Zaterdag 25/01/2020

'Ik laat me niet meer ziek maken door roddels'

Ze werd in TV Familie door het slijk gehaald, drie dagen nadat Bart De Wever haar een icoon had genoemd. Ook in haar jubileumjaar tuimelt actrice Jacky Lafon van de ene emotie in de andere. Gelukkig vindt de vrouw achter Zatte Rita steun bij de Heilige Rita. 'Mijn geloof geeft mij energie.'

Even terugspoelen. Op 17 april deed Jacky Lafon mee aan de Eén-kwis Blokken, ten voordele van Kom op tegen Kanker. Ze blonk uit in het beantwoorden van de vragen, maar blunderde tijdens het spelen met de blokken: in plaats van horizontale lijnen te maken, stapelde ze de blokken verticaal op elkaar. Voor het eerst in 23 jaar Blokken crashte het computersysteem van de kwis en klonken de lachsalvo's in het publiek spontaan.

Ook Jacky Lafon zag er best de lol van in, tot het blad TV Familie wat later anderhalve pagina aan het fait divers wijdde en daarbij woorden gebruikte als "een meelijwekkend schouwspel" en "bij deze is het bewezen: botox tast de hersenen aan".

Slachtoffers van laaghartigheid zijn er om verdedigd te worden, dacht kersvers talkshowpresentator Gert Verhulst en hij nodigde Lafon uit om haar schrijvende bully in zijn programma Gert Late Night van antwoord te komen dienen. Terwijl ze een minitsunami van tranen probeerde terug te dringen, noemde Lafon het artikel in TV Familie "een schandalig stuk" en hoopte ze - wellicht samen met de rest van welopgevoed Vlaanderen - dat "die smerige vorm van journalistiek" ooit zou ophouden te bestaan.

Ook de hoofdredacteurs van de kranten vonden blijkbaar dat de grenzen van de welvoeglijkheid - als die in het roddelmilieu al bestaan - deze keer ruimschoots overschreden waren: de aanklacht van Jacky Lafon kreeg op zowat alle krantensites de nodige weerklank.

Toch bleven ook na het mediastormpje nog een paar kwellende vragen onbeantwoord. Hoe voelt het om door een deel van de gespecialiseerde pers systematisch als running gag behandeld te worden? Waarom wordt journalistieke achterklap overLafon zo gretig geconsumeerd? En vooral: wie ís Jacky Lafon eigenlijk? Welke ziel schuilt er in de uit volksheid en variétépluimen opgetrokken artieste? Laat ze - zoals cynici beweren - geen gelegenheid onbenut om in de belangstelling te komen en de omzet van de NV Lafon op te drijven? Of is ze - zoals haar collega's beweren - een sympathieke flapuit die zichzelf met haar uitspraken soms in een kwetsbare positie brengt, maar vooral een heel groot hart heeft?

In een poging om de vrouw achter de uitroeptekens te leren kennen, trek ik naar het appartement van Lafon in Deurne. Hier deelde ze vroeger lief en leed met Stranger Nest Adriaensen, maar woont ze tegenwoordig samen met haar hondje Tasha. Alsof de kwispelende versie van Tasha niet volstaat, hangt in de gang van haar appartement ook nog een geschilderde uitvoering van de viervoeter. Een cadeautje van voormalig Story-hoofdredacteur Frederik De Swaef, zo blijkt. Haar relaties met de leuterpers zijn niet altíjd de oorzaak van hartzeer geweest.

Grappen vs. beledigingen

Eveneens prominent aanwezig in haar appartement: een houten wandbordje waarin haar levensmotto gegraveerd is: Een Dag Niet Gelachen, Is Een Dag Niet Geleefd. Ik vraag voorzichtig of ze na de heisa van de voorbije weken al opnieuw een beetje kan lachen. "Tuurlijk. Er moeten ergere dingen gebeuren om mij het lachen te doen vergaan. Dat stuk in TV Familie heeft mij een paar dagen serieus onderuitgehaald. Maar ik heb van heel veel mensen steun gekregen. En ondertussen heb ik heel die Blokken-affaire geklasseerd. Ik heb met Ben Crabbé al afgesproken dat ik volgend jaar opnieuw meedoe. Ik moet en ik zal het kunnen." (lacht)

Ze was al vaker het mikpunt van spot. Waarom bracht het stuk in TV Familie haar dan toch nog van slag? "Omdat het geschreven is om mij te kwetsen. Het onderwerp zijn van grappen is niet hetzelfde als het onderwerp zijn van doelbewust schofferende stukken. Geert Hoste en de makers van Tegen de sterren op: díé maken grappen over mij.

