Zaterdag 25/06/2022

'Ik snap al dat enthousiasme niet'

De hand van God. Weinig Belgische films in Cannes dit jaar, maar beter één uitstekende dan twintig die hun pellicule niet waard zijn. Met Le tout nouveau testament levert Jaco Van Dormael alweer een pareltje af, maar een prijs zit er niet in. God weet waarom.

Vier films heeft hij gemaakt. Twee ervan, Toto le héros en Le huitième jour, groeiden uit tot internationale hits nadat ze op het Festival van Cannes regelrechte revelaties waren. Mr. Nobody opende in Venetië, was een meesterwerk en eigenlijk te goed voor deze wereld. Zijn nieuwste, Le tout nouveau testament, is ongetwijfeld nu al een van de morele winnaars van het festival. In de Quinzaine, de sectie waarvoor de prent geselecteerd is, worden er geen prijzen uitgereikt, maar mocht men in Cannes met applausmeters werken, dan was de concurrentie kansloos. Wat een hartverwarmende film! Een fabel waarin Benoît Poelvoorde God speelt. Hij woont in Brussel en is een klootzak. Om haar vader te plagen stuurt zijn dochtertje alle stervelingen een sms'je dat hen laat weten hoeveel dagen ze nog te leven hebben. En iets later trekt ze zelf de wijde wereld in en zoekt haar eigen apostelen om de mensheid te redden. Het is een mirakel dat Van Dormael de ochtend na het feestje al tot een interview in staat is. Ons geluk.

Had je ooit durven dromen dat de reacties zo waanzinnig enthousiast zouden zijn?

Jaco Van Dormael: "Iedere film is een fles die je in zee gooit. Je weet niet of ze zal worden opgepikt. Of iemand zal houden van wat je hen aanbiedt. Of er een publiek zal zijn voor wat je te vertellen hebt. De bodem van de oceaan ligt vol gebroken flessen die nooit het licht hebben gezien. Het is heel aangenaam om te zien wat er gebeurt, omdat ik nu dus al weet dat de film een publiek zal vinden."

Het publiek zou wellicht nog aan het applaudisseren zijn, als niemand het had onderbroken.

"Ja, de reacties waren formidabel. Maar ik snap het eigenlijk niet. Als een film niet aanslaat, vraag ik me af waarom, en zijn de reacties zo uitbundig dan stel ik mezelf dezelfde vraag. Zo'n festival is eigenlijk een geluidsversterker. Je kent ook wel van die restaurants waar niemand naar binnen wil, terwijl er een immense rij staat aan te schuiven bij dat andere etablissement. Laat de wachtenden gratis in het lege restaurant gaan zitten, ze zullen weigeren. Want ze zullen zeggen: het is daar zo leeg, niemand wil daar zijn. Idem op zo'n festival: iedereen wil zijn waar de anderen zijn."

Jouw restaurant zal voor lange tijd vol zitten. Je vorige was een meesterwerk, maar te moeilijk voor het brede publiek. Deze is toegankelijker. Dit wordt een hit.

"Kan zijn. Ik heb voor het eerst samengewerkt met iemand voor het scenario: Thomas Gunzig. We wisten dat we met een komedie bezig waren, maar het is wel een komedie met scherpe kantjes. We lachen met dingen die soms wat pijn kunnen doen. En de structuur van de film is niet dramatisch, maar episch. De personages zijn als Don Quichote. Er gebeurt iets, en nog iets, en nog iets. Maar er is geen grote ontknoping, geen echte spanningsopbouw. Het is zoals in het leven. Je weet niet welke richting het uitgaat, maar ieder moment moet rijk en boeiend zijn."

Toch gebeurt er aan het einde iets.

"Ja, aan het einde is er de bonus. Le tout nouveau testament is een film waar de vrouwen een belangrijke plaats krijgen, net als de verliezers, de kleintjes, de lelijken, zij die te veel klappen hebben gekregen en denken dat hun leven is mislukt. Zij komen er allemaal beter uit: ze worden groot, mooi en graag gezien."

In Cannes mocht het publiek vragen stellen, maar de eerste dame die aan het woord kwam, stelde geen vraag. Ze bedankte je omdat eindelijk iemand een film durfde te maken waarin elke vorm van religie belachelijk werd gemaakt.

"(lacht) Terwijl dat helemaal niet mijn bedoeling was. Ik ben helemaal niet uit op provocatie. Maar ik ga me ook niet inhouden om te zeggen wat ik wil zeggen om niemand voor het hoofd te stoten.

"Samen met Thomas heb ik iets trachten te vertellen dat in de buurt van een fabel komt. In ons verhaal is God een man van vlees en bloed, en woont hij in Brussel op een appartement dat zijn beste tijd heeft gehad. Hij is een onuitstaanbare kerel, die zijn vrouw en zijn dochter terroriseert, terwijl zijn zoon al eerder van de bovenste verdieping is neergedaald om enigszins te proberen om de schade te herstellen die zijn vader beneden heeft aangericht."

Ieder jaar wordt er gemopperd dat er te weinig films van vrouwelijke regisseurs zijn, maar dit jaar zien we veel films van mannen die heel vrouwelijke films maken. Die van jou is dat zeker.

"Ja, mannen kunnen ook feministisch zijn. Zeker. Ik ben dol op vrouwelijke personages. En ik ben op enkele heel bijzondere vrouwen gevallen, onder wie Laura Verlinden. Het was me om haar breekbaarheid te doen. Toen ik haar voor het eerst ontmoette, wist ik na drie minuten dat zij degene was die ik nodig had.

"Ik zag het personage in haar. Aurelie is een arm kwijt en is er daardoor van overtuigd dat niemand van haar houdt. Ze houdt zich altijd op de achtergrond, maar er zit een zekere intensiteit in haar. En in Laura vond ik meteen dat fragiele terug dat ik in het personage wou leggen toen ik het schreef.

