Zaterdag 19/06/2021

'Ik leef op de rand van armoede'

Dick Matena is na een ernstig hartinfarct terug van weggeweest. Hij maakte een vervolg op zijn 35 jaar oude sf-reeks Virl, is de nieuwe Storm-scenarist en werkt aan de verstripping van Turks fruit en een vervolg op Olivier Bommel en Tom Poes. Een bezige bij, die Matena. Maar psychologisch liet zijn infarct sporen na.

Matena (70) mag dan nu wel bekend staan als de peetvader van literaire verstrippingen als De avonden, Het dwaallicht of Kort Amerikaans; tussen eind jaren zeventig en midden jaren tachtig heeft hij opvallende sciencefictionstrips afgeleverd. Daarbij had de auteur twee doelstellingen voor ogen: een internationale carrière uit de grond stampen en een volwassen publiek aan zich binden. In 1977 bracht hij, na jaren karikaturale strips te hebben getekend, met Virl zijn eerste realistische strip uit. Drie delen zouden er verschijnen.

Matena vestigde zich in Spanje en kwam via een gerenommeerd Spaans agentschap terecht in bekende stripbladen als Gummi, Comics International en zelfs het befaamde Amerikaanse stripblad Heavy Metal. Van Virl verscheen onlangs, na meer dan dertig jaar, verrassend genoeg een vervolg. In het als slotdeel aangekondigde Het asiel komt de blonde Virl, ooit verbannen van de aarde en al die tijd op zoek naar zijn geboorteplaneet Terra, tot de conclusie dat het universum mogelijk gedroomd wordt en dat er zoiets bestaat als 'De Grote Dromer'.

Harde kritiek

Bijna tezelfdertijd verscheen ook een vervolg op de bekende sciencefictionreeks Storm van de Brit Don Lawrence. In 1996 breide Matena onder het pseudoniem John Kelly een spin-off aan die reeks. De scenarist van de moederreeks, Martin Lodewijk, leverde hem daarvoor tussen 1996 en 1998 drie verhalen. Maar de kritiek was ongemeen hard. Matena gaf het na die albums op en omschreef het achteraf als "een foutje". Niettemin: zopas leverde hij met De race van Opaal een vervolg op de moederreeks. Als scenarist, weliswaar. Vriend en vijand keken even vreemd op. Of Matena zijn literaire verstrippingen verruilde ten voordele van zijn klassieke reeksen?

Even leek het er op, zeker toen ook bleek dat hij een vervolg zou breien op Tom Poes, de klassieke stripreeks van zijn grote leermeester Marten Toonder. "Ja, dat lijkt allemaal wel zo", begint Matena. "Maar eigenlijk sta ik erg achter op schema en komt alles nu samen. Dat is te wijten aan het hartinfarct dat ik op 30 december 2012 heb gekregen. Behoorlijk ingrijpend. Fysiek herstelde ik snel omdat ik blijkbaar toch een sterk hart had. Psychisch viel het allemaal echter reuze tegen. Ik maak nu een moeilijke periode door, zowel op financieel als op emotioneel vlak. Zo'n infarct werkt psychisch enorm door. Net of je een duizend stukjes tellende puzzel bent die uit elkaar valt en waarvoor je achteraf verdomd veel moeite moet doen om ze terug samen te leggen. Zéér tijdrovend. Ik weet niet precies wat het voor je hersenen betekent om enkele seconden dood te zijn, maar ik voel dat het alles veranderd heeft. Onbewust en bewust. Ik denk meer na over mijn leven en carrière.

"Werkgerelateerd lijd ik nu vooral aan concentratiegebrek, terwijl dat vroeger net mijn sterkste punt was. Een half jaar lang kon ik niet werken. Financieel dank ik de goedwillende uitgevers die me voorschotten verstrekten."

Dat hij met Virl en Storm plotsklaps terugkeert naar de traditionele strips, vindt hij niet onlogisch. "Mijn literaire bewerkingen hebben me er nooit van weerhouden voor de traditionele stripwereld te werken. Zo heb ik nog meegeschreven aan De partners van Carry Brugman (onder het pseudoniem Dick Richards, GDW). Ach, Virl vind ik qua tekeningen geslaagd, maar verhaaltechnisch ben ik ergens de draad kwijtgeraakt vanaf pagina 28, na mijn infarct. Het was ook geen succes in Eppo, dus of ik er mee moet doorgaan? Idem voor Storm. Ik moet contractueel nog één verhaal schrijven, maar dat kan ik in alle rust doen omdat meerdere scenaristen aan verschillende verhalen werken. Ondertussen heb ik een kinderboekenreeks van mijn vrouw Nelleke deBoorder geïllustreerd - Sammie en Nele. Ook leuk."