Daar kan ik mee leven. Maar wat TV Familie doet - of toch een van hun journalisten, want het gaat keer op keer om dezelfde persoon - is van een heel andere orde. Die man wil mij gewoon pijn doen."

Te goedgelovig

Een halve eeuw is ze inmiddels een mediafiguur. Tijd genoeg om in te zien dat ze sommige journalisten maar beter kan mijden als difterie, zou je denken. "Ik zég ook heel vaak nee tegen journalisten. Maar dan beginnen ze op mij in te praten en wordt mijn nee occasioneel toch nog een ja. Ik heb het soms moeilijk om mensen teleur te stellen. En ik ben veel te goedgelovig: ik merk het niet altijd wanneer ik erin geluisd word. Maar jij bent een journalist, Stef, jij kunt mij helpen. Vertel mij hoe ik mij kan beschermen tegen de roddelpers en ik doe het. Want 'geen commentaar' zeggen helpt al lang niet meer. Dan schrijven ze gewoon wat ze willen."

Ik suggereer dat ze zou kunnen beginnen met beledigingen aan haar adres gewoon staalhard te negeren. Door zo fel te reageren op het artikel in TV Familie, gaf ze het alleen maar meer aandacht. En zorgde ze allicht nog voor een piekje in de verkoopcijfers ook. "Dat kan wel zijn, maar ik laat mij niet meer doen. Dat stuk in TV Familie is een regelrechte aanval op mijn persoon. Er níét op reageren, zou van weinig zelfrespect getuigen. Maar ik beloof je: vanaf nu laat ik me niet meer ziek maken door leugens. Daar is het leven te mooi én te kort voor."

In 2009 verscheen De naakte waarheid, haar veeleer gecontesteerde dan geautoriseerde biografie. In een tv-interview met Marcel Vanthilt had ze geen goed woord over voor de uitgever van het boek: ze had haar biografie tegen alle afspraken in niet op voorhand mogen lezen, het boek stond volgens haar vol leugens. Toen Vanthilt vroeg of de mensen het ondanks alles moesten kopen, antwoordde ze enigszins verrassend: "Natuurlijk mogen ze dat, met veel plezier." Ik informeer of die zin werd uitgesproken door de kleine zelfstandige in haar. "Nee, want ik voegde er nog aan toe: 'Al ben ik zelf niet blij met het boek.' Maar ik snap wat je bedoelt. Ik had tegen Marcel Vanthilt moeten zeggen: 'Nee, Marcel, ik zou liever hebben dat de mensen het boek níét aanschaffen. Ik ben er doodongelukkig mee en al wie het koopt, steunt een uitgeverij die zich bezondigt aan malafide praktijken.' Dat was duidelijker geweest."

Freddy Michiels van uitgeverij Artus schreef ondertussen een nieuwe biografie over haar. Is er deze keer wél reden tot vreugde en voldaanheid? "Absoluut. En ik kan het weten, want deze keer heb ik mijn verhaal zelf verteld en elke pagina op voorhand nagelezen. (lacht) Alles is correct verlopen."

Als het leven een loterij is, heeft Jacky Lafon vooralsnog nog niet de zes winnende cijfers aangeduid. Ze kreeg in haar leven al meer tegenslagen te verwerken dan de gemiddelde hoofdrolspeelster in de op ware miserie gebaseerde filmdrama's van VijfTV. Ze werd op haar elfde seksueel misbruikt door haar oom. Ze kreeg als jongvolwassene het syndroom van Guillain-Barré, een zeldzame spierziekte die haar twee jaar kwelde en haar vier maanden verlamd aan het ziekenhuisbed kluisterde. Ze had een abnormaal strenge vader die haar elke vorm van zelfvertrouwen ontnam. Ze moest zowel borstkanker als baarmoederhalskanker overwinnen. Ze zag haar beide huwelijken mislukken. En tijdens opnames voor de VTM-serie Familie werd ze geëlektrocuteerd met een defibrillator die per ongeluk écht werkte. Zoals een anonieme observator op het internet ooit opmerkte: "Er mag geen baksteen uit de lucht vallen of hij belandt op het hoofd van Jacky Lafon."

