Zaterdag 19/10/2019

'Ik verdiep me niet in kinderen'

theater

hans van den boom over zijn succesvoorstelling 'het jaar van de haas'

Wie Het jaar van de haas van het Nederlandse gezelschap Stella Den Haag zag, vindt geen woorden om de perfectie ervan te beschrijven. Een verhaal over een kind dat worstelt met het verlies van een moeder groeit uit tot een muzikale totaalgebeurtenis. De voorstelling dingt mee naar de prestigieuze 1000 Watt-prijs en is nu met ander werk van de Hollandse theatermaker Hans van den Boom te zien op het Tweetakt-kunstenfestival.

Roosendaal

Van onze medewerkster

Annelies De Waele

Hans van den Boom (51) is een van de vaders van het hedendaagse, tijdloze kindertheater. Hij begon twintig jaar geleden waar alle echte artiesten beginnen: hij schopte tegen de schenen van een ingeslapen kunstendiscipline. "Het kindertheater van mijn tijd vond ik zo truttig, voor mij mocht het er wat ruiger aan toegaan. Ik wilde niet voortdurend op mijn knieën gaan zitten, nam er graag beeldende kunst bij. Ik ben niet tegen de dictatuur van een verhaal, ik gebruik er zelf. Maar toen vond ik verhalen vaak te moraliserend, en simpelweg van a naar b."

Met De blauwe zebra koos hij in de jaren tachtig voor dadaïstische, associatieve kinderstukken. Het laatste decennium scoort hij vooral met Stella Den Haag, waarvan hij artistiek leider is. Zijn invloeden en bronnen: van de Pool Tadeusz Kantor tot 'onze' Alain Platel. Zijn even eenvoudig als complex recept: het laten samengaan van spel, muziek, beeldende kunst, video en stevig, niet vrijblijvend tekstmateriaal. Het leverde Stella Den Haag zeven nominaties op voor de hoogste onderscheiding op gebied van kinder-en jeugdtheater (vroeger Signaal- en Hans Snoekprijs, ondertussen samengesmolten tot 1000 Wattprijs voor Vlaanderen en Nederland samen). In 2001 ging Bianca en de jager van Stella nog met de prijs lopen.

Wie bijna twintig jaar theater maakt, heeft wellicht om de zoveel tijd bij een afgewerkte voorstelling het gevoel van: jep, dat is het. Had u dat vooraf bij Het jaar van de haas?

Hans van den Boom: "Nee. Ik wist wel dat ik mooi zangmateriaal in handen had. En er waren de acteurs met wie ik al vier jaar werk. Op den duur voel je dat je samen groeit naar kwaliteit. Maar ik dacht aanvankelijk dat Het jaar van de haas een beetje moeilijk was voor kinderen. Het heeft me dus opnieuw verrast hoe ver je kunt gaan. Ik zoek die grens natuurlijk altijd wel op. Soms denk ik weer: nu ga ik eroverheen. Maar blijkt dan toch niet zo te zijn."

Misschien omdat kinderen vroeger rijp worden?

"Daar durf ik niets over te zeggen. Wellicht heb je soms iets intrigerends beet, waardoor kinderen gepassioneerd raken. Maar je hebt daar geen greep op, anders zou het makkelijk zijn. Pas tegen de première had ik het gevoel dat ik iets heel goeds in mijn handen had."

Hoe is de voorstelling ontstaan?

"Ik wilde een productie van tien jaar geleden, Seppan, recycleren. Die ging over een aantal kinderen in een Zweeds dorp die van alles moeten verwerken. Een van hen klimt op een ijsschots en komt niet terug. Dat was vooral een pijler: een gesloten gemeenschap, waar er iets ergs aan de hand is. Ik vroeg twee zangeressen en een zanger of ze een liedjesprogramma wilden maken terwijl ik schreef. Er kwamen tien liederen, we hebben er een aantal uit geplukt, gingen repeteren, en lieten die liedjes dan telkens terugkomen, zodat ze invloed hadden op het verhaal en de tekst. Je ziet vooral een meisje dat maar niet kan begrijpen waar haar moeder is. Het is te groot voor haar en niemand helpt haar echt. Is moeder dood? Pleegde ze zelfmoord? Gaandeweg kom je er als toeschouwer achter, maar het blijft dan nog maar wat jij erin wilt zien."

