Dinsdag 27/10/2020

'Ik regisseer zonder plan vooraf'

Waarom moeten mensen zonder interesse voor voetbal toch komen kijken?

"De voorstelling gaat over de man, niet over het voetbal. Trouwens, als de echte Raymond Goethals over voetbal praatte, had hij het over zoveel meer. Zoals dat gaat met grote passies. In de sportwereld komt alles samen: alle dromen, alle hoop, alle zweten, alle streven van mensen die proberen helden te worden."

Probeer jij nog om op één of andere manier een held te worden?

"Op mijn twaalfde wel. Toen dacht ik dat ik even goed kon voetballen als Gerd Müller. En later wou ik wielrenner worden. Maar dat dat er niet van gaat komen, heb ik ondertussen wel aanvaard (lacht). Ik wil nog altijd meetellen, natuurlijk. Zowel met mijn documentaires als met fictiefilms en theaterprojecten. Ik maak geen onderscheid tussen die genres, voor mij zijn ze allemaal even belangrijk."

Wat zegt de keuze voor de figuur Raymond Goethals over jou?

"Ik merk dat ik ook voor mijn documentaires mensen kies die in mijn leven aanwezig waren zonder dat ik me er daarom ongelooflijk op gefocust heb. Figuren die de periode waarin ik geleefd heb en leef tastbaar maken. Om te voelen: wie waren we, en wie zijn we? Ik heb bijvoorbeeld een vrij controversiële film over koning Boudewijn gemaakt. Hij was voor mij bovenal het icoon dat met zijn foto in elk klaslokaal hing, maar voor veel mensen was hij een held. Dat fascineert mij. Waarom keken ze naar hem op? Wat zegt dat over die tijd? Ook Raymond Goethals is een man van het verleden en hij was meer dan alleen maar een voetbaltrainer, hij genoot het aanzien van een cultfiguur.

"Ik merk dat ik aangetrokken word door populaire figuren. Ik kom uit een bourgeois milieu, en zij kwamen bij ons niet aan bod. Naar sport kijken of erover praten, bijvoorbeeld, was niet belangrijk. Ik wist heel snel: er bestaan nog zoveel andere dingen, en dat onontgonnen terrein wilde ik ontdekken."

Hoe pak je dat aan, binnendringen in heel andere omgevingen?

"Ik ben altijd en overal de superbeleefde jongen die zo probeert binnen te geraken. Ik probeer op een lieve manier te choqueren. Ik ben geen man met een plan. Nooit geweest ook. Ik word naar bepaalde figuren of thema's toe gezogen, en dan kies ik, intuïtief. Als ik aan de slag ga, word ik de onthechte man, de observator. Ik ben ook in het leven eerder een kat uit de boom-kijker dan de mens die de wereld naar zijn hand probeert te zetten."

Dat klinkt weinig passioneel, terwijl je dat toch enigszins moet zijn om te doen wat jij doet, nee?

"Ik weet niet of passie altijd de beste gids is. Ik ben wel iemand die zich geweldig vastbijt als hij aan het werken is. Ik vorm mijn ideeën, en laat me daar niet gauw van afbrengen, ik maak zelden compromissen. Dat is niet altijd leefbaar voor anderen, weet ik. Maar als het mij lukt om anderen mee te voeren in mijn universum, dan doe ik er alles aan om hen te blijven prikkelen. In dat opzicht ben ik wel erg passioneel, of misschien is gedreven een beter woord."

Een documentairemaker die observeert en niet ingrijpt. Als je dat in het theater doet, ben je eigenlijk niet aan het regisseren, toch?

"Ik geloof niet in regisseren met een duidelijk plan vooraf. Regisseren is voor mij juist kijken naar wat mensen aanreiken en aangeven wat je minder goed vindt en wat beter, wat meer strookt met jouw idee van wat je wil vertellen. Een regisseur is voor mij iemand die elementen samenbrengt, accenten legt, kleur aanbrengt. Josse ontwikkelt zijn personage, Herman Sorgeloos spuit ideeën en zo boetseren we samen de voorstelling."

Waarom heb je nu voor theater gekozen?

"Ik vind dat documentaire en theater niet zo ver van elkaar liggen. Want op zo'n scène krijg je een stuk werkelijkheid, daar staat een echte mens. De spanning tussen de realiteit van de acteur op dat podium en de fictie van zo'n personage, die wou ik opzoeken. De echte werkelijkheid kan geen mens ooit zien, alles - documentaire, film, theater - biedt niet meer dan een bepaald perspectief. En dan vond ik in dit geval theater uitermate geschikt om mijn kijk op de zaak te vertalen."

