Dinsdag 26/10/2021

'Ik hou van mijn gasten'

Na vijf jaar en 214 afleveringen zet Paul Jacobs een punt achter Vriend en Vijand, het warme goedgevoelprogramma van Radio 1, waarin de gemoedelijke interviewer elke zondagmorgen bij bekende persoonlijkheden uit zuid en noord peilt naar de grote invloeden in hun levens. 'Ik deed het dolgraag', zegt producer en geestelijke vader Paul Jacobs, 'maar ik denk dat de interessante gasten, die tegelijk ook nog een beetje bekendheid genieten, op zijn. Dus is het maar beter om in schoonheid te eindigen.' Dat doet hij met een dubbele aflevering rond de paus van de Vlaamse letteren: Hugo Claus.

Op televisie komen de BV's steeds meer in de verdrukking door de opmars van de 'gewone mens'. Paul Jacobs is die trend niet ongenegen, maar acht hem niet geschikt voor een programma als Vriend en Vijand. Niet dat het nu allemaal heel bekende mensen moeten zijn, maar ze moeten wel voor iets staan. Zo is het programma rond Jan Vermeire, de stichter van Poverello, één van de succesvolste uit de reeks geweest. "Het is ongetwijfeld de droom van elke radio- en televisiemaker om iets te doen met onbekende Vlamingen", zo geeft Jacobs toe. "Zo zou ik graag ooit nog een reeks Janssens en Peeters maken, waarin ik elke week een meneer of mevrouw Janssens en/of Peeters interview. Misschien is het wel mogelijk om een jaar lang interessante Janssensen en Peetersen te vinden. Maar het zal een ander programma zijn als Vriend en Vijand. En het risico dat je veel materiaal moet weggooien, is veel groter."

Vriend en Vijand is vooral veel vriend maar heel weinig vijand. De vlag dekt niet de volledige lading?

"Dat was al na één week duidelijk. Eerst waren we van plan om de mensen ook te laten vertellen over de personen die hun leven negatief hadden beïnvloed. Leraars die hen gekoeioneerd hadden, of Marx of Christus waardoor ze hun leven in dienst hadden gesteld van idealen die uiteindelijk niet waargemaakt konden worden. Maar toen bleek algauw dat de gasten daar liever niet over praten. Ze trappen niet graag na. Iedereen kijkt met genegenheid terug naar zijn of haar mentoren. De Vlaming houdt van nestwarmte, van mooie gevoelens als naastenliefde... misschien als tegengewicht voor de rotzooi waarmee hij in het leven bestookt wordt. Dat verklaart wellicht waarom positieve programma's scoren. Niet dat ik het daarom gedaan heb, maar ik ben ook nogal een positieve mens. Ik zie de Radio 1-luisteraar als een wat oudere, goedleefse, weetgierige man of vrouw met een licht katholieke of toch ten minste licht idealistische achtergrond. Kortom, een lieve mens."

De liefste mens van al is blijkbaar grootvader, want hij staat op nummer één op de lijst met meest vermelde invloeden?

"Veel gasten zijn van de generatie van kort na de oorlog. Vader en moeder gaan uit werken, bouwen aan de welvaartsmaatschappij en hebben dus weinig tijd voor het kind. Dus wordt opa geadoreerd. Zoals nu ook kleinkinderen met hun grootvaders dwepen. Opa heeft tijd, opa vindt het leuk, de kleine vindt het leuk, hij mag wat meer..."

De grote filosofen kunnen best een toontje lager gaan zingen?

"Het is ongelooflijk, maar Christus is nooit vernoemd geweest, ook niet door kardinaal Danneels. De naam van Karl Marx is één keer gevallen. Jaap Kruithof vermeldde hem dan nog in één adem met Darwin en Freud. Zelfs Louis Van Geyt heeft Marx niet vermeld. Dat pleit bij deze mensen ongetwijfeld voor hun gebrek aan fanatisme. Blijkbaar is de invloed van de grote ideologen veel kleiner dan we allemaal denken."

Alle belangrijke schrijvers zijn de revue gepasseerd. Er zijn echter nog zoveel andere interessante kunstenaars die niet aan bod gekomen zijn.

"Ik denk dat mensen die met woord bezig zijn veel beter praten en ook een veel beter gevoel hebben voor sterke, afgeronde verhalen en pointes dan anderen. Woordmensen zijn geknipt voor deze formule. Interessant zijn is niet genoeg, je moet het ook kunnen zeggen. Ik herinner mij nog hoe de beeldhouwer Rik Poot in Het Vermoeden voor de microfoon van Betty Mellaerts werkelijk stierf. Eigenlijk verbaast mij dat niet. Als een kunstschilder of een beeldhouwer heel verbaal zou zijn, dan zou hij of zij wellicht nooit beeldend kunstenaar zijn geworden. Als je je op die manier niet kunt uitdrukken, dan zoek je een uitweg in een beeld of een schilderij. Mensen zijn niet op de aarde gezet om voor Paul Jacobs te gaan tetteren. Er zijn nog andere dingen in het leven."