"Ik zag het meteen bij de casting. Je loopt al maanden met het personage in je hoofd rond, en dan kijk je een persoon in de ogen en je herkent je eigen personage. Opeens wordt het iemand van vlees en bloed en krijgt wat je geschreven hebt er vanzelf vele lagen bij."

En wat als je Pili Groyne niet had gevonden, het meisje dat de dochter van God speelt?

"Dan zou het een andere film zijn geworden. Pili is een meisje met pit, met karakter. Ik heb haar voor het eerst bezig gezien toen ze een jaar of acht moet zijn geweest. Ze zat achter een piano te zingen en te improviseren. Er stond tachtig man naar haar te luisteren, maar ze leek zich daar niets van aan te trekken. Ze kent geen angst. En ze bezit het meest essentiële wat een acteur moet hebben: de kracht van de gevoelens. In staat zijn om je gevoelens te begrijpen, is wat je tot een acteur maakt."

Je acteurs leunen dus wellicht allemaal dicht tegen hun personages aan. Mag ik daaruit afleiden dat Catherine Deneuve in het echte leven ook het bed deelt met een gorilla?

"Ook zij kent geen angst. Ze springt in het water zonder zich af te vragen of het diep of ondiep is. Ze kwam op de set en ik stelde haar voor aan een jongeman. Ik zei: 'Ziezo, met deze man ga je straks mogen vrijen', waarop zij zei: 'Prima.' Toen toonde ik haar de gorilla en zei: 'En dat beest zal straks je borsten strelen.' Zij: 'Geen probleem, als hij dat maar zachtjes doet.'

"Alles wat nodig is voor de rol, is voor haar toegelaten. Ze is een grote actrice en een straffe madam die een heel gezonde zin voor humor heeft en heel geestig is."

Terwijl er over haar geschreven en gesproken wordt alsof ze niet menselijk is. Ze is een monument nog voor ze dood is.

"Ik heb iemand leren kennen die heel eenvoudig is, die heel gewoon omging met de ploeg, die zich geamuseerd heeft en die zich ten volle smeet. Ze had een bedscène en ik wist niet of ze enige last had van schaamte of terughoudendheid. Daarom zei ik: 'Als je iets van ondergoed wil aanhouden, een onderhemdje of zo, dan doe je maar.' Waarop zij zei: 'Jaco, je ne fais pas l'amour avec une chemisette.' Ze is nergens bang voor. Dat was de eerste dag. Toen wist ik dat ik haar alles kon vragen."

Maar hoe groot ze ook is, ze kan niet tippen aan God zelve: Benoît Poelvoorde.

"Ja, hij is zalig hé. Een wandelende atoombom, die man. Zo veel energie. Hij gaat altijd tot het uiterste. Hij is al jaren een goeie vriend. Net als Yolande Moreau. Ik ken haar ook al meer dan twintig jaar. Eigenlijk zitten er vooral vrienden in de film. Zoals François Damiens, die hier eens de kans krijgt om zich ingehouden en somber te tonen. Of Didier De Neck, die vroeger mijn vaste partner was als clown. Er zitten ook veel mensen uit het theater in. En tal van Vlaamse acteurs. Dat vond ik ook belangrijk. Omdat je Brussel moet voelen, een stad waar veel talen worden gesproken."

Johan Heldenbergh is ook buitengewoon goed. Hij heeft maar enkele korte scènes, maar het zijn van de meest krachtige in de film.

"Hij is formidabel. Wat hij doet met vier zinnetjes... De breekbaarheid van die priester (Hij speelt een priester die mensen zonder papieren in zijn kerk opvangt, KVDM), die echt van mensen houdt en die God ontmoet. Maar God blijkt lang niet zo veel van mensen te houden. (lacht)

"Hoe die man in die ene scène ineenstort, al zijn hoop ziet vervliegen, en tegelijk gaat koken van woede en uiteindelijk God te lijf gaat. Hij gaat daar door zoveel emoties. Hij is ongelooflijk. Ik weet dat Ben (Poelvoorde, KVDM) er heel hard van genoten heeft om met hem te kunnen werken.

"Hij kijkt enorm op naar de Vlaamse acteurs. Het zijn de allerbesten, volgens hem. Hij had dus een uitdaging en wist dat hij een tandje zou moeten bijsteken. Maar nu ik toch over geweldige Vlaamse medewerkers bezig ben, mag ik zeker niet vergeten An Pierlé te vernoemen."

Als ik eerlijk moet zijn, heb ik pas aan het eind echt op haar muziek gelet. Doordat 'de innerlijke melodie' van alle personages een belangrijke rol speelt in de film en je daarvoor terugvalt op bestaande muziek, bleven vooral de melodieën van Shubert, Handel, Purcell en Charles Trenet hangen.

"Ja, maar de film zit vol muziek die An heeft gecomponeerd. In totaal zo'n veertig minuten. An is een muzikante die melodieën maakt. Ik ben gek op melodieën in films. Ik haat van dat klankbehang dat als 'landscape' wordt bestempeld. Muziek moet als muziek klinken.

"Op basis van het scenario had ze al de voornaamste thema's geschreven, en die waren ideaal. Ik had echt het gevoel dat ik een geheim wapen te mijner beschikking had. Mijn eigen Jeanne d'Arc. (lacht) Telkens als ik om iets van muziek vroeg, had ik vier uur later precies wat ik nodig had. Het werkte altijd. Ik denk dat het ermee te maken heeft dat zij zelf eigenlijk een actrice is. Ze begrijpt de verschillende scènes van binnenuit. Ze voelt ze aan. Ik denk dat ze in die personages zit als ze de muziek schrijft."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234