend, geeft hij toe: "In Frankrijk maak je geen indruk met je Brusselse verhalen." Toch heeft de verstokte Brusselaar naar eigen zeggen "geen moment getwijfeld". Hij kwam niet terug op zijn verhuis naar Marseille.

Vluchten wil hij het niet noemen. Er is vooral kwaadheid mee gemoeid. Niet op de stad of de mensen, wel met de politiek in Brussel en bij uitbreiding België. Ophet gebrek aan visie, aan budget voor cultuur en stedelijke projecten die het verschil maken. "Ik zit nu in een fase dat ik me vooral stoor aan wat er allemaal niét in die stad verandert, wat er scheef blijft draaien. Dan weet je dat het beter is om afstand te nemen. Ik hou niet van negatieve energie, heb geen talent voor bitterheid."

Er komt geen greintje schuldgevoel bij kijken, benadrukt hij. "Nogmaals: ik ben heel trots op hoe we die KVS totaal hebben getransformeerd en publiek van Ukkel tot Molenbeek binnen hebben gekregen. Ging het project ver genoeg? Natuurlijk niet, er is nog veel te doen. In een stad als Brussel zit je met een groot huis als de KVS altijd met beperkingen. Geen ramp, maar na een tijd zag ik alleen nog maar die beperkingen. Een grote instelling was een gewicht dat ik niet meer wilde meeslepen."

Maar er speelden ook andere zaken, zo wordt duidelijk als we even later langs de haven wandelen. Ook op persoonlijk vlak eist vijftien jaar aan de top van een grote stadsschouwburg zijn tol.

"Eerlijk: ik voel een enorme opluchting", zegt Goossens. Voor het eerst start er straks een nieuw theaterseizoen in Brussel en moet hij zich niet druk maken over de voorverkoop van de tickets. "Of het feit dat ik zeventig man onder mij heb. Ik zal de mensen missen, niet de verantwoordelijkheden."

In Marseille wordt er als nieuwe directeur van een jaarlijks festival ook een en ander van hem verwacht. Toch is het anders. "Ik kom hier binnen met meer afstand. Niet dat ik het minder serieus neem, maar ik identificeer mij niet in dezelfde mate met dit project of deze stad. Bij de KVS heb ik lang met het idee geleefd: als dit mislukt, dan is mijn leven mislukt. Niet zo gezond. Ik wil niet meer dat mijn persoonlijk geluk en maatschappelijke positie nog voor 100 procent samenhangen met mijn job."

Ooit naar Afrika

Veel heeft te maken met zijn gezin, zegt hij. Goos-sens is sinds enkele jaren samen met de Frans-Ma-linese muzikante en zangeres Rokia Traoré (42), die hij ontmoette toen ze meezong in de Desdemona-productie die Goossens in de KVS programmeerde. De twee hebben een dochter van anderhalf, waar Goossens meer tijd voor wil vrijmaken.

Maar omdat Traoré veel in Mali verblijft voor haar werk en Goossens in Marseille moet zijn, wil dat ook nu lang niet altijd lukken. "Afgelopen jaar was een hondenjaar, met werkdagen van soms vijftien uur. We pendelen veel tussen Bamako en Europa. Rokia heeft geen zin om fulltime in Europa te wonen. Als we allebei moeten werken, is de afspraak dat onze dochter bij mijn vrouw verblijft. Zij is daar gelukkig flexibel in."

Voor Goossens is het soms moeilijk. "Zeker omdat er wellicht geen tweede kind volgt. Dus ik weet: alles wat ik nu mis, zal ik geen tweede keer meemaken. Over enkele jaren wil ik absoluut in dezelfde stad wonen waar zij naar school gaat. Als dat dan niet in Marseille is, jammer, dan stopt het verhaal hier."

De keuze voor Marseille kwam door verschillende factoren: een mooi Europees project, een stad die qua potentieel veel weg heeft van Brussel en die op de weg naar Afrika ligt. "Bovendien kanik me niet voorstellen dat ze me in België op dit moment nog willen, toch niet in huizen waar de N-VA iets te zeggen heeft. Fair enough, ik heb er ook geen zin in."

Misschien volgt er ooit nog een project in Brussel. Hij heeft er nog een flat, droomt bijvoorbeeld over een zomerfestival in de stad. "Misschien, als het politiek klimaat het mogelijk maakt." Mettertijd wil hij ook naar Afrika verhuizen, en mee in de projecten van zijn vrouw stappen. Projecten op de snijlijn tussen kunst, cultuur en ontwikkelingssamenwerking.

"Ik kan me nu vinden in de keuzes die mijn vrouw maakt, en het feit dat dat keuzes zijn die niet in functie van mij worden gemaakt. Tien jaar geleden zou ik daar veel meer moeite mee hebben gehad. Toen stond ik nog in het leven met het idee dat alles alleen om mezelf draaide. Een combinatie van mijn karakter, mijn verleden en de job."

