Donderdag 14/11/2019

'Ik voel me als een pion op een ganzenbord vol schrijvers'

De Debuutprijs voor het beste Vlaamse prozadebuut van de afgelopen twee jaar is toegekend aan Ruth Lasters. Poolijs, Lasters' roman over een man die lijdt aan een gekke dwangstoornis, maakte het meeste indruk op de jury van Boek.be. 'Ik denk dat die prijs me vrijer zal doen schrijven. Met minder remmingen, nog meer vanuit levenslol.'

Door Jeroen Versteele

"Zo'n prijs maakt het werk alleen nog maar plezanter", zegt Lasters. "Waardering geeft me energie. En energie is het belangrijkste, niet?"

En geld?

Ruth Lasters: "De geldprijs is een mooi bedrag. Maar als ik dat geld met een krasbiljet zou winnen, zou ik het natuurlijk niet zo leuk vinden als nu. Het grootste cadeau is het schrijfplezier dat het oplevert. En het heft mijn faalangst een beetje op."

Moet u dan angst overwinnen om te schrijven?

"Ja, ik ben een echte angstpatiënte. (lacht) Toch als het over proza gaat. Poëzie schrijf ik geheel angstloos, omdat het om momentopnamen van de geest gaat. Maar proza schrijven betekent een veel langere confrontatie met jezelf. Daarom ben ik ontzettend blij met deze prijs, die tilt mijn proza misschien op hetzelfde niveau van angstloosheid als mijn poëzie.

"Proza en poëzie, ik moet beide genres kunnen uitoefenen. De ideeën komen uit dezelfde bron, maar ik werk ze uit op twee verschillende sporen. Proza en poëzie zijn voor mij als twee vrouwenborsten waarvan beide tepels even hard moeten hard staan. (lacht) Ik kan niet simultaan schrijven, dus als ik me een tijdje aan het ene genre heb gewijd, moet dat erna gecompenseerd worden. Dan moet ik mijn aandacht op het andere genre richten."

U krijgt de prijs voor uw prozadebuut, maar deze week verschijnt toevallig ook uw eerste dichtbundel, Vouwplannen.

"Ik heb er zes jaar hard aan gewerkt. Deze bundel belichaamt een periode uit mijn leven, een episode van zes jaar. Als schrijver kun je de tijd een fameuze hak zetten. En dan heb ik het hoegenaamd niet over streven naar onsterfelijkheid, want dat is dikke flauwekul. Zelfs Molière is even dood als zijn overbuur, van wie nooit iemand een letter heeft gelezen. Maar als je schrijft, kun je de tijd wel materialiseren. Ik héb de afgelopen zes jaar nog, zes jaren vol vreugdevolle, lelijke, hilarische, lastige momenten. Ze liggen hier voor mij in 39 gedichten. Ik kan ze openslaan, eruit voorlezen, en misschien morst iemand er tijdens het bladeren ooit wel gezellig koffie op, wie weet. Ik ben er heel trots op."

Vindt u het dan niet frustrerend dat een dichtbundel relatief weinig lezers bereikt?

"Nee, ik ben niet gefrustreerd. Iemand met een restaurantje op de Sint-Katelijnevest hoeft toch ook niet gefrustreerd te zijn omdat niet heel Antwerpen bij hem komt eten?

"Ik voel me als schrijfster een pion op een groot ganzenbord vol andere schrijvers. Ik ben me heel bewust van het landschap waarin ik schrijf. Ik ben lid van de redactie van het tijdschrift De Brakke Hond, dat leidt me wat af van mijn eigen schrijverij. Het bestaan van andere schrijvers heb ik altijd als heel aangenaam ervaren. Het voelt alsof je als Mr. Spock de Enterprise betreedt en daar, oef, planeetgenoten aantreft - Vulcans met even spitse oren en vreemde wenkbrauwen."

