Vrijdag 06/12/2019

'Ik kan tegen kritiek, maar men moet het spel wel eerlijk spelen'

Defensieminister Flahaut verdedigt zich na nieuwste reeks aantijgingen

Volgens sommigen is hij een idiote, ietwat clowneske figuur die van het ene schandaal in het andere duikelt. Zelf probeert André Flahaut (PS) dezer dagen vooral het hoofd koel te houden. Al lukt dat steeds minder. 'Il faut tuer André Flahaut', klinkt het bijna wanhopig wanneer we hem om uitleg vragen over de nieuwe perikelen van deze week. Een gesprek met iemand die, althans in Vlaanderen, uitgegroeid is tot hét voorbeeld van de potverterende Waal. Terecht of niet. Door Cathy Galle

Het leek de voorbije dagen allemaal zo klaar als een klontje. Defensie zat met een behoorlijke financiële put. Van een rekening bij de schatkist was allereerst minstens 161 miljoen euro 'oneigenlijk' aangewend, later bleek dat er ook voor meer dan 700 miljoen euro uitgaven verschoven waren naar een ander boekjaar. Bedragen om van achterover te vallen. En voer voor de, vooral Vlaamse, pers om nog maar eens bijtende artikels te schrijven over de favoriete pispaal: André Flahaut.

De uittredende minister van Defensie viel overigens zelf ook achterover. "Zowel ikzelf als de chef Defensie (generaal August Van Daele, CG) hoorden pas van het probleem toen Freya Van den Bossche het departement onder curatele plaatste. Ik kan u met de hand op het hart verzekeren dat wij van niets wisten."

Dat kunt u toch niet menen?

André Flahaut: "Toch wel. Het is belangrijk om te begrijpen dat deze zaken zich situeren op het niveau van de administratie. Dus niet op dat van de minister of de chef Defensie. Kunt u zich onze verbazing inbeelden? Het is alsof men plots zegt: u bent ziek en moet in observatie, terwijl u nooit iets gevoeld hebt."

Hoe is dat mogelijk?

"De kredietlijn bij de schatkist, waarvan hier sprake, bestaat al sinds 1969. De administratie Defensie vroeg geld en de administratie van de schatkist gaf positief antwoord. Zo ging dat blijkbaar tussen administraties. Het was dus zeker geen nieuw mechanisme. Sinds begin 2004 is Defensie meer geld beginnen af te halen van die bewuste rekening. Maar van begin 2004 tot nu heeft niemand dat gemeld, niet aan de minister van Financiën, niet aan mij en niet aan de chef Defensie. Hoe konden wij dat dan weten? Zelfs het Rekenhof beaamt dat er een probleem is met controle. Niemand had er echt zicht op. En zoals het meestal gaat, moet het eerst eens mislopen vooraleer men inziet dat het een probleem is."

Heeft de dienst Budget en Financiën van het leger dan op eigen houtje gehandeld?

"Ik denk inderdaad dat Budfin dat alleen heeft gedaan. Elke maand is er een grote vergadering bij Defensie waarop alle diensthoofden aanwezig zijn. En het is een ritueel dat iedereen om beurten de situatie op zijn dienst uitlegt. Op geen enkel moment is daar ook maar iets over gezegd. Wij vroegen hen 'ça va?'. En zij antwoordden 'pas de problème'."

Nu het euvel ontdekt is, hoe reageert de dienst nu?

"Daar klinkt enkel dat ze dat al jaren op die manier doen. Ze begrijpen de hetze niet en zeggen dat ze te goeder trouw handelden. Wij begrijpen ook niet waarom niemand iets gezegd heeft. Is het omdat ik enkel nog minister van lopende zaken ben? Is het omdat generaal Van Daele ook aan het einde van zijn mandaat is (zijn mandaat loopt af eind dit jaar, CG). Maar feit is dat wij er duidelijk buiten werden gehouden."

Is de kwestie niet eerder dat u het wel had móéten weten? U bent en blijft toch politiek verantwoordelijk.

"Als minister hoor je vertrouwen te hebben in je administratie. Als mijn specialisten zeggen dat er geen probleem is, dan geloof ik hen. En wellicht hebben zij gedacht: die rekening is er, dus laten we er gebruik van maken. Er stond ook geen limiet op het geld dat afgehaald mocht worden. Het is zoals het drinken van een glas wijn. Je drinkt een glas en dan een tweede, en dan nog een en nog een. En plots heb je hoofdpijn, maar dan is het te laat. Zoiets is er dus gebeurd. Mocht er een alarmbel op de rekening staan, waarbij bijvoorbeeld meteen de minister van Financiën wordt ingelicht bij overschrijdingen, dan was dit niet gebeurd."

En wat is er nu eigenlijk precies gebeurd? In hun rapport legt de inspectie Financiën inderdaad ook uit dat het om een min of meer normale praktijk ging om geld van de schatkistrekening te halen voor bepaalde zaken. Alleen valt de inspectie wel over de bedragen en gaat het volgens hen ook om uitgaven die met die rekening niet gedaan mochten worden?

