Donderdag 19/05/2022

'Ik lach met de bedreigingen aan mijn adres, maar mijn familie niet'

'De enige Turkse Belg die democratisch kan denken', noemen de Koerden hem. Mehmet Koksal (30) antwoordt dat hij dat nu eens geen compliment vindt. Liever wordt hij bestempeld als een Brusselse journalist. Gespecialiseerd in politiek en in minderheden en geviseerd door de Turkse gemeenschap in de hoofdstad. Dat laatste zegt hij niet, maar het is wel zo: Koksal werd begin deze week in elkaar geslagen.

Door Marjan Justaert

Zondagnacht, ergens tussen elf uur en middernacht. Ook journalist Mehmet Koksal - onder meer correspondent voor Courrier International, een Frans weekblad met 210.000 lezers - heeft het sms'je ontvangen dat als een lopend vuurtje de ronde doet in de Turkse gemeenschap. Bagarre op het terrein, mikpunt is de Amerikaanse ambassade. Koksal spoedt zich, gewapend met een camera, naar het kruitvat.

"Plots roept een van de jongeren: 'Hé, les gars! C'est Mehmet Koksal, ce fils de pute de journaliste, ce traître à la patrie, notre ennemi! Arrêtez ce connard, on va lui faire la peau!'" Luttele seconden later storten tientallen tieners van Turkse afkomst zich op de verbouwereerde journalist met slechts één doel voor ogen. Koksal: "Me casser la gueule."

Een kleine week later zijn de uiterlijke wonden van de afranseling zo goed als geheeld, maar Koksal weigert te zwijgen. Hij vertelt zijn verhaal in een vloeiende melange van Nederlands en Frans. "Veel Turken bellen mij om te zeggen hoe erg ze het vinden dat ik in elkaar ben geslagen. Maar in de Turks-Belgische media zegt niemand dat dit onaanvaardbaar is."

Je hekelt de reactie van de gematigde Turkse Belgen?

Koksal: "Ook de Belgische politici van Turkse afkomst zijn in de fout gegaan. Op geen enkel moment heb ik van hen een punt van kritiek, noch een oproep tot kalmte gehoord. Meer nog: Nebahat Acar, medewerkster op het kabinet van Brussels staatssecretaris Brigitte Grouwels (CD&V), schrijft in haar commentaartekst: 'We zijn allemaal Turkse soldaten.' (slaat zich voor het hoofd) Die hele tekst is een opruiend pamflet.

"En ook de Turkse ambassade doet mee aan die opjutpraktijken. De ambassadeur in Brussel zei tegen de jongeren: 'Blijf provoceren, laat je niet stoppen.' Kun je het je voorstellen?! Dat gaat mijn petje te boven."

Wie voedt dat gedachtegoed?

"De media spelen een belangrijke rol. De jongeren hier kijken met een schotelantenne naar Turkse series, supporteren voor Turkse voetbalploegen en sparen posters van Turkse zangers. Een van die populaire actiesoaps is bijvoorbeeld La vallée des loups of Kurtlar vadisi, waar ook een film van gemaakt is. De serie baadt in een nationalistische, dikwijls militaire sfeer. De Turken zijn per definitie het slachtoffer van een wereldwijd complot, maar ze vechten terug. De Amerikanen zijn de slechteriken."

En hun ouders, grijpen die dan niet in?

"Probleem is dat minstens één van de ouders in de meeste gezinnen niet eens Nederlands of Frans spreekt. Enkel Turks. Daarom ben ik een groot voorstander van de verplichting om minstens één landstaal te spreken als men Belg wil worden."

Je kunt je dus wel vinden in de integratievoorstellen van oranje-blauw?

"Ja, zeker en vast. In de ogen van de Turkse gemeenschap is een dergelijke taalvoorwaarde fascistisch, maar ik vind het een absolute noodzaak."

Voel jij je Turk of Belg?

"Ni Turc ni Belge. Die etiketten zijn wat mij betreft puur administratief. Ik hou van mijn beide vaderlanden, ik hou van Brussel. Ik ben een Brusselse Turk, of een Turkse Belg zo je wilt."

Hoe komt het eigenlijk dat jij de enige Turkse Belg bent die er zo anders over denkt?

"Ik heb een groot deel te danken aan mijn studies aan de ULB. Dat vind ik trouwens het grootste voordeel in België (grijnst): je kunt uit een arm nest komen en toch rijk eindigen. Niet dat ik rijk ben, maar ik heb wel kunnen studeren..."

Was er een bepaalde prof of vak die je aanzette tot denken en schrijven?

"Goh, het was meer een combinatie van omstandigheden. Zo heb ik altijd veel belang gehecht aan talen. Ik spreek Frans, Nederlands, Engels, Turks en een mondje Russisch. Na mijn studies ben ik begonnen als freelance redacteur en dan als vertaler-tolk. Maar het kriebelde steeds harder om zelf iets te schrijven. Zo ben ik in het metier gerold. Nu freelance ik voor verschillende bladen en websites, bijvoorbeeld Courrier International, La Tribune de Bruxelles, het maandblad Point Critique van de Union des Progressistes Juifs de Belgique en mijn eigen weblog. Ik leef van mijn pen, maar het is nipt."

Bereikt je weblog ook de Turkse gemeenschap?

"Hij is in eerste instantie bedoeld voor politici en politieke journalisten, maar ik ben ervan overtuigd dat hij ook door Turkse Belgen wordt gelezen. Niet dat ze het met alles eens zijn, natuurlijk (lacht). Maar opnieuw serieus nu: ik denk niet dat ik de enige Turkse Belg ben die er zo 'anders' over denkt. Er zijn nog veel jonge mensen die het extreem nationalisme afwijzen, maar die bang zijn om ervoor uit te komen. Er is een continue druk om in het gareel te lopen."