In het gedicht 'Voetbal' hebt u het over blessuretijd die je kunt 'samenlassen tot een extra dag'. Het lijkt een beetje op de denkoefening in Poolijs, waarin u de lezer 'een uur alleenrecht over het heden' aanbiedt.

"Ja, het ogenblik obsedeert me, het hier en nu, het onvermogen om dat tot in alle details te beleven. Dat thema is uiteraard geen Ruth Lastersvondst, het is zo oud als de literatuur zelf. Mijn levensvisie is erg eenvoudig en vat zich het best samen met het credo van Omar Khayyam, een Perzische filosoof die leefde in de elfde eeuw: 'Be happy for this moment. This moment is your life.'"

Zelf vind ik 'Verder' erg mooi, over hoe je om kunt gaan met een onmogelijke ambitie.

"Dat doet me plezier, want dat gedicht heb ik in een half jaar geschreven, in een periode waarin ik het heel moeilijk had. Ik geloof niet in literatuur als autotherapie, maar ik dacht: laat ik nu eens iets schrijven dat een mens in nood troost kan bieden: 'Als verder gaan onmogelijk lijkt, kies dan één enkel verder gaan, één heerlijke hardnekkigheid...' Het is een broos, intermenselijk gedicht geworden, hoop ik.

"Ik schrijf niet alleen voor collega-schrijvers, maar voor zoveel mogelijk tijdgenoten. Ik hou niet van literatuur die met een reusachtige L wordt geschreven. De T van tapijtknopen hoeft niet kleiner te zijn dan de L van literatuur."

U relativeert graag?

"Mijn job in de Spectrumschool in Borgerhout is voor mij een aangename en zeer leerrijke oefening in relativeren. Ik geef les aan allerlei soorten kinderen uit beroeps, technisch en aso. Kinderen met verschillende nationaliteiten. Soms ontmoet ik ouders die heel arm zijn of geen papieren hebben. Als zo iemand me komt zeggen dat ze het schoolgeld niet kunnen betalen, ook niet in maandelijkse schijven, en dat ze vrezen volgende week het land te zullen worden uitgezet, dan besef je dat literatuur schrijven een luxebezigheid is. Dan vraag je je soms af waarmee je bezig bent."

Zijn zulke ervaringen dan wel goed voor uw werk als schrijfster?

"Absoluut. Lesgeven stuwt mijn levensritme omhoog, geeft me de drive die ik nodig heb om te schrijven. Na twee maanden vakantie ben ik al heel wat passiever. Mijn productiviteit is niet evenredig met de tijd die ik heb, maar met mijn levenskracht, met de energie die ik krijg van mijn dagelijkse omgeving."

Toch inspireert uw omgeving u blijkbaar niet tot het schrijven over politiek-sociale thema's.

"Dat klopt. Sociaal geëngageerde literatuur boeit me wel, maar zelf heb ik behoefte aan vrije creatie. Ik hou ervan om in een witte kamer te staan met een leeg blad papier, te wachten op een vonk en die uit te werken. Om me te focussen op één gedachte en die om te zetten in woorden. Daarvoor wil ik gaan. Ik ben allicht te eigenwijs om me te baseren op concreet, journalistiek materiaal."

Waardoor laat u zich dan wel beïnvloeden?

"Door mensen die geen pose aannemen maar zichzelf durven te zijn, met al hun défauts en talenten. Het tekort, de kwetsbaarheid van mensen vind ik interessant om over te schrijven. Literair gezien hou ik van boeken die geschreven zijn uit goesting, uit pure scheppingsdrang. Ik ben een fan van Rutger Kopland en Frank Koenegracht. Ik hou van het werk van Yves Petry, Philip Roth en Milan Kundera, maar wie houdt daar niet van?

"Ik ben in een heel stimulerende omgeving opgegroeid. Mijn moeder heeft me veel voorgelezen. En mijn vader is een van de creatiefste mensen die ik ken. Hij schreef vroeger ook. Als mijn ouders niet in huis waren, lette Ria op mijn broers en mij. Ria is een volkse, warme, fantastische vrouw. Haar prachtige, kleurrijke taalgebruik trekt me al van kindsaf aan."