(Minister Flahaut roept er generaal Florkin bij, de budgetspecialist op het kabinet Defensie)

Florkin: "Het minsaldo op de thesaurierekening werd om verschillende redenen groter. Er werden steeds meer militairen uitgeleend aan derden, waarvoor de betaling pas later binnenkwam."

Het rapport van de inspectie had het eerder over het bewust doorschuiven van betalingen?

Florkin: "Klopt. Blijkbaar werd de thesaurierekening gebruikt om betalingen voor te schieten, waarbij Defensie door late betaling via gewone rekeningen verwijlintresten had moeten betalen. Op die manier werd dus via de schatkistrekening een extra marge gecreëerd en kon men maximaal facturen van derden betalen."

En mocht dat?

Florkin: "Dat blijkt inderdaad niet helemaal conform de regels te zijn. Dat klopt. Het is nu het Rekenhof dat moet uitmaken wat hun oordeel daarover is. Of er sprake is van creatief boekhouden en in welke mate daar een probleem mee is."

Flahaut: "Ik wil hierbij wel nog eens duidelijk stellen dat Defensie op geen enkel moment het budget heeft overschreden of iets illegaals heeft gedaan. Ondertussen hebben alle problemen ook al, in samenspraak met de diensten van Financiën en Begroting, een oplossing. Het is dus niet zo dat we met een fameuze put bij Defensie zitten, zoals werd beweerd."

Blijft natuurlijk de vraag waarom dat creatieve boekhoudkundige werk nodig was. Bronnen binnen het leger signaleren dat een en ander zou te maken hebben met het zogenaamde 'ankerprincipe' dat door oud-begrotingsminister Vande Lanotte werd ingevoerd, en dat inhoudt dat een stuk van het voorziene budget onderbenut moest blijven. Heeft dat meegespeeld?

Florkin: "(voorzichtig) Ja, dat staat ook in het inspectierapport Financiën. De Kamer keurde een begroting voor Defensie goed van 2,7 miljard euro. Maar dit jaar mag het departement maar 1,9 miljard uitgeven. Deze uitgavenlimiet begrenst echter niet de vastleggingskredieten, wat wil zeggen dat het departement wel nog altijd voor het toegestane bedrag contracten kan sluiten. Dat moest ooit voor problemen zorgen."

Als er dan toch geen sprake is van een fameuze put bij Defensie, waarom wordt u dan zo aangevallen, denkt u?

Flahaut: "(zucht diep en laat lange stilte) Enfin, ik zal u zeggen wat ik denk. Ik denk dat mijn harde en vastberaden houding tegen de oorlog in Irak ervoor gezorgd heeft dat conservatieve krachten in Vlaanderen, gesteund door de kranten van de Coreliogroep, gezegd hebben: 'Il faut tuer André Flahaut', politiek gezien dan wel. Waarom? Omdat de defensieminister Flahaut een socialist is, en een socialist op Defensie voor één legislatuur, dat gaat nog. Twee is er volgens hen zwaar over. En bovendien is het een Waal en ze willen blijkbaar absoluut het beeld ophangen dat een Waalse socialist enkel maar geïnteresseerd is in zakkenvullen, in vriendjespolitiek, in eigen kiezers.

"Sinds de Irakcrisis werd het duidelijk. Eén bepaalde journalist van die krantengroep schrijft altijd dezelfde zaken. Ook al weerleggen we de aantijgingen, hij blijft ze steeds herhalen. Dat er geen geloof gehecht wordt aan mijn verklaringen, tot daar aan toe. Maar een eerlijke journalistieke aanpak is toch woord en wederwoord te geven. Tegelijkertijd komen ook altijd dezelfde parlementaire vragen, van dezelfde mensen. Vlaams Belang en Pieter De Crem. Er wordt niet eens geluisterd naar het antwoord dat ik geef. Dat telt blijkbaar niet mee. Zelfs als het over fraude gaat. Ik toon dan het document van de procureur waarin staat dat André Flahaut er niets mee te maken heeft en dat hem niets verweten kan worden. Maar daar wordt dan met geen woord over gesproken. Ondertussen blijven er artikels verschijnen waarin staat dat ik betrokken ben bij de fraude."

U gelooft dus dat er een complot is van conservatieve krachten in Vlaanderen tegen uw persoon? Is dat niet wat te licht als uitleg?

"Het is niet enkel een links-rechtstegenstelling en een communautaire kwestie. Er speelt ook van alles binnen het leger. Generaal Van Daele, premier Verhofstadt en ikzelf hebben onze schouders gezet onder een ambitieus moderniseringsplan. We hebben oude gewoonten afgeschaft en daarmee op veel tenen getrapt. Zolang je de drie-eenheid had, kon men niet om ons heen. Nu zowel de premier als ikzelf uittreden en ook de generaal eind dit jaar weggaat, staan allerlei krachten op."

