Maandag 18/11/2019

Portretten

"Ik kon het niet meer aanzien": vijf burgeractivisten vertellen waarom ze doen wat ze doen

Dirk Pauwels van Zero Plastic Rivers probeert de Schelde plasticvrij te krijgen. 'Rivieren zijn de laatste verdedigingslinie tegen plasticsoep.' Beeld Bob Van Mol

Ze strijden voor schone lucht, voor propere rivieren of het groen dat ons nog rest. Voor verkommerd erfgoed of een waardige opvoeding. Vijf betrokken burgers die vanuit het niets een project opstartten.

Turnhoutenaar Dirk Pauwels (54) kon “de ellende die we het leefmilieu berokkenen” niet langer aanzien. Zo kwam het dat hij in 2016 Zero Plastic Rivers oprichtte, een vzw die de strijd aanbindt met de plasticsoep.

“Tachtig procent van het plastic dat in zee belandt, doet dat via de rivieren, niet door de scheepvaart. Ik focus me dus op de rivieren, met de Schelde als pilootproject. Als we de vervuiling daar kunnen afblokken, komt het nooit in zee terecht.”

Het is niet dat Pauwels van kindsbeen af met ecologie begaan was. Ook beroepshalve, als business engineer, is hij niet bezig met waterkwaliteit en biodiversiteit. Hoe zijn engagement dan wél vorm kreeg? “Het is zo’n 15 jaar geleden begonnen. Op het internet stuitte ik op cijfers en feiten: elke minuut wordt wereldwijd een vrachtwagen vol plastic in zee geloosd. Er drijft 100 tot 150 miljoen ton afval in onze oceanen.” Pauwels begon klein, door in de eigen omgeving plastic te ruimen. “Leefmilieu en zwerfvuil zijn in korte tijd een grote bekommernis geworden voor onze overheden. De stad Turnhout stelde handschoenen, witte vuilniszakken en ander materiaal ter beschikking.”

Maar een efficiënte aanpak moest ook een totaalaanpak zijn, stelde Pauwels vast. “Dus ging ik op zoek naar wetenschappelijke ondersteuning.” Die vond hij aan Universiteit Antwerpen, waar de Ecosystem Management Research Group (Ecobe) mee op de kar sprong.

Hoop doet leven

Om te weten moeten we meten, luidt ook daar het credo. Pauwels: “Als je de omvang van de vervuiling niet kent, kun je het probleem niet oplossen. Nu wordt onderzocht of ook sensortechnologie ons kan helpen.”

Pauwels wil niet alleen de troep verwijderen, hij wil vooral vermijden dat er nog meer plastic in de rivieren terechtkomt. “Preventie is cruciaal. Ik wil alle actoren betrekken: de academische wereld, het bedrijfsleven, de overheid, het onderwijs, de burger. Er lopen prachtige initiatieven inzake vrijwillige opruiming. Het is nu zaak die inspanningen op onze rivieren te richten. Die zijn de laatste verdedigingslinie tegen de plasticsoep op zee.”

Intussen werkt Pauwels niet alleen op Belgisch en Europees niveau, Zero Plastic Rivers schaart zich ook achter meerdere duurzaamheidsdoelen van de VN: schoon water, sanitaire voorzieningen en de bescherming van het onderwaterleven. Pauwels kreeg zijn vzw bovendien geregistreerd als ‘vrijwillig engagement’ bij de VN Ocean Conference in New York.

“Er is een snelle kanteling aan de gang in de samenleving”, besluit hij. “Dat geeft hoop. Zolang er hoop is, is er leven. We hebben geen keuze.” (ld)

zeroplasticrivers.com

Janne Quintelier (32) redde mee de Gentse Cine Rio: "Zelfs mijn lief heb ik erin meegesleept"

Janne Quintelier: 'We hebben elkaar aangestoken, we zijn vertrokken en hebben nog heel wat plannen.' Beeld Bob Van Mol