Inspireren andere kunsten u?

"Ik kijk graag naar modern ballet. Ze zeggen altijd dat poëzie en jazzmuziek zoveel met elkaar gemeen hebben, maar ik zie meer overeenkomsten met dans. Een beweging vatten op het podium, ik vind dat analoog aan een gedicht schrijven. Je maakt een afgerond, artificieel geheel dat toch spontaan lijkt. Dans en poëzie vatten het alledaagse in een concept. Ik hou van duidelijke, concrete concepten. Niet alleen in de kunst, ook in het dagelijkse leven. Neem nu dit eenvoudige, witte kopje: ik vind dit mooi. Maar een fantasiekopje in de vorm van een giraf zou me ergeren. Ik zie ook 'Ruth Lasters' als een concept. Als ik straks een nieuwe jas ga kopen, zal die er ongeveer uitzien als deze hier. Lang en zwart. Ik koop ook altijd hetzelfde type schoenen. Grote veranderingen vind ik beangstigend. Het leven is al lastig genoeg als ik bepaalde dingen op autorepeat zet. Daarom verhuis ik ook niet graag. Verhuizen is de tweede stresserende bezigheid, heb ik eens gehoord.

"Ik hou eveneens van archetypische, eenvoudige woorden. Woorden die inspireren, lichten in mijn hoofd op als lampjes op een controlepaneel. Vaak gaat het om simpele woorden, zoals 'gras' of 'tafel'. Er komen veel tafels voor in mijn werk."

En 'appel'? U schrijft een aantal keer over appels in Vouwplannen.

"Twee keer maar. Dat weet ik zeker, want er kwamen aanvankelijk drie appels in voor en ik heb het woord uit één vers geschrapt. Twee appelgedichten vond ik genoeg. Ik vind appel een mooi woord, ja. Veel mooier dan liefde, dood of eenzaamheid. Dat noem ik arrogante, luie woorden. Op hun dooie gemak komen ze even alles betekenen wat er in dit bestaan te betekenen valt. Je weet als lezer meteen wat je erbij verondersteld wordt te voelen. Woorden zoals 'tulp' of 'tak' zijn niet lui. Die lenen zich tot naaktere, suggestievere poëzie.

"Voor mij heeft poëzie schrijven iets van breuken vereenvoudigen. Het komt erop neer om ideeën en woorden te ontbinden in factoren, tot alleen het noodzakelijke overblijft. De helderste en meest communicatieve uitdrukking. Ik hou niet van hermetisme. Hermetische poëzie vind ik zoals de kleren van de keizer. Iedereen staat te juichen, maar niemand begrijpt er iets van. Zelf wil ik echte, concrete literatuur schrijven, die mensen bereikt en ontroert. Vroeger kreeg ik ook weleens het verwijt dat ik hermetisch schreef. Dat vond ik heel erg en ik heb er hard aan gewerkt. En ik geloof niet dat mijn werk nu nog onbegrijpelijk is. Nee, daarvoor hou ik te veel van logica. Ik vind mezelf zeer logisch, als schrijfster en als mens."

> wint de Debuutprijs 2007 met haar roman Poolijs.

> won eerder met het gelijknamige kortverhaal al de Brakke Hondprijs 2005, waarna ze toetrad tot de redactie van het tijdschrift.

> publiceert haar eerste dichtbundel Vouwplannen

Ik hou niet van literatuur die met een reusachtige L wordt geschreven. De T van tapijtknopen hoeft niet kleiner te zijn dan de L van literatuur

Proza en poëzie zijn

voor mij als twee vrouwenborsten.

De beide tepels moeten hard staan

Ruth Lasters

Poolijs

Meulenhoff / Manteau, Antwerpen, 178 p., 18,95 euro

Ruth Lasters

Vouwplannen

Meulenhoff, Antwerpen, 64 p., 18,95 euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234