Donderdag 24/10/2019

'Ik laat me niet opsluiten in een systeem'

Acteren? Dat is net als bevallen, zegt Juliette Binoche (51) in haar appartement te Londen. Avond na avond heet dat kindje nu Antigone, en vanaf woensdag staat ze ermee in deSingel. Een oude Griekse tragedie met een les voor 2015: 'Zolang we onze vrouwelijke kant niet erkennen, blijven we in oorlogen hervallen.'

No need to be nervous - she's delightful', sms't persverantwoordelijke Bridget Thornborrow de avond voordien nog. Je bent Londen binnengereden in een Eurostar vol zakenlieden en grootverdieners, maar jij alleen hebt dus de ochtend nadien afspraak met Juliette Binoche. Niemand anders.

Ook niemand die woensdagavond in de volle theaterzaal van The Barbican. Ze is er als eerste het podium opgekomen in deze door Ivo van Hove geregisseerde moderne versie van Sophocles' Antigone. Aan het einde is er uitbundig applaus. Iedereen gaat naar huis. Maar jij alleen morgenvroeg naar Juliette Binoche.

Post ligt ongeopend op de grond. Drie zwarte valiezen tegen de muur van de living. Op tafel medicijndoosjes en opvallend veel blauwe ampullen: voor de stem, vermoed je. Haar kleine hand - werkhandjes lijken het - drukt je stevig en haar lach is er meteen. 'Un fameux rire tonitruant', beschreef een journaliste van Libération die lach: donderend. En ze dankt voor Sommeil des Dieux, de Franse vertaling van Erwin Mortiers Godenslaap die je meebrengt.

Chocolade zou wel heel cliché en makkelijk zijn: ooit speelde ze naast Johnny Depp in Chocolat. "Een boek gaat ook langer mee dan een doos chocolaatjes", zegt ze.

Dat ze thuis ontvangt, valt op. Al is thuis tijdelijk, zolang ze op de Londense planken staat, is dit haar appartement. Ze woont normaal in Parijs. Maar geen persconferentie dus. Geen vijf minuten aan een tafel met drie andere journalisten: een halve voetbalmatch exclusief, tot Bridget haar straks (en stipt) komt halen.

Opvallend? "De acteur slaat de brug tussen het werk dat wordt voorgesteld en het publiek", zegt de Franse actrice, 51 ondertussen. "Maar journalisten zijn de boodschappers via wie je dat publiek extra informatie kunt geven. En die je ook een blik in je ziel kunnen bieden. Voor mij is het normaal."

In de documentaire Juliette Binoche dans les yeux, die uw zus Marion in 2009 over u draaide,

zei u: 'De blik van een regisseur is voor mij van groot belang. Als die goed is, wil ik ermee werken.' Wat zat er in de blik van Ivo van Hove dat u overtuigde om met hem Antigone te maken?

Juliette Binoche: "Ivo praat vaak over het moment van onze eerste ontmoeting. Na een halfuur, of een uur misschien, zei hij me: 'Bon, ik wacht nu op je antwoord of je het wilt doen. Laat me iets weten.' Maar ik twijfelde niet meer en ik zei meteen: 'We doen het.' Dat verraste hem, maar het stelde hem ook gerust. Ik hou van intuïtie, en alles zei me dat het goed zat. Ik heb me niet vergist."

"Ivo legt niks op. Hij is er om te helpen. Als acteur moet je eigenlijk elke avond een bevalling ondergaan, waardoor je dus eigenlijk niet kunt anticiperen. Je kunt op voorhand wel ideeën hebben, maar bij de repetitie kom je altijd in het onbekende terecht. Dan heb je de blik van buitenaf nodig, en Ivo's structuur bij sommige monologen. Als Antigone in het graf ligt, bijvoorbeeld. Hij tekende me iets voor en binnen

die tekening kon ik dat moment beleven.

"Maar Ivo heeft me nooit verstikt met intellectuele argumenten, een neiging die sommige regisseurs wel eens hebben vanuit een superioriteitsgevoel en in een soort gegorgel van woorden en analyses. Natuurlijk kunnen er vragen zijn, maar het beste antwoord zit altijd in het spel."

