Maandag 20/05/2019

Interview

"Ik probeer ex-Syriëstrijders niet te veroordelen"

Beeld Eric de Mildt

Wat doe je met extremisten als die terugkeren uit Syrië? Nog niet veel, zo blijkt uit de tientallen Syriëstrijders die thuis hun extremistische ideologie koesteren. Onderzoeker Montasser AlDe'emeh wil daarom met een nieuw centrum werk maken van hun deradicalisering. "Het is vijf over twaalf."

Wie dezer dagen bij de politie in Molenbeek moet zijn, mag helemaal omlopen. Sinds de gebeurtenissen in Verviers is het plein voor de ingang afgezet met Friese ruiters, prikkeldraad incluis. "Alsof het oorlog is", zegt Montasser AlDe'emeh. "IS teert op angst en wij spelen hen mooi in de kaart."

Onderzoeker AlDe'emeh, die aan een doctoraat werkt over Syriëstrijders, woont een eindje verder in de verguisde Brusselse gemeente, aan een pleintje waar hij vroeger zijn kameraden zag rondhangen. Veel van hen zitten in Syrië, een aantal keerde terug. Belgische, Vlaamse en Brusselse overheden hebben in de afgelopen weken een pak maatregelen aangekondigd, maar geen daarvan doet wat er zou moeten gebeuren, vindt AlDe'emeh. "Toen de Belgische Muriel Degauque zich (in 2005) in Irak opblies als eerste westerse jihadiste, had er een belletje moeten rinkelen. Maar tien jaar later is er niets gebeurd, zijn er geen initiatieven geweest om geradicaliseerde moslims te deradicaliseren."

En dus startte AlDe'emeh zelf een kenniscentrum op. Vzw 'De weg naar...' moet teruggekeerde en potentiële Syriëstrijders extremistische gedachten uit het hoofd te praten.

Beeld Eric de Mildt

Waarom vindt u dat België naast alle aangekondigde plannen van de laatste tijd er nog een kenniscentrum bij kan gebruiken?
AlDe'emeh: "Mijn kenniscentrum heeft geen banden met overheidsinstanties of politie, en dat is belangrijk. Ik heb veel contacten bij Syriëstrijders, zowel in Syrië zelf als in België. Wat ik merk is dat degenen die terugkeerden, niet plots anti-IS zijn geworden. Neen, die ideologie zit nog in hun hoofd en je krijgt geen toegang tot die gasten als je werkt voor de staat. Zij kennen de overheid vooral als repressieorgaan, een instelling die Syriëstrijders wil opsluiten. Maar ik ben onafhankelijk en geloofwaardig. Ik ben zelf bij hen in Syrië geweest. Ik probeer hen niet te veroordelen. En dat werkt, zo merk ik."

Wat wilt u precies doen?
"Ik ben hier eigenlijk al een tijdje mee bezig, wat we nu doen is een en ander officialiseren in de vorm van een vzw. Voorlopig samen met twee advocaten. Binnenkort hebben we ook een eigen gebouw. De bedoeling is om in eerste instantie teruggekeerde Syriëstrijders te benaderen. Er zijn zo'n honderd jongeren teruggekeerd uit Syrië, met een aantal heb ik al contact. Degenen die echt gevaarlijk zijn, of als gevaarlijk worden beschouwd, worden bij terugkomst onmiddellijk opgesloten. Mijn doelwit zijn die anderen, die niet in de gevangenis belanden maar thuis met hun gedachten worstelen. Zij worden niet minder extremistisch door gewoon thuis te zitten.

"Wat ik doe is hun frustraties kanaliseren. Niet door hun ideeën te veroordelen of te zeggen dat hun gedachten fout zijn. Dat helpt niet, het zijn koppigaards, hé. Belangrijk is ervoor te zorgen dat hun ideeën zich niet tegen de maatschappij keren. Ik zeg bijvoorbeeld tegen hen dat ze hun opvattingen mogen houden, maar dat ze zich moeten inhouden. Ik geef hen boeken als ik merk dat ze niet weten wat het kalifaat inhoudt, genuanceerde literatuur die kan ingaan tegen de propaganda van IS. Of soennitische boeken die stellen dat sjiieten toch geen honden zijn, zoals IS beweert.

"Ik ga met hen naar de VDAB als dat nodig is. In een geval heb ik zelfs bemiddeld met een meisje. Die gast is nu getrouwd en gesetteld. Dat biedt stabiliteit, iets waar die jongeren behoefte aan hebben."

Beeld Eric de Mildt

Heeft uw kenniscentrum nog andere taken?
"Wij spreken ook potentiële Syriëgangers aan, degenen die werden tegengehouden aan de luchthaven bijvoorbeeld. En, dat is belangrijk, de ouders van Syriëstrijders. Die staan in de kou, stuiten op onbegrip.

"Daarnaast willen we ook lezingen organiseren in scholen en elders, zodat ook daar het probleem op tijd wordt herkend. De huidige aanpak in sommige scholen dreigt het omgekeerde effect te hebben. De burgemeester van Kortrijk kondigde bijvoorbeeld een checklist aan voor de scholen in de regio. Op papier stonden tientallen punten waaruit je kon afleiden of jongeren geradicaliseerd waren: zich verdiepen in het Arabisch, kampeermateriaal kopen, gaan fitnessen, stoppen met roken en drinken, een Arabisch gewaad dragen. Lachen geblazen, dat wel, maar ook heel problematisch.

"Wat als een leerkracht een jongen met baard ziet, en denkt 'oei die is aan het radicaliseren' en hem bij zich roept? Het is op dat moment dat zo'n jongen begint te radicaliseren. Hij voelt zich in een hoek geduwd, moet zich verantwoorden voor iets waar hij helemaal niets mee te maken heeft op dat moment."

In landen als Saoedi-Arabië zijn er deradicaliseringsinitiatieven waarbij terroristen worden gehersenspoeld in gevangenissen. Andere landen pakken het probleem anders aan. Waar haalt u uw inspiratie?
"Zoals ze in Denemarken het probleem aanpakken, komt dicht in de buurt van wat ik doe: effectief het terrein op gaan, met mensen praten. Maar ik ben wel geëngageerder, omdat ik zoveel contacten heb in die wereld en alles vrij persoonlijk aanpak. Kijk, in Vlaamse steden zijn er ook radicaliseringsambtenaren die bij families langs gaan. Maar nadien komen die ouders bij mij om te zeggen dat ze het niet vertrouwen. 'Ze vroegen mij waarom ik mijn zoon Osama heb genoemd', zeggen ze dan. Tja, dat is niet de aanpak die werkt hé.

"Een ander initiatief dat nu zo gepromoot wordt: het counteren van IS-propaganda via het internet, iets wat Brussel wil doen. Ze sturen boodschappen in de trant van 'de islam is vrede' en gaan verzen uit de Koran plukken om te laten zien dat geweld geen plaats heeft in de islam. Onzin, want dat is net dezelfde knip-en-plakislam waarmee die jongeren op het internet radicaliseerden - via verzen die IS plukte uit de Koran om zijn gelijk te bewijzen. Brussel wil dus knip-en-plakislam met een knip-en-plakislam bestrijden. Dat gaat niet lukken. We moeten gewoon duidelijk maken dat ook geweld zijn plaats heeft in de islam, maar dat alles in een context moet worden geplaatst."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.