Kinderen

Ze glimlacht wanneer ik haar de baksteenquote voorlees. "Als ik vroeger emotionele scènes moest spelen, had ik nooit een traanstift nodig", zegt ze. "Ik moest maar aan al mijn ellende denken - of aan het verlies van mijn mama - en de tranen kwamen vanzelf. En toch ben ik een heel gelukkige vrouw. Ik heb een geweldige dochter en een fijne schoonzoon. Ik had een fantastische mama. Ik kom goed overeen met Nest, mijn ex-man en de liefde van mijn leven. Ik werk elke dag samen met leuke mensen. Ik heb trouwe vrienden en een warme familie. En ik kom financieel niks tekort. Kortom: ik heb weinig redenen tot klagen. Het enige waar ik op mijn sterfbed spijt van zal hebben, is dat ik niet méér kinderen heb gekregen. Ik was nog maar 28 toen ik baarmoederhalskanker had. De dokter heeft er alles aan gedaan om mijn baarmoeder te redden, maar dat is hem niet gelukt. Dat blijft met voorsprong de grootste tegenslag van mijn leven. Ik droomde ervan om een groot gezin te hebben."

Snoekie

Haar eigen kindertijd was nochtans allesbehalve een walk in the park. Haar vader had behoorlijk despotische trekken. "Voor de buitenwereld was mijn vader een charmante gast. Hij was een grote, mooie man die als geen ander een gezelschap kon entertainen. Iedereen zei tegen mij: 'Amai, gij hebt ne plezante papa.' Maar thuis was hij onredelijk streng. Mijn zussen en ik moesten elke week zijn auto wassen. Als we klaar waren, streek hij met zijn vinger over de carrosserie om te controleren of alles proper was. Soms goot hij daarna een emmer water over zijn auto, om ons duidelijk te maken dat we opnieuw moesten beginnen."

Ze vertelt dat de onberekenbaarheid van haar vader vaak beangstigende proporties aannam. Toen ze met haar mama op reis was, verdronk hij haar hondje Snoekie in het park omdat hij vond dat het te veel blafte. Twee dagen later plaatste hij in de lokale krant een advertentie waarin hij een beloning beloofde aan wie Snoekie zou terugvinden. Terwijl hij het dode dier met zijn eigen ogen in de vijver van het park had zien drijven.

Engel

"We waren allemaal bang voor mijn vader. Hij dronk te veel, werd snel agressief, brulde vaak tegen ons en eiste voortdurend dat we sorry zeiden, ook als we niks mispeuterd hadden. In zijn ogen konden we nooit iets goeds doen. Ik heb niet één compliment van hem gekregen. Voor liefde en genegenheid moesten we bij mijn mama zijn. Zij was de engel in huis.

"Maar ook mijn mama durfde niet tegen mijn vader in te gaan. Hij had een mooi inkomen dat nodig was om vier kinderen groot te brengen. En mijn broer is zwaar gehandicapt: zijn verzorging kostte handenvol geld. Mijn zussen ik hebben mijn moeder vaak genoeg gezegd: 'Kom mama, we zijn weg. We zullen veel gelukkiger zijn zonder papa.' Maar ze kon en wilde haar gezin niet in de steek laten. Ik hoop dat ze in de hemel de mooiste vip-plaats heeft gekregen die ze daar hebben.

"Ik heb verschillende keren zélf geprobeerd om mijn vader op andere gedachten te brengen. Maar dat haalde allemaal niks uit. 'Papa, waarom zijt gij zo streng voor ons?' 'Daarom.' 'Papa, wees toch eens een beetje lief, wij hebben schrik van u.' 'Dat gaat u later nog van pas komen.' 'Papa, waarom drinkt gij zoveel?' 'Dat zijn uw zaken niet.' En toch bleef ik hopen op beterschap. Af en toe liepen mijn ouders hand in hand over straat. Die zeldzame opflakkeringen van liefde maakten mij euforisch. 'Misschien wordt het vanaf nu helemaal anders', dacht ik dan. Maar dat was natuurlijk niet zo. Pas in de laatste weken van zijn leven heeft mijn vader ons om vergiffenis gevraagd. Veel te laat, natuurlijk."

Zou het haar leven veranderd hebben, mocht hij vroeger tot inkeer gekomen zijn? "Het zou mij iets milder over hem hebben doen denken. Maar de emotionele schade die hij heeft aangericht, had hij zelfs met honderd sorry's niet kunnen uitwissen. Op mijn achttiende schoot er van mijn zelfvertrouwen haast niks meer over. Wat wil je ook als je altijd te horen hebt gekregen dat je niks kunt."

