Woensdag 22/09/2021

'Ik schoot Julien Lahaut dood'

Zevenenvijftig jaar na de moord op communistenleider Julien Lahaut legt een hoogbejaarde man uit Halle bekentenissen af. Het was niet de enkele jaren geleden ontmaskerde François Goossens die schoot, zegt hij: 'Dat deed ik. Goossens heeft alleen bij het weglopen een schot gelost.'

door Douglas De Coninck

BRUSSEL l Tot nu toe werd aangenomen dat Lahaut vermoord werd door een driekoppig commando, aangevoerd door Goossens, en dat alle betrokkenen jaren geleden al overleden. Niet waar, zegt het laatste nog levende lid van het volgens hem vierkoppige commando: 'Ik schoot.' De bekentenis is over twee weken te zien in een documentaire van Keerpunt op Canvas.

Decennia lang gold de moord op Lahaut als het grootste enigma uit de vaderlandse geschiedenis. Lahaut was voorzitter van de communistische partij en Kamerlid. Hij werd er door Leopoldisten van verdacht op 11 augustus 1950 bij de eedaflegging van koning Boudewijn in het parlement "Vive la république!" te hebben geroepen. Een week later werd hij voor zijn woning in Seraing met drie kogels geëxecuteerd.

Pas in 1983 kwam er gedeeltelijke opheldering met het boek De moord op Lahaut van historici Rudi Van Doorslaer en Etienne Verhoeyen. Volgens hen was de moord het werk van een commando onder leiding van 'Adolf' van de na de oorlog actief gebleven verzetsgroep De Fret in Halle. In 2002 kon senator Vincent Van Quickenborne zijn echte naam achterhalen: François Goossens. Hij overleed in 1977. Over zijn twee medeplichtigen was geweten dat het ging om een zoon en een schoonzoon van de toenmalige Halse burgemeester Jan-Nikolaas Devillé (CVP), maar ook zij zouden allang dood zijn.

Op 17 december zendt Canvas de documentaire uit van Philippe Gyselbrecht en Ria Van Alboom. Zij spraken met een van de vier commandoleden. "Vier, inderdaad", zegt Gyselbrecht. "Tot nu toe werd aangenomen dat het trio zich verplaatste met één auto, de grijze Vanguard van Goossens, waarvan de foto te zien was op de kaft van Verhoeyen en Van Doorslaers boek. De man die wij spraken, heeft het over twee auto's: Goossens en hijzelf in de Vanguard, zijn broer en zijn schoonbroer in de andere."

Op verzoek van de man noemen de documentairemakers zijn naam niet, maar door de verwijzing naar "broer en schoonbroer" verraadt de man zichzelf. Het kan enkel gaan om een van de vier in 1950 al wat oudere zonen van burgemeester Devillé die steevast met Goossens op pad waren. Van hen is er maar één meer in leven. Toen De Morgen in 2003 bij de familie polste, wees neef-theatermaker Stijn Devillé in de richting van zijn oom Eugène Devillé: "Hij is potdoof, zeker als je hem daarover aanspreekt."

In het in de documentaire door een acteur nagespeelde interview vertelt Devillé dat hij pas de avond van de moord door Goossens werd aangesproken: "Hij had gevraagd mee te gaan om voor zijn veiligheid te zorgen. De Goossens ging het alleen doen. Ik moest hem beschermen. Onderweg vroeg hij: 'Gaan we het samen doen?' Hij ging een teken geven." Uiteindelijk, zegt de man, deed Goossens niks toen Lahaut in het deurgat verscheen: "Ik heb geschoten, Goossens heeft enkel bij het weglopen een schot gelost." Waarmee de man zichzelf beticht van de meest uitgesproken politieke moord uit de Belgische geschiedenis. "Tussen Goossens en mij is er niet veel meer over gesproken", zegt hij nog. "Mijnheer (Goossens, ddc) heeft het wel zitten rondbazuinen. Leugens en halve waarheden, ja. Niets was er waar van." Goossens deed zich eind 1950 opmerken door er in Halle op café over op te scheppen dat hij het had gedaan. De door Van Doorslaer en Verhoeyen vergaarde gegevens berusten op gesprekken met zijn nabestaanden. Maar dit zou dan een vertekende versie zijn, waarbij Goossens ten onrechte de 'eer' opeiste? "Daar lijkt het sterk op", zegt Gyselbrecht. "Het is logisch, het is coherent."

Lahaut, zegt Devillé nog, heeft in elk geval niet geleden: "Hij heeft het niet gevoeld, den ambetanterik." Het motief was volgens hem helder: "De communisten, hé. We moesten ons verdedigen (...). Het was gelijk in de oorlog, bij de weerstand met collaborateurs: aanbellen en schieten."

Het grote mysterie blijft: wie gaf de opdracht? Of was het toch een impulsieve daad van Goossens? In de documentaire verwijst Devillé naar Goossens, maar die had in 1950 meerdere broodheren. Hij vergaarde informatie over communisten voor het beruchte stay behind-netwerk van André Moyen, en speelde ook spion voor monseigneur Leclef, de privésecretaris van kardinaal Van Roey. De documentaire laat in het midden of de kerkelijke zegen er voor of na de feiten kwam. Maar ze kwam er wel degelijk, na een geheime vergadering in een klooster in Halle in 1951. Na die zegen was Goossens er rotsvast van overtuigd dat hij nooit wat te vrezen zou hebben van justitie.

"Deze getuigenis is nieuw voor mij", zegt Rudi Van Doorslaer. "Er is altijd gesproken over drie mannen en twee wagens. Gezien de familieband van deze man is dit een getuigenis om ernstig te nemen. Toch blijf ik erbij: het gaat er niet om wie schoot. De vraag is hoe deze moord schijnbaar werd gedoogd. Ik hoop dat deze docu mee een aanzet kan vormen voor een grondig onderzoek naar de verantwoordelijkheid van de overheid bij illegale activiteiten van extreem rechtse netwerken na de oorlog. Er is veel meer gebeurd dan de moord op Julien Lahaut. Deze netwerken zijn blijven bestaan tot het einde van de Koude Oorlog."

Tot een rechtszaak kan deze bekentenis niet meer leiden. Het onderzoek werd afgesloten in 1972, de feiten zijn al minstens een kwarteeuw verjaard.

57 jaar na moord op Julien Lahaut (foto) bekent man uit Halle op Canvas

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234