Een oorlog binnen het leger dus?

"C'est la guerre de la succession die bezig is. De aanvallen tegen mij, die zijn evengoed tegen generaal Van Daele bedoeld. De bedoeling is om een chef Defensie te krijgen die uit conservatieve hoek komt. Revenir en arrière dus. Terug naar het militaire en minder naar de humanitaire aanpak. Wel, dan heb ik slecht nieuws voor hen. Een terugkeer uit misplaatste nostalgie naar het vroegere leger kan eenvoudigweg niet meer. Wij wilden een leger dat vredestaken doet, dat open en solidair te werk gaat en dicht bij de bevolking staat, waardoor de mensen tenminste weten waarvoor hun geld dient. Wij zijn daarin geslaagd en dat is niet meer terug te draaien. Nu hoor je als kritiek: het leger is een humanitaire organisatie geworden die zandzakjes uitdeelt. Ik heb mensen die met wateroverlast te kampen krijgen nog nooit horen zeggen dat zandzakjes niet nuttig zijn.

"Ik zal zelfs meer zeggen. Ik ben er zeker van dat als wij geen oppositie hadden gevoerd tegen de oorlog in Irak en als de regering toen niet was samengesteld zoals ze was, dan zaten we nu in Irak. En dan hadden we niet met zandzakjes te maken, maar met bodybags."

U bent duidelijk boos. En dat is nog lichtjes uitgedrukt zo te zien.

"Tuurlijk, ik word al drie jaar lang aangevallen. En op welke manier? Als minister moet je tegen kritiek kunnen, maar het spel moet wel eerlijk gespeeld worden. Niet door leugens altijd maar te blijven herhalen in krantenartikels."

Een aantal politici is er nochtans van overtuigd dat het geen leugens zijn. Ook zij zijn ongemeen hard voor u.

"Ja, natuurlijk, die van het Vlaams Belang."

Ook anderen, Luc Van Biesen bijvoorbeeld, hadden deze week harde woorden voor u.

"Ja maar, dat is een radicaal, hè. Hij is bijna bij de Lijst Dedecker. Hij woont in de periferie, in Kraainem."

U kunt toch moeilijk elke Vlaming die kritiek uit een radicaal of extremist noemen.

"Toch komt heel wat kritiek, de meeste, echt wel uit die hoek. Alleen blijft dat soms goed verborgen."

Hebt u niet gewoon een groot communicatieprobleem?

"Wat is een communicatieprobleem? Bij elke persconferentie, elk persbezoek worden zowel Nederlandstalige als Franstalige journalisten uitgenodigd. En wat merken we? Bij die bepaalde media wordt alles wat we zeggen meteen gedemoniseerd. Het heeft gewoon geen zin om te communiceren als men niet wil luisteren."

Eén criticaster kun je toch moeilijk onder de noemer extremist plaatsen: Karel De Gucht.

"Ja maar, De Gucht heeft gewoon een ander idee over Afrika en vooral Congo. Dat gaat dus over inhoud, niet over persoonlijke aanvallen. Tussen ons is er eigenlijk weinig aan de hand. Ik heb hem vandaag nog gezien en we hebben elkaar vriendelijk toegelachen."

Hij noemde u nochtans onlangs nog een 'vrije radicaal' en 'oncontroleerbaar'.

"Tja, hij is ook de persoon die in Kigali stond kritiek te geven op het regime in Congo. Dat was ook niet bijster slim, hè. Een beetje gek zelfs."

De Gucht had natuurlijk wel een punt toen hij zei dat uw laatste Congoreis op zijn minst slecht getimed was. Volgens de Verenigde Naties begaat het door ons land opgeleide en gesteunde Congolese leger heel wat schendingen van de mensenrechten in het oosten van Congo. En net daar gaat u even rondlopen.

"Daar had ik een goede reden voor. Bekijk het akkoord dat de regeringsonderhandelaars opstelden. Het aantal militaire operaties wordt verhoogd. Vraag is dan ook of er nog langer aandacht zal worden geschonken aan Congo. Dat is in elk geval de grote vrees van de machthebbers daar. En daar ben ik over gaan praten. En dat heb ik ook gemeld aan zowel De Gucht als Verhofstadt. Als ik een reis maak, breng ik altijd verslag uit over wat er gezegd werd. Of ze dat verslag nu wel of niet lezen, is hun zaak."

Wat kunt u, als uittredend minister, dan zeggen over de volgende regering, waar u dus niet in zit?

"Dat er nog altijd mensen zijn in België die Congo aandacht willen geven en de huidige Afrikapolitiek willen verdedigen."

André Flahaut:

Mijn harde houding tegen de oorlog in Irak heeft ervoor gezorgd dat conservatief Vlaanderen mijn ondergang wil

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234