Wat hebben psychologie en cinema met elkaar gemeen? Aan de Brugse Poort, een volksbuurt in Gent, zou het antwoord naar de naam ‘Janne Quintelier’ kunnen luisteren. Om den brode is Quintelier therapeute, maar haar diepere passie is met stip de film. “Ik heb het altijd in me gehad”, zegt ze. “Als kind, op mijn verjaardagsfeestjes al, keken we met z’n allen naar een film.” Samen met Wiebe Moerman van het sociaal-culturele project De Koer en een twintigtal vrijwilligers redde Quintelier de oude buurtbioscoop Cine Rio, aan de Meibloemstraat. Vorige herfst opende de Rio na 50 jaar opnieuw de deuren; eergisteren vond de laatste vertoning van het geslaagde eerste ­seizoen plaats, met Somewhere, een prent van Sofia Coppola.

“Tot in de jaren 60 had je overal in Gent wijkcinema’s”, zegt Quintelier. “Toen we het balkon van Cine Rio ontdekten en zagen dat de oorspronkelijke 84 stoelen er nog stonden, waren we helemaal verkocht.”

Twintig enthousiastelingen sloegen de handen in elkaar. “Dat was vorige zomer. We kregen hulp van een groep vrijwilligers van een bouwkamp, we trokken het tapis-plein eruit, legden de oude plankenvloer bloot en sloegen aan het brainstormen: iedereen wilde Cine Rio weer tot leven wekken, iedereen had goesting. En ja, zelfs mijn lief heb ik erin meegesleept.”

Popcornhorror

Elke donderdagavond werd Cine Rio-avond. Burgers uit de Brugse Poort, filmfans, een beamer van Cinema Paradiso (een eerste project waar Janne haar schouders onder zette), het scherm van de Vieze Gasten om de hoek, anderen die over vertoningsrechten of veiligheid gingen, ieder met zijn of haar talent: de motor sloeg aan, het “gevoel van gedeeld eigenaarschap”, zoals Janne beklemtoont, deed wonderen. “Ik voel me intrinsiek gemotiveerd. Als ik ervoor betaald werd, zou ik dit minder graag doen. Door de diversiteit van de groep slaagden we erin de programmatie niet alleen cinefiel te houden. Van popcornhorror tot Persona van Bergman, alles kon. Om de twee maanden hielden we een cineclub waarbij mensen zelf een thema voorstelden. Ook het publiek is heel verscheiden: buurtbewoners die de zaal als kind nog hadden bezocht, vaste klanten, mensen die het fijn vinden dat ze niet naar een cinema in de binnenstad hoeven.”

Het doek is gevallen over het eerste seizoen, na de zomer gaat Cine Rio onverminderd door. “We hebben elkaar aangestoken, we zijn vertrokken en hebben nog heel wat plannen.” (ld)

dekoer.be/cine-rio

Aziza El Miamouni (39) zette met andere moeders de Molenbeekse Wijkacademie op: "De Bataclan gaf de doorslag. We móésten iets doen"

Aziza El Miamouni en enkele van haar vriendinnen van de Wijkacademie Molenbeek: 'Na de aanslagen in Parijs keken veel mensen hier naar de grond van schaamte.' Beeld Bob Van Mol

Samen met Malika Aberkan en enkele andere vrouwen is Aziza El Miamouni de motor van de Wijkacademie in Molenbeek. Hun initiatief was een antwoord op de aanslagen in de Parijse Bataclan, eind 2016. Die wierpen een lange schaduw over de Brusselse gemeente, waar Salah Abdeslam vandaan kwam.

“Veel mensen keken hier naar de grond van schaamte”, herinnert El Miamouni, moeder van drie, zich. “De Bataclan gaf de doorslag: we móésten iets doen!”

Aziza, die in Londerzeel opgroeide maar “mijn man en de liefde” volgde naar de hoofdstad, was jarenlang voorzitster van de ouderraad in de Vierwinden-school. In Molenbeek werden altijd al mooie dingen gedaan met jongeren, verzekert ze. “Toch kon je er niet onderuit dat een grote groep ouders sociaal erg geïsoleerd stond en nooit buiten kwam. Molenbeek zat in het slop, veel moeders wilden hun hart luchten, alle hulp was welkom. Zo zijn we in het buurthuis van het Pierronpark beland, een krot eigenlijk, in een buurt met grote armoede en schooluitval.”

