Donderdag 22/10/2020

'Ik voel me eindelijk weer vrij'

'De angst om te mislukken is een sterke motor', zegt Paolo Giordano. Zo kun je Het zwart en het zilver zelfs lézen. Het is zijn derde boek, het tweede na debuut De eenzaamheid van de priemgetallen, waarvan er drie miljoen verkocht werden. 'Die schuld is afgelost.' Rik Van Puymbroeck

Het is opvallend hoe vaak Paolo Giordano het woord 'vroeger' gebruikt. "At that time" dus, het Engels van de Italiaan is mooi. Maar opvallend omdat Giordano pas 32 is. Wijs je hem daarop, dan lacht hij zelf: "Het klopt. Het is pas acht jaar geleden dat ik echt begon te schrijven, en in het perspectief van een lang leven is acht jaar niks. Maar voor is het wel een kwart nu. Daarom lijkt alles lang geleden."

Met alles bedoelt hij zijn leven als natuurkundige: hij bestudeerde eigenschappen van bottom-quarkdeeltjes. Tot De eenzaamheid van de priemgetallen verscheen. Een verrassing voor de buitenwereld. Getallen en statistieken inruilend voor dagelijkse twijfel en de overlevering aan recensenten. Makend of krakend.

Met dat debuut viel het mee. Op de erelijst van de Premio Strega (de belangrijkste Italiaanse boekenprijs die hij ermee won) staan voor hem onder meer Niccolò Ammaniti en Sandro Veronesi, maar ook Claudio Magris, Primo Levi, Cesare Pavese en Alberto Moravia. "Schrijven was altijd een zeer grote aspiratie", zegt hij, in het Amsterdamse Ambassade Hotel. "Ik werd als kind ondergedompeld in de wereld van Jules Verne, en The Broom of the System van David Foster Wallace was een boek dat me deed voelen wat literatuur met je kan doen. Maar pas nu realiseer ik me dat het zo belangrijk voor me was dat ik er pas 'laat' mee wilde beginnen. Ik was te bang om niet goed te zijn. De angst om te mislukken was er. Die is altijd een grote motor. Als ik debuteerde, moest het goed zijn."

Getuige van een liefde

Het zwart en het zilver, een boek dat in de Nederlandse vertaling amper 157 pagina's telt, kreeg zoals zijn twee vorige op de cover een zelfportret van de jonge Nederlandse fotografe Mirjan van der Meer. Ook op de Italiaanse edities overigens: zijn uitgever ontdekte haar toevallig en nu vraagt hij haar telkens zelf weer. Voor dit verhaal van een jong koppel, hun zoontje Emmanuele en Signora A.

Je kunt en mag er Giordano zelf in lezen. Hij beschrijft het boek als een "fragment van een verdrietige, waargebeurde geschiedenis". Weliswaar afwijkend van de werkelijkheid, hoewel die correcties volgens de schrijver niets afdoen aan de personages. Hij dus. Zijn vrouw. Signora A, poets- en huisvrouw bij het jonge gezin. Vertrouwenspersoon zeker. En getuige van een relatie.

"Pas nadat zij op een dag niet meer bij ons thuis was, realiseerden we ons haar belang", zegt Giordano. "Je bent geneigd te denken dat een liefdesrelatie en een koppel op zich staan. Maar in werkelijkheid heb je mensen nodig die in je geloven. Iemand die jullie twee samen ziet."

In het boek staat dat zo: "Op de lange duur heeft elke liefde iemand nodig die haar ziet en erkent, haar naar waarde schat, anders riskeert ze te worden aangezien voor een misverstand." Signora A. was dat. Tot ze kanker kreeg en wegbleef. "Er is altijd een moment waar je een verhaal voelt. Eén seconde, het moment dat je weet: dat is het. En dat je alle andere mogelijke verhalen opzijschuift. Ik was op de luchthaven in Turijn toen ik De keizer aller ziektes van Siddhartha Mukherjee ontdekte. Ik las wat en ik wist het."