Tom Poes

Dat hij aan een nieuw Tom Poes-verhaal werkt, is ondertussen ook bekend. "In oktober 2014 moet het album verschijnen. Weet je, in 1998 heb ik op vraag van Marten Toonder zelf al drie jaar aan een vervolg gesleuteld. Dat was niet te doen. Hij was geen Hergé die er zijn signatuur onder kon zetten, noch een Vandersteen die er afstand van kon nemen en anderen hun zin kon laten doen. Marten ging meer saboteren dan helpen en steunen. Dat het er nu toch komt, is te danken aan de uitgever van de glossy VertrekNL, over mensen die naar het buitenland emigreren. Ik ging, met toestemming van de Toonder Compagnie, in op zijn vraag om een cover voor dat blad te maken waarop Poes en Bommel gingen emigreren en uitgewuifd werden door de andere dieren. Hij verkocht er iets meer van dan zijn andere nummers en vroeg later of ik geen ingekleurde Tom Poes-strip voor hem wilde maken. Ook daarvoor gaf de Toonder Compagnie groen licht. Echter, ook dat verhaal werd door mijn infarct onderbroken. Momenteel heb ik 48 stroken voltooid, nog 32 te gaan."

Levend erfgoed

Op 25 januari wordt Matena in het Museum Meermanno in Den Haag gehuldigd met de titel 'Levend Erfgoeddrager'. "Goh, ik weet niet precies wat dat is of welke autoriteit dat draagt. Het wordt voor het eerst georganiseerd. Museum Meermanno herbergt momenteel een expo rond 200 jaar Nederlands beeldverhaal en wil een stripcollectie uitbouwen. In die zin word ik gehuldigd. De toekomst zal uitwijzen of dat een interessante prijs wordt, maar omdat ik zo'n kutjaar achter de rug had en dringend behoefte had aan een aardige ervaring, heb ik maar toegezegd."

Dat hij zijn literaire verstrippingen heeft stopgezet, doet hij af als onzin. "Ik werk momenteel voor Meulenhoff aan de verstripping van Wolkers' Turks fruit. Maar goed, die afzetmarkt blijft beperkt. Het wordt gekocht door mensen die geeneens strips lezen, of zelfs maar de tekstballonnentaal begrijpen. Traditionele striplezers vinden dit geen strips. Het is ook moeilijk voor uitgevers om er winst op te maken, dus moeten de auteurs ervan voor afbraakprijzen werken via voorschotten. Laat ik het zo stellen: sinds ik in de literatuur zit, leef ik op de rand van armoede. Dat geldt voor zowat alle stripmakers die zogenaamde graphic novels maken. Het verkoopt voor geen meter. Men wordt chagrijnig als ik dat zeg, maar zo is het. De uitgevers beginnen er zo langzamerhand genoeg van te krijgen, al vallen mijn oplages dan nog mee in vergelijking met anderen. In de Lage Landen, welteverstaan, want met dit soort boeken kun je niet naar het buitenland. Ik blijf het leuk vinden en ik hoop dat ik er lang mee kan doorgaan, maar toch... Eerst kijken of Turks fruit aanslaat."

Terugkijkend op zijn leven en carrière steekt er toch wat. "Soms denk ik: lukt het me nog wel iets origineels te verzinnen? Ik heb heel wat gedaan en verzonnen, maar daar kreeg ik zelden waardering voor. Mijn bijdragen aan Heavy Metal - niet onbelangrijk - zijn genegeerd. Idem voor mijn literaire werken. Niet door de literaire wereld, hoor. Maar door de stripscene. Die kijkt er op neer. De stripwereld blijft een vreemde, conservatieve wereld met lezers die je het vooral niet te moeilijk moet maken. Geloof me, er is weinig veranderd in de 53 jaar dat ik strips maak. Vrolijk word ik er niet van. Misschien was het me gelukt als ik in Frankrijk of zelfs België was geboren, want dat is toch weer een andere stripcultuur. Ik vind de kwaliteit van graphic novels best wel aardig, hoor, maar er valt nauwelijks van te leven."

Stripbobo's

Infarct of niet, vriend en vijand mag blijven sidderen en beven. Matena is altijd al berucht geweest voor zijn ongezouten uitspraken over de Nederlandstalige stripwereld. Tot nog toe circuleerde 's mans kritiek eerder intern, maar daar komt volgende week verandering in wanneer in het Nederlandse stripblad Eppo zijn eigen column van start gaat onder de noemer 'Het geheugen van de Nederlandse stripwereld'. "Die zijn wel grappig, hoor. Ik kijk er terug op mijn ervaringen in de stripwereld. Natuurlijk heb ik daar kritiek en steken onder water in verwerkt, maar ik probeer het wat luchtig en niet te rancuneus op te tekenen. Ik hoop dat men er een beetje om kan lachen, maar dat de bobo's in de stripwereld toch het schaamrood op de kaken krijgen. (glimlachend) Wie het schoentje past, trekke het aan."

Virl en Storm 28 verschenen bij uitgeverij Don Lawrence Collection.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234