Aziza en haar vriendinnen belden bij bewoners aan, zetten een feest op, kregen hommeles met drugsdealers. Vertrouwen scheppen bleek geen sinecure. “Het is een voltijdse bezigheid die je zeven dagen op zeven in beslag neemt.”

Uit de gesprekken in de Wijkacademie kwam met name het opvoedingsprobleem terug, “met moeders die niet voor zichzelf durfden op te komen en een verschrikkelijk laag zelfbeeld hadden”.

Pijnpunten blootgelegd

Met rollenspellen en digital storytelling – de Academie kreeg intussen professionele begeleiding en een stek in het sociaal restaurant Belmundo – speelden de moeders hun eigen situatie na. Het publiek, óók moeders, reageerde. “Op die manier maakten ze de klik.” Anderhalf jaar later zijn de pijnpunten – kansarmoede, hoge werkloosheid, discriminatie op de arbeidsmarkt, moeilijke relaties tussen ouders en jongeren – één voor één blootgelegd. Ze werden gebundeld in een tiental conclusies die op 22 juni (zie hun Facebookpagina) aan het bredere publiek worden voorgelegd. “Iedereen is welkom!”

Tot nu toe draaiden Aziza, Malika en de anderen voltijds op vrijwilligerswerk. In een volgende fase hoopt de Wijkacademie op sterkere professionele ondersteuning van haar straatburgers – de moeders en medewerkers die de wijk intrekken.

facebook.com/wijkacademie

Nadia Verbeeck (46) ijvert met Filter-Café-Filtré voor schone lucht in Brussel: ‘Er staat een diepere laag in brand’

Nadia Verbeeck: 'Onze verontwaardiging is puur.' Beeld Bob Van Mol

Ze was al langer van plan een sabbatical te nemen en plots kwam de ideale gelegenheid voorbij: na de Pano-reportage op VRT over vuile lucht rond scholen liet Nadia Verbeeck, die in Brussel een communicatiebureau runt, haar klanten laten weten dat ze een tijdje alleen maar bezig zal zijn met Filter-Café-Filtré, het burgerplatform dat ijvert voor schone lucht. “De school van mijn kinderen in Laken is samen met de basisschool Maria Boodschap in Brussel na de uitzending onmiddellijk op de kar gesprongen”, zegt Nadia. “Samen met een paar ouders hebben we de straat van de school afgesloten en zijn we spontaan actie beginnen te voeren, zo verontwaardigd en gechoqueerd waren we.”

Pano bracht aan het licht dat de lucht rond een Brusselse lagere school twee keer zoveel stikstofdioxide bevat als de lucht rond een lagere school in het Vlaams-Brabantse Opwijk. Bovendien blijkt de urine van stadskinderen de helft meer roetdeeltjes te bevatten dan van kinderen die in Opwijk naar school gaan. “De verontwaardiging daarover is zo puur”, zegt Nadia. “Waarom moeten wij in de stank blijven zitten? We hoeven dat niet meer te pikken.”

Dag en nacht

Het virus dat sindsdien door Brussel, Antwerpen en een paar kleinere gemeenten raast, heeft ertoe geleid dat 116 Brusselse en Vlaamse scholen elke vrijdag een half uur voor de school begint een protestactie organiseren. “Daar gaan we mee door tot de verkiezingen ”, zegt Nadia. Ze had eerst koudwatervrees, geeft Nadia toe. “Maar we worden alleen maar groter. We voelen hoe hard we wegen op de politieke agenda. We willen niet gereduceerd worden tot schoolstraten: we willen een groot plan met globale maatregelen voor betere steden, beter openbaar vervoer, minder files. Wij beogen een mindshift.”

Het burgerprotest werkt. Politici komen langs op vrijdagochtenden, verenigingen die al rechtszaken hebben lopen voor schonere lucht, sluiten zich aan. “Het mooie is”, vindt Nadia, “dat het om mensen gaat die nog nooit actie hebben gevoerd. Dit zijn geen Greenpeace-leden of militanten van Groen. Er staat een diepere laag in brand.”