Wat Giordano niet wist, was dat Het zwart en het zilver meer zou worden. Dit is niet het boek over de kanker van Signora A. Al interviewde hij haar drie keer. "Ze wist dat ik haar verhaal zou schrijven. Dat maakte haar blij. Zo zou een stuk van haar leven achterblijven. Maar ze las het nooit. Ik schreef het pas een jaar na haar overlijden. Omdat ik weet dat je afstand nodig hebt. Je mag niet schrijven terwijl iets gebeurt. Er is afstand in tijd en in emotie nodig. En toen ik het herschreef, veranderde ik de focus. Het werd een boek over hoe zij dat gezin bond en de kleine effecten."

Angst om te falen, zei hij net. Als De eenzaamheid van de priemgetallen op je cv staat, begrijp je dat. De getallen zorgen voor comfort ("maar wat zou ik doen als ik niet zou schrijven, mijn hoofd is daar voortdurend mee bezig, ik zou nu echt niks anders kunnen"), ze zorgen ook voor twijfel. Je bent 32 en iedereen zegt nu: zo'n succes is niet te herhalen.

Hij knikt. Maar is het wel zo? Van De priemgetallen - ook verfilmd overigens - werden er geen drie miljoen verkocht omdat het een debuut was. Wel omdat het goed was. Waarom zou een nog beter boek niet kunnen? "Het was toch een combinatie van dingen. Omdat het een debuut was, kreeg het zoveel weerklank. Dat speelde wel. En dat kun je nooit herhalen. Zoals je de sensatie van een eerste kus niet opnieuw kan krijgen. (lacht)Maar je kunt gelukkig wel nog veel lekkere kussen krijgen. Het voordeel met dit boek was dat dit het derde was. De schuld is afgelost, dat tweede ('Het menselijk lichaam', RVP)was geschreven en nu voelde ik me eindelijk weer vrij."

Geen hemel

Schrijven is voor thuis in Turijn, maar zijn boeken en succes achterna reizend ziet hij de wereld. De opvallendste vertaling vindt hij de Vietnamese. Eergisteren kwam hij terug uit de Verenigde Staten voor een promotietoer rond Het menselijk lichaam. Vanavond is hij met Silvia Avallone en Niccolò Ammaniti te gast in Bozar. Italië doet het goed. "Dat valt op, maar ik kan er geen reden voor bedenken", zegt hij. "Behalve dat we universele verhalen schrijven. Het zwart en het zilver is geen Italiaans verhaal."

In de boekenbijlage van De Morgenvan gisteren had Avallone het over hoe moeilijk jongeren het in Italië hebben. "Ik herken wat ze zegt, al denk ik dat jongeren het vandaag overal moeilijk hebben. Er is nergens een 'hemel', ook in Italië niet. Maar weggaan is niet makkelijk want het zorgt voor verlies en pijn."

In Het zwart en het zilver klinkt het haast fatalistisch: we zijn bijna nooit gelukkig of ongelukkig door wat ons gebeurt, maar wel door onze levenssappen. Zwarte gal bij hem. Zilver bij zijn vrouw. Predestinatie dus? "Je bent ermee geboren of mee opgevoed", zegt hij. "Dat geloof ik wel. Ik denk dat we het meeste niet als antwoorden moeten zien, maar juist als twijfel en nieuwe vragen. En dat geluk dus meestal onafhankelijk is van wat we doen of van de werkelijkheid. Ik weet wel zeker dat de perfectie niet noodzakelijk tot geluk bijdraagt."

O ja: Het zwart en het zilver is als een onderdompeling en een onvergelijkbaar mooi boek. Zes sterren op vijf.

Vanavond om 20 uur is Paolo Giordano samen met Niccolò Ammaniti en Silvia Avallone te gast in Bozar in Brussel.

Het zwart en het zilver is uitgegeven bij De Bezige Bij (157 p., 16,90 euro)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234