Hoe komt u uit bij zoveel verdriet?

"Dat komt echt uit mezelf. In de eerste jaren dat ik theater maakte, was heimwee al een belangrijk thema. Toen is mijn vrouw overleden en heb ik een paar keer geprobeerd daarover iets te vertellen. Dat lukte niet echt. Nu is het een deel van mijn leven geworden: het kwijtraken, het verlies van een ander mens. Ik ben me er niet eens meer van bewust dat ik het daarover heb, het is ingebed. Ook mijn trilogie, met veel televisiebeelden op het podium (Storm, Venetië, Tom, ADW) stond op het kinderlijk niveau van een jongen of een meisje die iemand kwijtraakt en terugvindt. Dat mensen gevangenzitten in relaties, in zichzelf, in hun eigen isolement, dat vind ik fascinerend."

In een recent interview zegt u dat het kind op zich voor u geen inspiratiebron is. Vindt u die wereld dan te klein?

"Kijk, kinderen willen eigenlijk altijd hetzelfde zien. Het moet leuk zijn en stoer, en vaak gaat het over platte dingen. Kinderen zijn ouderwets. Dat interesseert me niet. Ik probeer mijn eigen wereld te schetsen. Ondertussen weet ik dat kinderen daarnaar kunnen kijken of erin meegaan. Zelf vond ik het als kind ook leuk om naar een volwassen wereld te kijken, ook al snapte ik niet alles ervan. Je schept een mooi verhaal en zoekt metaforen voor grote zaken. Ik draai het dus om, maar vraag nooit aan kinderen wat ze van mijn voorstellingen vinden. Als het niet goed is, hoor ik het wel."

Het gaat er dus veeleer om hun wereld open te gooien?

"Niet eens. Ik ben er niet mee bezig, heb geen missie. Ik ben er alleen op gebrand iets moois te maken. Kindertheater werd echt mijn tweede natuur. Ik kan er dingen in kwijt die ik in het volwassentheater, wat ik ook soms maak, niet kwijt kan. In kindertheater word je er niet toe verleid bitter te worden. Cynisme in kindertheater, dat is iets wat je niet moet doen. Het is dus niet zo dat een fantasiewereld me zo prikkelt. Je moet gewoon degelijk werk maken. Ach, ik weet het antwoord op de vraag waarom ik kindertheater maak, niet. Misschien tien jaar geleden nog wel, nu niet meer."

Een van uw compagnons de route, Oda van Neygen van Bronks, meent dat uw toneel lichter en humoristischer voelt dan vroeger. Wat is humor voor kinderen?

"Weet ik ook niet. Wat is humor voor bejaarden? Voor aids-patiënten? Humor heeft veel te maken met verdriet, mededogen. Maar 'humor voor kinderen' vind ik eng. Soms begrijp ik zelf niet waarom kinderen unaniem lachen met steeds hetzelfde punt. Ik ga me er niet in verdiepen."

Voor een kindertheatermaker verdiept u zich opvallend weinig in kinderen.

"Volgens mij is dat mijn redding. Anders zou ik het niet meer blijven doen. (lacht)"

Ondertussen hebt u heel veel metier en zelfvertrouwen?

"Nee, zo werkt het niet. Een schouderklopje duurt geen maanden. Je gaat toch weer nadenken, met andere mensen werken, je wilt jezelf niet herhalen. Want je kunt altijd iets maken dat mislukt, daar is geen formule voor. Theater is gewoon een bouwwerk: hier een torentje, daar weer een raampje. Het gaat niet makkelijker, maar ook niet moeilijker. Het schuift gewoon mee met je eigen levenspunten."

Het jaar van de haas speelt op vrijdag 25 april (19 uur, uitverkocht) en zaterdag 26 april (14 uur) in de Serre van HETPALEIS, Antwerpen. Met Baby's heeft Stella Den Haag ook een winkel in het parcours van Hotel Ideal, Antwerpen (Berchem), in het onderdeel 'Een plakje meer' valt Stella's Vliegen te zien. Ten huize Laïka is er een Stella-liedjesprogramma. Tweetakt loopt tot en met 26 april, de meeste genomineerde voorstellingen voor 1000 Watt zijn wel al uitverkocht. Informatie: www.tweetakt.be

'In kindertheater word je er niet toe verleid bitter te worden'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234