Zelf stond Nadia wel al eerder op de barricades: van de concentratieschool van haar kinderen heeft ze een gemengde school gemaakt. “Maar dat ging traag en was op beperkte schaal: ik moest ouder per ouder overtuigen. Filter-Café-Filtré is zuiverder en heviger activisme.”

Onder het motto ‘Let’s stik together’ gaat Filter-Café-Filtré op 27 juni het Brusselse Saincteletteplein bezetten om de eerste protesten af te sluiten en warm te lopen voor de tweede ronde, na de zomervakantie. “We willen de mensen bedanken. En tegelijk zal het een gelegenheid zijn om elkaar eens te ontmoeten, want sommigen ken ik alleen maar van het mailen.” (ld)

filter-café-filtré.be

Erik Van den Abbeele (65) zet zich in voor het behoud van natuurgebied de Groene Delle in Hasselt: "We moeten af van de arrogantie van de politiek"

Erik Van den Abbeele in de Groene Delle: 'De lobby regeeert en daartegen komen wij in het verweer.' Beeld Bob Van Mol

De natuur heeft geen stem, dus moeten wij de onze verheffen.” Met die gedachte in het achterhoofd voert Erik Van den Abbeele al tien jaar actie voor het behoud van de Groene Delle, een stukje natuur op de grens van Hasselt en Lummen. “Wat wij doen, is even intens als politiek bedrijven.

“Van de honderd hectare natuur wil de Vlaamse regering er 26 opofferen voor de industrie”, zegt Erik. “Dat slaat helemaal nergens op, want in het milieu-effectenrapport, waarin verschillende scenario’s zijn onderzocht, is slechts één piste aangehouden: de ontwikkeling van dertien hectare. Dat is economisch niet valabel, maar toch wil de Vlaamse regering doorzetten en verdubbelt ze zelfs de te ontwikkelen oppervlakte. Dat kan alleen maar omdat er druk is van VOKA (Vlaams netwerk van ondernemingen) en consorten. De lobby regeert en daartegen komen wij in het verweer.”

Wij, dat zijn Erik en zijn medestanders van het Actiecomité Groene Delle, met als uitvalsbasis de Hasseltse deelgemeente Stokrooie. De samenstelling van het comité berust op louter strategie: van elke Stokrooise vereniging zit er minstens één vertegenwoordiger in het actiecomité, dat als een soort dorpsraad fungeert. “Maar we houden ook open vergaderingen en kunnen rekenen op de hulp van Natuurpunt en de Limburgse Milieukoepel, om ons juridisch te begeleiden”, zegt Erik.

Die ondersteuning is nodig, onder meer voor het aanleveren van alternatieve knowhow. “Je kunt niet zomaar actievoeren en neen zeggen”, weet Erik intussen. “Je moet goed gewapend zijn, want je bestrijdt een sluw kabinet (Van den Abbeele doelt op dat van minister van Omgeving, Natuur en Landbouw Joke Schauvliege, red.) dat adviezen zomaar naast zich neerlegt. In Stokrooie was er een negatief advies voor een betoncentrale aan de rand van het dorp, maar het bedrijf is met goedkeuring van de Vlaamse overheid nog altijd bezig.” Je moet je ogen openhouden, vertelt Erik, want de overheid zal de tegenstand altijd afmatten. “Gelukkig heb ik daar de tijd voor: de voorbije tien jaar zat ik thuis omdat ik door mijn gezondheid niet meer mocht werken. Sinds deze maand ben ik met pensioen. Mijn engagement heb ik altijd als een halftijdse job ervaren – wat mij betreft is het even intens als politiek.

Met dat verschil dat basisdemocratie iets anders is dan wat in de partijhoofdkwartieren wordt gepropageerd, zegt Erik. “Politici stellen zich nog altijd te veel boven de mensen. In de politiek kan er te allen tijde worden gedeald en beloftes worden gedaan. We moeten af van die arrogantie, we zitten midden in een ecologische crisis die we alleen met een consequent beleid kunnen bestrijden. In de toekomst zal men toch rekening moeten houden met ons.” (ss)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234