Heel erg snel praat ze niet. Juliette Binoche overweegt wat ze zegt en leert je nieuwe Franse woorden: gargarisme, inébranlable, ligoter, râteau en rébarbatif. Ze is nochtans perfect tweetalig: sinds haar rol in The Unbearable Lightness of Being in 1988 werkte ze haar Engels bij met haar acting- en voicecoach Vernice Klier. Later volgden onder meer Damage (met Jeremy Irons), The English Patient (waarvoor ze in 1997 een Oscar won) en vorig jaar nog A Thousand Times Good Night. Engels als tweede taal, de taal waarin ze Antigone speelt.

De kritieken waren wisselend. Michael Billington van The Guardian gaf vier sterren: 'Juliette Binoche stars in puzzling, profound take on Sophocles'. "Wat hij schrijft, is zeer belangrijk", had Bridget gezegd. "De eerste recensies waren heel erg goed. Nadien kwamen er minder goeie. Ook op Juliette. De Britse pers kan hard voor haar zijn. Een filmactrice die zich aan theater waagt, dat accepteren ze hier niet zomaar. Maar ze is zeer moedig: ze blijft terugkeren."

Ze eet een kom yoghurt, "met veel noten", yoghurtsporen blijven even op de lippen. Ze draagt een eenvoudige pull, zwarte broek en platte schoenen, enkel een kam door het haar gehaald. Niet gemaquilleerd. Een fotograaf mocht toch niet meekomen.

Of ze rituelen heeft, een dag na zo'n intense voorstelling? En dus eigenlijk ook de dag van de voorstelling, want alleen hier al speelde Antigone van 4 maart tot 28 maart elke avond. "Antigone offert zich op voor een ritueel dat voor haar onwrikbaar is, en net als Antigone heb ik mijn eigen rituelen.

"Tegelijk ben ik iemand die zich niet laat opsluiten in een systeem. Mijn drang naar ontdekking en naar het nieuwe is te groot.

"Over het algemeen houd ik er niet van om te veel te praten in die uren voor de voorstelling. Maar ik bedank wel elke keer Sophocles en Anne Carson (Canadese dichteres die de tekst vertaalde, RVP), want een stuk is niet zomaar een tekst. Het is een 'esprit' die in woorden is gegoten, en Sophocles is een meester. En dan, zoals je met een hark een stukje grond bijeenrakelt, reviseer ik het stuk. Ik ben immers geen Engelse en tijdens het spelen wil ik niet aan de woorden of het accent moeten denken. Dan wil ik spelen."

Sophocles schreef dit in de vijfde eeuw voor Christus. Hoe actueel is het verhaal van Antigone die, tegen de wil van haar oom Kreon, haar broer Polyneikes wil begraven?

"Het verbaasde me dat Ivo zei dat Kreon geen tiran was. Volgens mij was hij dat zeker. Een tiran en een manipulator. Antigone oordeelt niet over goed en kwaad, maar zegt: er is iemand dood en dat lichaam moet begraven worden. Of het nu om een vijand, de ergste tiran of de ergste crimineel gaat: je geeft aan de aarde terug wat de aarde toebehoort.

"Heel vaak zetten we ons, met onze mannelijke kant, in het hoofd van Kreon. Maar dat is het cerebrale en heeft met het hart niks te maken. En dat is de geschiedenis van de mensheid: we durven onze vrouwelijke kant niet laten zien. Dan spreek ik niet over mannen en vrouwen, maar wel over het vrouwelijke."

Is het dat wat politici ontberen? En zorgt dat voor oorlog in Oekraïne, voor IS en voor de aanval op Charlie Hebdo?

(knikt) "Zolang we die vrouwelijke kant niet erkennen of we er ons mee verzoenen, is er geen revolutie mogelijk. En zolang zullen we in dezelfde oorlogen hervallen. We zitten in een identiteitscrisis, en de wereld zit nog in het stadium van de adolescentie. Daarom heb ik aangedrongen om dit stuk te spelen en er ook vijf maanden mee te toeren."

Volgende week komen jullie ermee in Antwerpen, een stad die uitgesproken rechts is. De recente verkiezingen in Frankrijk tonen dat ook: mensen zijn bang en conservatief geworden.

"De vraag die veel mensen zich stellen, is: waar stop ik en waar begint de andere? Het recht op vrijheid is voor sommigen kwetsend. Als je dan antwoorden zoekt, kom je automatisch bij de kolonisaties terecht, de immigratie, de banlieues, de verschillende religieuze opvoedingen. Aan die basis wordt niet gewerkt. Kinderen van verschillende religies, die nochtans allemaal dezelfde basis hebben, zitten niet samen. Terwijl het daar eigenlijk zou moeten beginnen."