Je hebt ooit nog in Théâtre Varia gewerkt. Ligt dat verleden mee aan de basis van deze keuze?

"Ik werkte daar als assistent in de jaren tachtig, maar in die tijd begreep ik helemaal niet waarom ik in het theater zat. De verhaaltjes die daar verteld werden hadden niks te maken met wat ik wou zien. Daarom ben ik de straat op gegaan. En nu probeer ik de straat weer het theater in te brengen.

"Het duurde even voor ik wist wat ik precies wou vertellen. Dat geldt voor alle mensen, denk ik. Het kost tijd, om te zoeken en te sleutelen. Om te leren hoe je de gereedschapskist van jouw medium precies moet gebruiken. En hoe beter je dat kunt, hoe makkelijker het wordt om projecten op tafel te krijgen, of het nu bij Jan Goossens van de KVS is, of bij het VAF (het Vlaams Audiovisueel fonds, GO) of bij de VRT. In die zin wordt een mens wel beloond voor al dat wroeten (lacht)."

Waarom heb je voor Josse De Pauw gekozen? En nu niet zeggen:

omdat het een goed acteur is,

want dat weten we al.

"Dimitri Verhulst, de schrijver die oorspronkelijk de tekst zou leveren, en ik dachten meteen aan Josse. Een Brussels acteur die die cultuur met zich meedraagt. Hij heeft er ook de leeftijd voor om zulke rollen vlot aan te kunnen. En hij praat zo goed. Het is een waar genot om hem tijdens repetities zo plastisch te horen omgaan met de taal. En dat hij voor geen meter op Raymond Goethals lijkt, dat interesseert ons hoegenaamd niet."

Het is niet de eerste auteur

die dit seizoen van de affiche valt

in de KVS. Wat is er met Dimitri Verhulst gebeurd?

"Dimitri heeft geprobeerd, maar het lukte hem niet om met een bestaand figuur aan de haal te gaan. En ik vermoed, maar dat is mijn gevoel, dat zijn inspiratie vooral naar het hoofdpersonage van zijn nieuwste roman is gegaan. Lees De intrede van Christus in Brussel maar eens, en hou Raymond Goethals in het achterhoofd. Je zal zien (lacht)."

"Op aanraden van Jan Goossens hebben we dan contact gezocht met Thomas Gunzig, een Franstalige auteur die niks kent van voetbal. Een ideaal uitgangspunt (lacht). Het klikte meteen. Hij heeft een hele mooie tekst afgeleverd, in een zeer levendige taal die zowel voor Frans- als voor Nederlandstaligen moeiteloos te begrijpen zal zijn. Zijn taal wordt muziek waarbij je je niet langer afvraagt wat het nu precies is. Dat vind ik een toffe keuze. Ik geloof niet in de scheiding van talen, niks is zuiver. Het gaat om emoties, en of je die als toehoorder begrijpt. Bovendien ben ik zelf het kind van een Vlaamse moeder en een Franstalige vader, thuis werden de twee talen gesproken. Fijn dat deze voorstelling in die zin ook dichtbij mij staat."

'Snake Dance'

Manu Riche is één van de meest befaamde documentairemakers van het land. Zijn talent kwam aan de oppervlakte in het legendarische RTBF-programma Striptease, en vervolgens ook in Hoge Bomen op Canvas. Riche werkt meestal volgens het fly-on-the-wall-principe: hij registreert met zo min mogelijk interventie van wat zich voor de camera afpeelt.

Zijn jongste project is Snake Dance, een film waar hij vijf jaar aan gewerkt heeft. De film verhaalt het ontstaan van de atoombom, versneden met een tweede verhaallijn over de antropoloog Aby Warburg.

"Ik wist niks af van de bom", vertelt Riche, "maar omdat de Koude Oorlog mijn jonge jaren ook getekend heeft, ben ik dat gaan uitspitten. Het is zonder twijfel mijn meest ambitieuze project tot nu toe. Ik heb het samen met Patrick Marnham gemaakt, een Engels-Ierse schrijver en scenarist. We duiken, in de voetsporen van Leopold II, het Congolese oerwoud in, op zoek naar de plek waar uranium wordt gewonnen. We steken de oceaan over naar Los Alamos, de basis in Nieuw-Mexico waar Robert Oppenheimer, bijgestaan door de wereldtop van de fysica, de atoombom ontwikkelde, begin jaren veertig. En we volgen de bom naar Japan waar ze in 1945 Hiroshima en Nagasaki verwoestte.

De film is geselecteerd voor het festival van Nyon in Zwitserland. Het Kaaitheater vertoont de film op 16 en 17 april.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234