Waar komt die druk dan vandaan?

"Van overal. Al de hele week worden Turkse Belgen bijvoorbeeld gestimuleerd om te protesteren tegen de dood van de twaalf soldaten, om actie te voeren, om vlaggen uit te hangen. Maar we zijn hier toch niet in Turkije? Dat het conflict hier wordt uitgevochten, is absoluut niet verdedigbaar."

Is er dan geen 'organiserende cel' die de druk oppompt en stuurt?

"Er zijn verschillende organisaties die het gedachtegoed in stand houden, in die mate zelfs dat het leeft in de hoofden van de mensen als 'de enige juiste denkwijze'."

Concreter: zitten de Grijze Wolven achter de rellen van deze week?

"(haalt schouders op) Tja, men pakt daar altijd graag mee uit. De Grijze Wolven zijn inderdaad aanwezig in België, maar het nationalisme is breder dan dat. Het nationalisme vind je op populaire websites als YeniHaber.be, Gundem.be, Belcikahaber.be en Belturk.be. Je vindt het in de pen van kabinetsmedewerkster Nebahat, in de woorden van democratisch verkozen politici als Ergün Top (CD&V) of Selahattin Koçak (sp.a), die het telkenmale heeft over de 'zogenaamde' Armeense genocide. Nog een voorbeeld: socialist parlementslid Cemal Çavdarli ging zijn legerdienst doen in Turkije en de partij reageerde niet eens. Al die dingen houden het extreme discours in stand, het zijn heus niet alleen de Grijze Wolven."

Er is dus een mentaliteitsverandering nodig om de Turkse gemoederen te bedaren?

"Inderdaad. Maar er moet iemand opstaan en aan de kar trekken."

Is het dat wat jij probeert?

"Goh, ik probeer de deur op een kier te zetten voor de generatie die na mij komt. Maar alleen kan ik geen revolutionaire veranderingen teweegbrengen. Er is een totaalaanpak nodig. Op dit moment ontbreekt die volledig."

Wat zou jíj er dan aan doen?

"Allereerst moeten we het taalprobleem aanpakken. En de toestand van de gezinsherenigingen. In het gros van de echtparen uit de Turkse wijken is er nog steeds één van de twee partners die geen enkele landstaal spreekt. Als hun kleuter aan zijn schoolcarrière begint, kent die alleen maar Turks. Daar moeten we dus ingrijpen: een verplichte kennis van het Nederlands of Frans is een minimumvoorwaarde."

Dat is een harde maatregel.

"Dat vind ik niet. Ik vind het logisch."

Correctie, dat is een maatregel die velen 'rechts' zouden noemen.

"(blaast) De zogeheten linkse PS'ers doen er alles aan opdat de Turkse gemeenschap in hun getto zou blijven. De mensen verplichten om een taal te spreken en dus te léren, buiten te komen, is niet rechts maar dus veeleer links. Het gaat over de emancipatie van de working class."

Kunnen we hier in België ook uit het Turks-Koerdische conflict raken?

"Dan zal er toch iets moeten gedaan worden aan de haatdragende, extreem nationalistische boodschap die door sommige kanalen verspreid wordt. De Turkse Belgen zien momenteel alles zwart-wit, een gulden middenweg bestaat niet. Voor de Turkse gemeenschap ben je ofwel een nationalist, ofwel een verrader."

Jij bent dus een verrader?

"(knikt) Ik heb een heel arsenaal bijnamen: landverrader, Brutus, racist, spion van de CIA, sperma van Armenië, Koerd, fils de drogué. Ja, ook mijn familie wordt erin betrokken. Ik zet mij daarover met humor. Ik lach met die dingen, c'est assez marrant."

Het is toch niet meer grappig als je familie erin betrokken wordt?

"Dat is mijn grote probleem. Zelf kan ik daar tegen. Ik ben niet bang, zelfs niet van de 'waarschuwingen' die de Turkse jongeren mij geven. Je rigole. Maar mijn familie, dat is wat anders. Zij zijn bang dat mij misschien iets overkomt, de meesten van hen begrijpen ook niet waar ik mee bezig ben. Zelfs binnen mijn familie ben ik zo goed als helemaal geïsoleerd. 'Stop er toch mee', smeken ze mij. Mijn moeder zegt vaak: 'Schrijf alleen goede zaken in plaats van altijd zo negatief te doen over de Turken.'

"(wacht even, kijkt de andere kant op) Voor mijn familie wordt het ondraaglijk. Ik zal heel binnenkort een beslissing moeten nemen: ga ik hiermee door of niet? Het wordt een hartverscheurende keuze, maar ik móét."

Als je stopt, gaat de enige kritische stem verloren. Een overwinning voor de nationalisten.

"Het feit dat er geen enkele andere kritische stem de openbaarheid bereikt, dat is wat mij tegenhoudt. En daarenboven doe ik het nog elke dag met volle goesting. Ik hou van de onderzoeksjournalistiek, ik trek mij op en laat mij beïnvloeden door voorbeelden uit de, vooral Vlaamse, pers. Maar voor het geld moet ik het niet doen..."

Als je stopt, gooi je die deur van daarnet weer helemaal dicht voor de volgende generatie.

"Ja, dat risico bestaat. (aarzelend) Dat zou niet mogen gebeuren, hé?"

Nee.

"Ach, je vroeg me of ik een grote droom heb, wel ik heb - eerlijk waar - weinig ambities. Maar als ik al een droom heb, is het de volgende: een onafhankelijke journalist blijven."

De Turkse Belgen zien momenteel alles zwart-wit. Voor hen ben je ofwel een nationalist, ofwel een verrader

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234