'Juliette Binoche.' Het antwoord op de vraag van vrienden en collega's wie ik zou gaan interviewen, maakte de voorbije week indruk. Stiltes volgden. Een beetje jaloezie soms. Blije blikken en berichten. Iemand schreef: 'Doe Juliette mijn groeten, ze is een van de prachtigste vrouwen die ik ken. Ben in liefde gevallen tijdens The Unbearable Lightness of Being, en het is nooit meer gestopt.' Iemand anders: 'Waw. Juliette Binoche. Ik ben ooit met een reclamepaneel van haar parfum de Inno uit gewandeld. Gestolen, voor alle duidelijkheid. Haar gezien in Bleu.'

Dat van die jaloezie, doet haar lachen: ce fameux rire tonitruant. Maar waarom maakte uitgerekend Trois couleurs: Bleu zo veel indruk op een hele generatie? "Het thema is sterk: een vrouw die haar man en kind verliest. En dan was het de verdienste van Krzysztof (Kieślowski, de inmiddels overleden Poolse regisseur, RVP) die geen pathos wilde. Terwijl ik dacht: wacht eens even, ik ga schreeuwen in dat hospitaal. 'Non non', zei hij. Ze is zo gechoqueerd - wat ze meemaakt, is ondenkbaar en onleefbaar, daarvan komt emotionele afstand."

"Ik deed de film als een eerbetoon aan een vriendin die haar man en kind had verloren. Daar was ik inwendig zeer mee verbonden. Krzysztof was de meester van de montage en door tussen de scènes veel zwart te steken, creëerde hij diepte. Vragen zonder antwoorden. Samen met de muziek van Zbigniew Preisner (zoekt u op YouTube onder de zoekterm 'Trois couleurs bleu persistence of memory' deze vijftig seconden eens op, RVP), de mentale staat waarin ik me bevond en de andere acteurs, heeft dat die film gemaakt."

Als een rol zo veel mensen raakt, lijkt het niet onlogisch dat die ook bij uzelf lang onder de huid blijft zitten. Welke rol van die vijftig films en vijf theaterstukken...

(lacht) "Zéven theaterstukken!"

Sorry.

"Eigenlijk geen enkele rol. Als ik in een rol zit, zit ik er altijd 100 procent in. Maar zodra ik eruit ben, ben ik eruit. Als ik gegeven heb, heb ik gegeven. Dan ontvang je ook. Nadien niet meer. Voor het publiek is dat alleen maar anders omdat mensen op het moment dat ze kijken, geraakt kunnen worden door iets dat de relatie met wat ze zelf meemaakten, aanwakkert. Bij mij is er dan al een afstand. Ik kan enkel iets helpen ontwaken."

Herinnert u zich zelf het moment waarop zoiets ontwaakte? Het moment waarop u voelde wat kunst - film, muziek, een schilderij - iets met u deed?

"Het was heel vroeg. Dat het 'kunst' was, wist ik niet. Dat woord kende ik nog niet. Maar ik was vier jaar en zat als kleuter in het internaat. Er was een verjaardag van een van de maîtresses en ik overtuigde alle meisjes van de klas een cirkel rond haar te maken en samen te vieren. Dat idee van een mise-en-scène voelde magisch aan. Iets unieks. Ik repeteerde het met hen en het was een enorme sensatie."

Ze denkt even na. "Eigenlijk doe ik tot op vandaag hetzelfde."

De Franse auteur Philippe Claudel zei vorig jaar dat niks hem zo kon raken als een schilderij. Omdat dat het enige kunstwerk is dat je kunt zien zoals de man of vrouw die het maakte. De penseelstreken zijn door Da Vinci zelf op doek gezet. Alle andere vormen van kunst zijn reproductie.

"Mja, maar voor mij is niet de vorm belangrijk. Wel wat erin zit. Of het nu een schilderij, een beeld of een muziekstuk is. Kunst verandert in functie van wat erachter zit. Als ik de ijver voel van iemand die zichzelf in gevaar bracht en iets deed zonder te zitten rekenen, dan raakt me dat. Het verandert me en het voedt me.