Chronische leukemie

Goossens was amper 29 toen hij aan het hoofd kwam van de KVS, waar hij voordien als dramaturg aan de slag was. Opmerkelijk jong, en toch waren weinigen verbaasd. Cultuur, engagement en ambitie kwamen ten huize Goossens met de paplepel. Vader Paul was jarenlang hoofdredacteur van De Morgen, moeder Lut een lerares die haar zonen al vanaf hun vijfde mee naar het theater nam. Thuis kwamen er geregeld prominente politieke en culturele figuren over de vloer, om over de staat van de wereld te discussiëren.

Goossens raakte zo even gefascineerd door de politiek als door de podiumkunsten. In het middelbaar wist hij al dat zijn toekomst in die laatste wereld zou liggen. "De kijk van artiesten op de wereld vond ik altijd constructiever én concreter, en ik wilde me ervoor inzetten dat die gehoor kregen." Hij studeerde Germaanse Talen. Maar terwijl zijn leeftijdsgenoten voluit profiteerden van het studentenleven, deed Goossens stages bij De Munt van Gerard Mortier en regisseur Peter Sellars.

Die focus was ook het gevolg van zijn gezondheidssituatie. Op zijn 21ste kreeg Goossens de ziekte van Hodgkin, lymfeklierkanker; op zijn 26ste chronische leukemie. De leukemie was het gevolg van de chemo die hij tegen de eerste kanker kreeg. "Niet plezant, zo'n diagnose. Zeker niet op een leeftijd waarop je nog denkt dat je eeuwig gaat leven. Maar ik ben nooit opgehouden met studeren of werken. De dag voor mijn eerste chemobehandeling ben ik nog tien kilometer gaan lopen."

Hij praat er verrassend rationeel over. Vandaag, maar ook toen, zeggen vrienden: "Áls hij er al over praatte. Nooit heeft hij één moment geklaagd." De enige manier om ermee om te gaan, zegt Goossens nu. "Het lastigste was niet de ziekte, of het feit dat je als jonge gast als een monnik moet leven, wel de reacties van je omgeving. De paniek van je ouders, het afgrijzen van vrienden, mensen die je bekijken alsof je er over twee jaar niet meer zal zijn. Dat gaf mij net extra kracht om het tegendeel te bewijzen."

Eerst werd gezegd dat alleen een beenmergtransplantatie hem kon redden. Terwijl er naar een do-nor gezocht werd, moest hij zich elke dag een medicijnencocktail inspuiten. Louter bedoeld als rem- mingsmiddel, maar na een jaar bleek de kanker bijna miraculeus verdwenen. Sommige dokters wilden dat hij voor de zekerheid met zijn behandeling doorging. "Maar na zeven jaar heb ik zelf beslist: morgen stop ik ermee." Maar zelfs nu levert zijn jaarlijkse test nog steevast stress op. "Ik behoor voor de rest van mijn leven tot de bedreigde diersoorten."

Pokerface

In 2013 publiceerde hij in De Standaard een opmerkelijke open brief over zijn ziekte. Alleen al de titel, 'Waarom ik niet tegen kanker ben', veroorzaakte controverse. Tot op de dag van vandaag heeft hij er soms nog discussies over met de Vlaamse kankerliga, zegt hij al lachend.

"Ik heb nooit gewenst: was die kanker mij maar nooit overkomen. Ik besef dat dat raar en heftig klinkt, maar die ziekte heeft mij nu eenmaal ook gevormd en dingen opgeleverd. Je ontwikkelt een soort van ijzeren wil én tegelijk een gevoeligheid voor de kwetsbaarheid van anderen. Zoals ik eerder zei: ik ga voor wat ik wil, maar zal nooit iemand meedogenloos behandelen."

En toch: zijn eigen kwetsbaarheid zal Goossens niet snel tonen. Ook nu heeft het ettelijke uren geduurd voor hij een klein stukje prijs gaf. Dat hij, hoewel hij het steeds stoïcijns wegwuift, wel degelijk vatbaar is voor kritiek. Als hij hoort dat zijn programma in Marseille door sommigen 'te politiek' wordt genoemd, bijvoorbeeld. Net zoals hij dat vaak bij de KVS te horen kreeg.

"Dat raakt me wel degelijk, maar ik heb snel geleerd dat je je zwakke plekken best verbergt voor de buitenwereld. Toen Danny (Op de Beeck, ex-zakelijk leider KVS, kvdp.) en ik aan het hoofd kwamen van de KVS, zaten er velen te wachten tot we onderuitgingen. Dan raak je heel snel getraind in het opzetten van een pokerface. Je moet iedereen de indruk geven dat je je er geen fluit van aantrekt. Anders blijf je niet overeind."

De KVS zwaait Jan Goossens op 10, 11 en 12 juni uit met het project Uit de bol/Coup de coeurs, kvs.be.

Het festival van Marseille loopt van 24/6 tot en met 19/7, festivaldemarseille.com

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234