Keerde u na de warme en intieme gesprekken vaak terug met een heel ander beeld van de gast?

"Niet met een ander beeld, maar wel heel vaak zeer blij verrast. Ik heb niet voor niets mijn tweede boek over deze reeks De beste vrienden genoemd. De titel is niet alleen een woordspeling op de beste afleveringen van Vriend en Vijand, maar het verwijst ook naar het feit dat je heel vaak het gevoel had dat je een soort snelcursus vriendschap hebt opgebouwd met die mensen. Ik kwam vaak terug met het gevoel: 'Dat is een toffe gast en ik zie hem of haar nu wel graag'. Soms heb je die mensen voordien nooit gesproken en toch stellen zij hun hart open. Dat geeft toch een warm gevoel."

Waarom doen ze dat toch voor u?

"In de eerste plaats omdat ze zelf kunnen kiezen waarover ze het hebben. Ze moeten niet bang zijn, want ze mogen zelf bepalen wat ze gaan vertellen en wat niet. Ik vlei mij ook met de gedachte dat ze mij vertrouwen. Ze weten dat ik er niet op uit ben om hen te pakken. Ik hou van mijn 214 gasten."

Eigenlijk bent u als interviewer de tegenpool van de Zinzens en de Tielemansen?

"Ik zou die harde interviews misschien wel kunnen, maar ik zou het niet graag doen. Dat ligt niet in mijn aard. Vriend en Vijand is ook nauwelijks een interviewprogramma. Het is veeleer een vertelprogramma waarbij ik een beetje help. Ik spreek die mensen ook nooit tegen. Bob De Groof zei altijd: 'Never let the truth interfere with the good story'. Als het verhaal goed is, dan is het niet zo erg dat ze een beetje overdrijven of iets wat mooier maken dan het in werkelijk is of was. Van een dichter wordt gezegd dat hij van glas diamant kan maken. Veel van mijn gasten maken van de grondstof van hun leven een pareltje als ze het mooi vertellen. Dat is al een artistieke daad op zich en dus bewonderenswaardig."

U hebt 187 mannen en slechts 27 vrouwen geïnterviewd.

"Dat is één op zes en volgens mij ook ongeveer de verhouding van bekende mannen en bekende vrouwen. Ik ben niet zo onnozel politiek correct om te vinden dat van de twee interviews er één met een vrouw moet zijn. Vrouwen zijn minder bezig met beroemd worden en worden dan ook minder beroemd. Ik denk ook niet dat ze het erg vinden dat ze niet in het programma zitten. Zij doen liever niet mee aan die ijdeltuiterij. Volgens mij zijn ze daar zo niet mee bezig, om dezelfde reden als dat er voor een quiz ook maar vijf op honderd vrouwelijke kandidaten opdagen, dat vrouwelijke humoristen een oud zeer zijn, en dat in de gevangenissen 80 procent mannen en 20 procent vrouwen zitten. De Amerikaanse schrijfster Camille Paglia heeft ooit gezegd: 'Er bestaat geen vrouwelijke Leonardo Da Vinci, maar er bestaat ook geen vrouwelijke Jack The Ripper'. Bovendien willen vrouwen het ook zo goed doen dat ze vrezen dat ze het vrouwdom zullen beschamen."

Het kan geen toeval zijn dat u deze reeks afrondt met Hugo Claus.

"Het is heel raar. Veel mensen hebben een zeer grote schroom tegenover Claus. Ze durven iedereen aanspreken behalve Claus... Op afstand lijkt hij zo ongenaakbaar, terwijl als je hem persoonlijk ontmoet hij zeer innemend is. Je merkt dat hij een fervente luisteraar is van het programma. Ik heb kunnen vaststellen dat hij deze Vriend en Vijand heel goed wou doen, met als gevolg dat ik zoveel schitterend materiaal had dat het zonde zou zijn geweest om een deel weg te gooien. Dus heb ik er maar een dubbele aflevering van gemaakt, om in schoonheid te eindigen."

Intussen kunt u op nieuwe projecten broeden?

"In het jaar 2000 kom ik terug met een bijzonder project. In 1986 heb ik een honderdtal specialisten op alle terreinen laten interviewen over hoe zij de toekomst zagen in het jaar 2000 op hun domein. Die opnames liggen goed verpakt in een kluis bij gerechtsdeurwaarder Van Backlé. Bedoeling is al die mensen terug te confronteren met hun voorspellingen. En ik ben er vrijwel zeker van dat er daarvan niet al te veel zullen zijn uitgekomen." Leo Bonte

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234