"De schilderijen van Pierre Bonnard bijvoorbeeld. Er zit een vibratie in de manier waarop hij het doek aanraakte die je enkel bij hem ziet. Picasso probeerde natuurlijk ook veel en had een ongelooflijke kracht. Maar volgens mij kwam die meer vanuit het uitwendige, terwijl het bij Bonnard van binnenuit kwam."

Haar vader Jean-Marie speelde zelf ook in theater. Toen Juliette twee was, zag ze hem Romeo spelen in Romeo en Julia. In Juliette Binoche dans les yeux vertelt ze hoe ze vanuit de zaal maar de hele tijd 'Papa, papa!' zat te roepen. Haar moeder Monique gaf theaterles. Haar zus Marion is fotografe en documentairemaakster. Zelf schildert ze en tekent overigens ook. Een tentoonstelling van zestig inkttekeningen met portretten van regisseurs met wie ze werkte, in combinatie met een zelfportret in de rol die ze toen speelde, loopt nu ergens in de Loir-et-Cher.

Hoeveel zou een Binoche me

kosten?

(schaterend) "Geen idee! Ik heb er ook nog nooit zo over gedacht... 'Een Binoche'... Misschien moet ik er eens over denken als ik oud word. Maar nu schilder ik niet veel omdat ik gewoon geen tijd heb. We toeren met Antigone. Dit jaar ga ik nog meespelen in Polina, de eerste film van de Franse choreograaf Angelin Preljocaj, en in de volgende film van Bruno Dumont. En allicht dit jaar komt L'Attente uit, een film die ik maakte met de Siciliaanse regisseur Piero Messina, en Nobody Wants the Night van de Catalaanse Isabel Coixet."

In bijna alle interviews komt de vraag of u als actrice die iets ouder wordt, bang bent om geen rollen meer te krijgen. Maar hoe zit dat vooral als mens? Ivo van Hove zei dat hij zich, toen hij 55 werd,

plots realiseerde: 'Verdorie, dit is eindig.'

"Het maakt me niet bang. Anticiperen op de toekomst is toch niet mogelijk. Ergens is een plan geschreven en daarin moet je vertrouwen hebben. Angst is nergens goed voor. Je moet in het heden leven en daar 100 procent voor gaan. Zowel op gebied van werk als privé met je kinderen en je liefdesrelaties."

Ook omdat het leven altijd afscheid nemen is? Philip Seymour Hoffman zou uw tegenspeler

worden in Antigone. Regisseurs als Kieślowski en Anthony Minghella zijn dood. Hoe gaat

u daarmee om?

"Als je iets leest dat je herkent of dat je aan die mensen doet denken, dan zorgt dat toch voor vreugde. En als ik Sophocles lees, vind ik de liefde voor het leven terug. Zelfs al gaat het over tragiek en extremen: au fond gaat het over liefde. En het leven is een spel dat je nú moet spelen."

De tijd is om. In extra time kunnen er nog twee vragen.

U komt volgende week naar België. Kent u ons land een beetje?

"Ik heb Vlaamse wortels. Mijn moeder heet Stalens en de familie van haar vader kwam ergens uit Vlaanderen. Maar ik moet toegeven dat ik geen idee heb van waar precies en ik ben er nooit naar op zoek gegaan. Ik weet alleen dat ze ooit vanuit Vlaanderen naar Roubaix zijn afgezakt en later naar Parijs. Voor de rest ging ik, zeker in het begin van mijn carrière, regelmatig naar Brussel voor het theater en Anne Teresa De Keersmaeker. Ik hield van de rust van Brussel."

En dan nog één vraag die mijn dochter van bijna 18 had: hoe was het om Johnny Depp voor de allereerste keer te zién?

Daar is die donderende lach weer. "Het is erg, maar ik zou het niet kunnen zeggen. Die allereerste ontmoeting? Ik herinner het me niet. C'est terrible... Wat ik wel nog weet, is dat hij absoluut niet van chocolade hield. En toen hij later de hoofdrol speelde in Charlie and the Chocolate Factory, heb ik hem dat nog gezegd: 'Je overdrijft!'"

Een handdruk nog en buiten regent het gewoon verder in Londen.

Ach ja.

Met dank aan Katrijn De Wit

en Bridget Thornborrow.

Antigone van Ivo van Hove met Juliette Binoche in de hoofdrol, van 1/4 tot en met 4/4 in deSingel, Antwerpen. www.desingel.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234