Donderdag 26/05/2022

AchtergrondNeanderthalers

‘Ik kan het me bijna niet voorstellen, zoveel bewijsmateriaal’: Neanderthalers gebruikten al vuur voor bosbeheer

De opgraving bij Neumark-Nord, in de zomer van 2007. Hier werden overblijfselen van grote zoogdieren zoals paarden en koeien ontdekt, en grofweg 20.000 stenen voorwerpen. Beeld Wil Roebroeks / Leiden Universiteit
De opgraving bij Neumark-Nord, in de zomer van 2007. Hier werden overblijfselen van grote zoogdieren zoals paarden en koeien ontdekt, en grofweg 20.000 stenen voorwerpen.Beeld Wil Roebroeks / Leiden Universiteit

Neanderthalers hielden een open plek ten westen van Leipzig 2.000 jaar lang vrij door de boel plat te branden. Het is het oudste voorbeeld van dit soort menselijk ingrijpen in de eigen leefomgeving. Onderzoekers zijn erg enthousiast over de vondst.

Kim Bakker

In de zomer liggen de oevers van het Duitse Geiseltalmeer, het grootste kunstmatige meer van Duitsland, vol met badgasten. Tussen 1985 en 2008 was deze locatie echter geen plek voor zonaanbidders, maar een waar archeologenwalhalla. Hier konden ze de restanten vinden uit de tijd van de neanderthalers, zo’n 125.000 jaar geleden.

De oermensen leefden in wat toen een open gebied was, grenzend aan een aantal kleine meren. Hoewel open plekken wel vaker voorkomen in bossen, ook in de tijd van de neanderthalers, groeien ze meestal vrij snel weer dicht. De oermensen wisten deze plek, zo’n vijftig voetbalvelden groot, echter zo’n 2.000 jaar lang open te houden door het gebied af en toe plat te branden. Dat schreven onderzoekers deze week in het vakblad Science Advances.

Bij een reconstructie van de aanwezige planten op de locatie, zagen de onderzoekers dat de plek in die periode leek op een steppe, terwijl het gebied daarvoor en daarna juist dicht bebost was.

Dat is nog geen bewijs voor menselijk ingrijpen. Dat kwam pas toen de archeologen ook keken naar andere zaken op de vindplaats, zegt archeoloog Wil Roebroeks, coauteur van het artikel. “Het ontstaan van de open plek valt samen met hoge pieken van houtskoolconcentraties in de bodem. Dat duidt op branden in diezelfde periode.”

Hoewel al langer bekend was dat mensen in die periode vuur konden gebruiken, is dit het eerste voorbeeld waarbij de mens vuur inzet als middel om een gebied open te houden. Het zou Roebroeks echter niet verbazen als er nog veel oudere voorbeelden opduiken. “De stap van een vuurtje maken naar een stuk grond kaal branden, is niet zo groot. Ik geloof eigenlijk niet dat die overgang honderdduizenden jaren heeft geduurd.” Of dat bewijs snel gaat worden gevonden, is nog de vraag.

Waarom?

Archeoloog Jessica Thompson (Yale-universiteit), niet bij dit onderzoek betrokken, is enthousiast over de vondst en verbaasd over de archeologische rijkdom van het gebied. “Ik kan het me bijna niet voorstellen, zoveel bewijsmateriaal op één plek”, zegt ze. “Wat me intrigeert, en wat als archeoloog ontzettend moeilijk is om te ontdekken, is waarom ze die open plek maakten en of het überhaupt de bedoeling was.”

Opties zijn er genoeg: om ruimte vrij te maken, om vruchtbaar terrein te creëren, om roofdieren te verjagen of zelfs vermaak kan een reden zijn om vuur te maken. Roebroeks houdt daarom nog een slag om de arm. Het enige wat volgens hem zeker is, is dat het gebied al die jaren vrij bleef van dichte begroeiing. “We kunnen niet in het hoofd van een neanderthaler kijken. Het kan ook nog steeds zo zijn dat hun kookvuurtjes af en toe uit de hand liepen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234