La vie en rose

Een beetje amateurpsycholoog zal opperen dat ze als volwassene de liefde en de aandacht zoekt die ze van haar vader nooit gekregen heeft, zeg ik. "Ik vrees dat daar een grond van waarheid in zit. Als vrienden mij knuffelen, ben ik de gelukkigste vrouw ter wereld. Mochten er pillen bestaan die mij het gevoel geven dat ik ervaar als ik net een knuffel heb gekregen, ik kocht ze bij de apotheker allemaal op. (lacht) En weet je wat mij nóg gelukkiger maakt dan een knuffel? Het zinnetje 'Jacky, gij kunt dat.' Die vier woorden geven mij vleugels. Wie vriendelijk is voor mij, krijgt van mij veel gedaan."

Was ze opgelucht toen haar vader overleed? "O ja. Mijn broer en mijn zussen trouwens ook. En toch hebben we papa nog een mooie begrafenis gegeven. Op verzoek van mijn moeder hebben we zelfs 'La vie en rose' van Edith Piaf gespeeld. Terwijl dat liedje op dat moment toch niet meteen de soundtrack van ons leven was. Gelukkig heeft mijn moeder nog volop kunnen genieten van de rest van haar leven. Na de dood van mijn vader is ze helemaal opengebloeid."

Ik vraag wat ze haar vader nog zou willen zeggen, mocht ze daar door een tijdelijke opheffing van zijn ontzielde toestand de kans toe krijgen? "Ik zou zeggen: 'Papa, geef nu eindelijk toe dat ik in mijn leven straffe dingen heb gedaan. Dat ik bewezen heb dat ik iets kan.' Want dat ís zo, hè. Vijf jaar geleden organiseerde ik in Blankenberge mijn eerste zomershow. Helemaal alleen. Ik was bang dat er niet veel volk zou komen opdagen. Maar op de dag van de première zat de zaal vol. En ook alle andere shows waren een succes. Daar mag ik trots op zijn."

Naar Lourdes

Al veertig keer ging ze samen met haar fans naar Lourdes. Niet om er de plaatselijke Onze-Lieve-Vrouw een mirakel te ontfutselen, wel om haar te bedanken. "Vergeleken met andere bedevaartgangers heb ik een prachtig leven. Ik ben ooit in Lourdes geweest met een fan die Onze-Lieve-Vrouw kwam smeken om te mogen sterven. Haar man had zelfmoord gepleegd, haar jongste zoon was omgekomen in een verkeersongeval en haar dochter was gestorven aan kanker. 'Alstublieft, kom mij ook halen', vroeg ze. We hebben samen zitten wenen. Een jaar later pleegde ze zelfmoord."

Ondanks het malheur in haar leven bleef Jacky Lafon haar katholieke gedachtegoed trouw. "Bidden helpt me om er met volle moed tegenaan te gaan. Ik ga elke week naar de Heilige Rita in Kontich. Dat is de patrones van de onmogelijke en hopeloze zaken. Als er één patroonheilige bij mij past, is zij het wel. (lacht) Wel, als ik een uur bij haar in de kerk ben geweest, ga ik als een ander mens weer naar huis. Ze maakt me sterker, ze geeft me energie."

Zatte Rita vouwt wekelijks de handen voor Heilige Rita? "Zo is dat. (lacht) Ik was trouwens heel blij dat mijn Familie-personage Rita heette." Ook toen de Rita in kwestie een drankverslaving kreeg? "Natuurlijk. Ik ben nog altijd trots op Zatte Rita. Dat was een hype, niet te geloven. Een biermerk heeft mij ooit 4.000 euro geboden om een uurtje Zatte Rita te komen spelen op het feest van de brouwerij. Ik heb dat natuurlijk niet gedaan, maar het geeft een idee van haar populariteit."

Ik vraag of het drankprobleem van haar vader haar geholpen heeft om een plausibele Zatte Rita neer te zetten. "Nee. Mijn vader was op een heel andere manier dronken dan Rita. Hij werd altijd agressief, zij doorgaans niet. Ik ben destijds wél research gaan doen in een zattemanscafé in Antwerpen. Daar heb ik geleerd dat alcoholisten ervan overtuigd zijn dat ze zelf nergens schuld aan hebben. En dat ze - wanneer ze écht dronken zijn - geen woorden meer produceren, maar enkel nog klanken uitstoten. Ik vertelde dat aan de scenaristen en zij verwerkten het in de scenario's."

Aangeschoten volksheldin

Wiens idee was het eigenlijk om van Rita Van den Bossche een aangeschoten volksheldin te maken? "Dat was een vondst van Herman Verbaet, de bezieler van Familie. Op een dag riep hij mij in zijn bureau. Ik dacht: 'Oei, ze gaan mij toch niet uit de serie schrijven, zeker?' Maar hij zei: 'Jacky, we gaan het leven van uw personage een andere wending geven. Gij wordt Zatte Rita, de Sue Ellen van Familie.' Ik zei: 'Herman, ik denk niet dat ik dat kan.' Maar hij antwoordde: 'Gij kunt dat wel. Rita zál een drankprobleem krijgen.' (lacht) Een maand later was ik Zatte Rita aan het spelen. Met veel plezier, trouwens. Het was een rol waar ik mijn tanden in kon zetten."

