Dinsdag 07/12/2021

'Ik kan niet neutraal blijven'

Niet alleen voor de deelnemers is Terug naar eigen land een emotionele rollercoaster. Ook maker Martin Heylen laat zijn gevoel spreken. 'Te vaak hoor ik: dat krijgen we nooit opgelost.'

We zitten net halfweg aflevering twee van Terug naar eigen land. Tijdens hun bezoek aan het Dadaab-vluchtelingenkamp in Kenia oreert Jean-Marie Dedecker over wat hij er allemaal zou veranderen. De boel opruimen en riolering aanleggen met de hulp van de nu werkloze vluchtelingen bijvoorbeeld. En dan wordt het Martin Heylen te veel. "Waarom doe je dat dan niet?", gooit hij Dedecker voor de voeten.

"Ik was verontwaardigd", vertelt hij aan de telefoon. "Boos ook. Wanneer het over de derde wereld gaat, hoor ik al jaren: 'ze zouden het zo moeten doen' of 'waarom pakken ze het niet op die manier aan?'. Maar als iedereen dat blijft zeggen en ondertussen zelf niets onderneemt, dan verandert er niets.

"Ik kon op dat moment niet langer als neutrale journalist aan de zijlijn blijven staan. Dat kan ook niet in een programma als dit. Wanneer ik emotionele betrokkenheid vraag van de deelnemers, moet ik zelf ook kleur durven te bekennen."

Dedecker verschuilt zich achter zijn leeftijd. "Onterecht", vindt Heylen. "Er zijn heel wat wereldleiders en artiesten die op zijn leeftijd wel nog dingen in beweging zetten. Je kunt van Jean-Marie denken wat je wilt, hij heeft nog steeds zijn aanhang. Wanneer zo iemand zijn schouders onder iets zet, kan dat wel degelijk het verschil maken, hoe klein ook. Ik kan er niet tegen dat zo iemand dan zegt: 'Het raakt hier toch nooit opgelost.' Ik hoop met dit programma net mensen te inspireren zodat ze zelf de handen uit de mouwen steken. Zodat ze op zoek gaan naar oplossingen en tot nieuwe inzichten komen."

Hoe moeilijk dat is, wordt pijnlijk duidelijk in de aflevering van vanavond. De schrijnende situatie in de vluchtelingenkampen hakt er flink in bij de deelnemers. Zuhal Demir hoort met tranen in de ogen een Syrische vluchteling van amper 21 vertellen dat hij voor zichzelf geen toekomst ziet. Maar van zodra ze de tent buitenstapt valt ze terug in de theoretische analyse van de vluchtelingencrisis waarbij in Europa geen plaats is voor Syrische vluchtelingen.

"Ik heb daar geboeid naar staan kijken", zegt Heylen. "Zuhal komt tijdens die gesprekken wel tot nieuwe inzichten, maar die zijn telkens van heel korte duur. Altijd valt ze terug op haar vertrouwde standpunt. Later in het programma vertelt ze ook dat ze vindt dat een politicus zich niet mag laten drijven door emoties. Dat is volgens haar een teken van zwakte. Maar toch zie je dat het haar af en toe te veel wordt. Ik heb het zelf ook meegemaakt. Wat je daar ziet, hoort en meemaakt raakt je tot het diepste van jezelf. Daar kan je niet onbewogen bij blijven.

"Ik hoor Juncker (voorzitter van de Europese Commissie, PD) nu verkondigen dat de vluchtelingenstroom zal stoppen. Ook Francken (staatssecretaris voor Asiel en Migratie, PD) noemt de gesprekken met Turkije een cruciale stap. Maar als ik hun theoretisch misschien perfecte plannen hoor, vraag ik me af of die mensen niet beter eens ter plaatse zouden gaan. De kampen in Irak zijn amper die naam waardig. Die in Turkije mochten we zelfs niet filmen. En toch zeggen onze leiders nu in koor dat daar de oplossing ligt.

"Mensen terugsturen, ze op boten zetten en hekken optrekken omdat ze toch maar niet in Europa zouden geraken. Over dertig jaar zullen we beschaamd zijn dat we die dingen zelfs maar hebben voorgesteld zonder ons eerst ter plaatse te proberen inleven. Wanneer het over fiscale optimalisatie of het ontwikkelen van allerhande wapensystemen gaat, zijn we uiterst inventief. Maar bij de vluchtelingenproblematiek is die verbeelding plots zoek."

Met Terug naar eigen land wil Heylen zijn eigen bijdrage leveren. "Iedereen moet zijn talenten gebruiken. Een programma als dit maken is het beste wat ik kan doen."

Vereenzelvigen

Heylen is tijdens zijn reis ook op professioneel vlak geschrokken. "De dingen die we hebben gezien waren veel intenser dan wat we op voorhand op tv hadden gezien. Dat heeft me doen beseffen dat we dat soort verhalen op een andere manier moeten vertellen. Mensen krijgen een overvloed van beelden over zich heen, waardoor er eigenlijk niets meer echt binnenkomt. Hier proberen we het anders te doen. Door mensen op te voeren met wie je je als kijker vereenzelvigt.

"Als je sympathie hebt voor Ish en je ziet dat hij door een bepaalde situatie geëmotioneerd raakt, dan zal dat ook bij jou veel harder binnenkomen. Ik wil de kijker niet alleen tonen wat er aan de hand is, ik wil dat het gevoel ook overslaat. Dat kan alleen door af te stappen van mijn positie als neutrale, emotieloze journalist."

Terug naar eigen land, vanavond om 20.35 uur op VIER

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234