Woensdag 27/10/2021

Oekraïne

"Ik neem nooit meer een wapen vast"

null Beeld © Maria Turchenkova
Beeld © Maria Turchenkova

Onder het vredesverdrag in Oost-Oekraïne valt ook de uitwisseling van krijgsgevangenen. Op een verlaten landweg kijken de rebellen en het Oekraïense leger elkaar in de ogen, letterlijk.

In een grote colonne rijden de rebellen, de OVSE-waarnemers en de pers de stad Donetsk uit, maar bij het eerste checkpoint gaan de rebellen plots op de rem staan. Lidija, een vrouw van middelbare leeftijd wier jurk wappert in de wind, geeft duidelijke instructies: "Elke auto moet de knipperlichten laten branden, niemand haalt in, iedereen blijft netjes achter elkaar rijden. De bus is er bijna."

Dan zwiert een groene stadsbus van de rebellenbasis de botanische tuin van Donetsk in. Vierendertig Oekraïense soldaten kijken terneergeslagen voor zich uit. Wekenlang zijn ze krijgsgevangenen geweest, vandaag worden ze geruild. De colonne rijdt richting Konstantinkovka, over een weg die al lange tijd is afgesloten. De bruggen zijn opgeblazen, op- en afritten bestookt met raketten. Wanneer de lange bus niet langs een betonnen wegversperring komt, steken de journalisten de handen uit de mouwen. Een betonblok kan best met een man of tien worden verplaatst. De waarnemers van de OVSE, met witte hesjes en scherfvesten, kijken toe.

undefined

null Beeld © Maria Turchenkova
Beeld © Maria Turchenkova

Teddybeer

Bovenop een heuvel buiten de stad staat het Oekraïense leger. De twee teams van de OVSE, het ene onder rebellenbegeleiding, het andere onder begeleiding van het Oekraïense leger, lopen voorzichtig naar elkaar toe. Dan volgen de onderhandelaars. Aan Oekraïense kant een kleine kale sergeant, Joeri. Namens de rebellen Lidija en een jonge vrouw, misschien haar dochter. Ze groeten en omhelzen elkaar hartelijk, Joeri krijgt van Lidija een teddybeer en een zak appels. "Komen jullie onze kant op? Nee, dit keer zijn jullie bij ons te gast! Nee, bij ons!"

Een rebellenleider in zwart leren jack slaat het tafereel gade. "Ik wil gewoon die gevangenen eens zien, en de Oekraïners recht in de ogen kijken", zegt hij. In groepen van tien stappen de krijgsgevangenen de bus uit. De namenlijsten worden overlopen. De rebellen dragen 34 Oekraïense soldaten over, het Oekraïense leger 38 gevangengenomen rebellen. De telling klopt, legt Joeri uit, want eerder werden er door de rebellen nog eens drie gewonde soldaten overgedragen. De rebellenleider kijkt argwanend. "Die Oekraïners zien er tenminste uit als echte soldaten. Onze jongens daar - hij wijst naar de rij die met gebogen hoofd de Oekraïense bus uit stapt - lijken meer boeren. Alsof ze zo tijdens het rooien van de aardappelvelden zijn getrokken."

In een groen camouflagepak stapt Alexander de groene bus uit. Na weken gevangenschap is hij eindelijk vrij. "Ik hoop dat we elkaar ooit nog eens tegenkomen, in andere tijden", zegt hij tegen de rebel die de bus bewaakt. Dan drukt hij een Oekraïense soldaat - een kameraad - de hand. "Nooit meer pak ik een wapen op", zegt hij. "Met mij gaat alles goed, ik ben niet gemarteld door de rebellen. Maar dit is een zinloze oorlog. Nooit meer zal ik vechten", zegt hij. Zijn infanteriebrigade is omsingeld geweest en later gebombardeerd. "Ik weet niet hoeveel jongens er om het leven zijn gekomen. Heel veel. Ik kan me ook niet meer herinneren hoe lang ik vast heb gezeten, maar we zijn goed behandeld."

undefined

Juichen voor de televisie

"Op de plaats, rust!", klinkt het plots. De ongeschoren Oekraïense soldaten heffen voorzichtig de borst omhoog. Bij sommigen doet het pijn. "Lang leve Oekraïne!", roept een zwaarbewapende militair. Als antwoord zou er een luid "Leve de helden!" moeten klinken, maar de soldaten mompelen het voorzichtig, binnensmonds. Er is niets om trots op te zijn. Wanneer de vrijgelaten rebellen in de bus naar huis zitten, stapt een camerateam van de Russische staatstelevisie naar binnen. "Kom op jongens, voor het eerste kanaal, laat je horen!" De bus juicht. "Hoera! Bedankt! Bedankt!' De verslaggever lacht. 'Goed zo jongens. Welkom thuis."

undefined

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234