Ik vraag of Zatte Rita niet met haar aan de haal is gegaan. Of ze niet té vaak met haar vereenzelvigd wordt. "Dat mensen mij met Zatte Rita verwarren, is een feit. Elke keer als ik op restaurant een glas wijn drink, hoor ik wel iemand mompelen: 'Ik heb altijd al gedacht dat ze zelf ook aan de drank zat.' (lacht) Maar ik moet Zatte Rita vooral dankbaar zijn. Toen bleek dat ze zo populair was, heb ik bij Familie voor de eerste keer opslag gekregen. En ze heeft mijn naamsbekendheid aanzienlijk vergroot."

De vraag is onvermijdelijk: is ze zelf weleens dronken? "Niet vaak, maar het gebeurt. Ik word dan heel weemoedig. Gelukkig voor mijn gezelschap duurt dat nooit lang. Op een gegeven moment zeg ik dat ik naar de wc ga, sta ik op en zien ze mij voor de rest van de avond niet meer terug." (lacht)

Een mens zou het na 23 jaar Familie haast vergeten, maar Jacky Lafon begon haar carrière in het variététheater. Ze werkte samen met artiesten als Yvonne Verbeeck, Leo Martin en Gaston Berghmans en trad op in legendarische variététempels als de Ancienne Belgique in Antwerpen en Cabaret Eden en Het Witte Paard in Blankenberge. "Variététheater is theater voor iedereen", zegt ze. "Het heeft geen enkele pretentie. Artiesten zoals ik willen de mensen amuseren en ontroeren, that's it. En we laten geen ruimte voor verveling: de ene mop is nog niet verteld of het volgende dansje wordt al ingezet. Variété is nog altijd het liefste wat ik doe. Zelfs tijdens de hoogdagen van Familie ben ik altijd blijven zingen, dansen, moppen vertellen. En sinds vijf jaar breng ik in de zomer een variétéshow in Blankenberge. Na elke voorstelling ben ik doodop, maar doodgelukkig."

Ik vraag of er in de televisiewereld op haar werd neergekeken omdat ze geen professionele actrice is. "Ja. Tijdens een van de eerste opnames van Familie vroeg een van mijn collega-acteurs of ik wel een beroepskaart had. En een andere collega informeerde fijntjes aan welk toneelgezelschap ik eigenlijk verbonden was. 'Bobbejaanland', heb ik toen geantwoord. (lacht) Ik had net tien zomers lang op het podium gestaan in Bobbejaanland. Maar gaandeweg verdwenen de vooroordelen. Voor de manier waarop ik Zatte Rita vertolkte, kreeg ik van sommige collega's veel respect. 'Iemand spelen die dronken is, is het moeilijkste wat er is', zeiden ze."

Ze staat dit jaar vijftig jaar op de planken. Toen ze begin april gehuldigd werd in het stadhuis van Antwerpen, zei burgemeester Bart De Wever: "Weet je wat mensen zeggen na een show van Jacky? 'Allee vooruit, we kunnen er weer efkes tegen.' Daarom is Jacky niet minder dan een icoon." Die woorden moeten deugd hebben gedaan, zeg ik, stating the obvious. "Tranen in mijn ogen kreeg ik", knikt ze. "Je stelde me in het begin wat vragen over dat dwaze stuk in TV Familie. Maar ik heb de voorbije vijftig jaar vooral veel mooie momenten mogen beleven. Daarom heb ik mijn jubileumshow en mijn biografie Zo dankbaar genoemd. Ik heb in mijn leven wat pech gehad. Maar de liefde, de vriendschap en het respect van mijn publiek maken dat ruimschoots goed."

Ik vraag haar hoe ze later herinnerd wil worden. Haar antwoord klinkt geruststellend bescheiden. "Als een volksmens. Die genoot van het leven. Die iedereen gelukkig probeerde te maken. En die zich niet anders voordeed dan ze was. Ach, het enige wat ik wil, is dat de mensen mij graag zien zoals ik ben. Ik zie hen namelijk ook graag zoals ze zijn."

Jubilee in 't Colisée, Jacky Lafons zomershow, loopt vanaf 14/7 in Kusttheater 't Colisée, Blankenberge. Info & tickets: kusttheater.com of 0468/15.80.19

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234