Zondag 17/10/2021

'Ik hou het vuur levend'

Nieuw-Zeelandse Maori-nationalist en danser Tame Iti vervolgd onder antiterreurwetten

Boven zijn hoofd hangt nog steeds een aanklacht op basis van antiterreurwetten in Nieuw-Zeeland maar vrijgelaten op borgtocht kreeg de Maori-nationalist Tame Iti van het Hooggerechtshof toelating om deel te nemen aan de dansvoorstelling Tempest II in de Brusselse KVS.

door Maarten Rabaey

BRUSSEL l Op 15 oktober 2007 werd Iti opgepakt als een van de leiders van een paramilitair trainingskamp, dat zogezegd zoals het IRA in Noord-Ierland aanslagen plande. Meer dan een jaar later blijft er van de aanklacht nog weinig overeind. 'Ik werkte er gewoon met jongeren', zegt hij vandaag.

Samen met twintig anderen werd Tame Iti op 15 oktober 2007 gearresteerd tijdens razzia's in heel Nieuw-Zeeland. Aanleiding was de ontdekking van een vermeend paramilitair trainingskamp in de Urewerabergen, nabij Ruatoki in de oostelijke Bay of Plenty. De actie vond plaats met groot machtsvertoon. Driehonderd agenten van de Armed Offenders en antiterreureenheden zetten wegversperringen op en deden huiszoekingen. Er werden vier wapens en 230 patronen in beslag genomen. Volgens de politie werden 'paramilitaire trainingskampen' meer dan een jaar in de gaten gehouden. Voor de razzia deden ze een beroep op de strenge Terrorism Suppression Act, die in het kielzog van de aanslagen van 11 september 2001 in de VS grote bevoegdheden gaf aan de Nieuw-Zeelandse veiligheidsdiensten. Het leek alsof Nieuw-Zeeland zijn eigen Al Qaida oprolde.

"Ja, ik heb al dertig jaar trainingskampen", lacht Tame Iti vandaag, "maar daar werk ik met jongeren, rond thema's als alcoholmisbruik en familiegeweld. En ja, we slapen in de bush. Niet omdat we ons willen verbergen maar omdat 90 procent van hun geboortegrond uit bush bestaat... Dat het Hooggerechtshof me toelating gaf om naar hier te komen vertelt eigenlijk alles", zegt hij. "Ze vervolgen me nu nog op het vermeende bezit van wapens. Maar de zaak die tegen ons werd ingeleid wordt zwakker met de dag. Het is een overwinning dat ik hier in Brussel kan deelnemen aan Tempest II, al is het belangrijk dat het publiek weet dat ik niet echt vrij ben. Ik mag niet overal naartoe, ik weet niet langer wie ik mag vertrouwen."

Op zijn gezicht een indrukwekkende moko, die hij zelf ooit omschreef als 'het gezicht van Nieuw-Zeelands toekomst'. Maar achter de mystieke tatoeage gaat een minzame man schuil. "Het klopt dat ik al heel mijn leven een uitgesproken politieke mening heb, dat is mijn Tuhoibewustzijn. We geloven in een Tuhoinatie met een eigen stem. Al heel mijn leven voer ik acties. We houden het vuur levend."

De Tuhoi zijn een van Nieuw-Zeelands belangrijkste Maoribevolkingsgroepen. Ze worden ook wel eens Nga Tamariki o te Kohu - 'de kinderen van de mist' - genoemd. Hun traditionele land ligt in de noordoostelijke wouden van Te Urewera, met het adembenemende Waikaremoanameer. De bevolking woonde vooral in de valleien van Ahikereru en Ruatahuna, rond hun heilige berg Maungapohatu. Iti kende naar eigen zeggen nooit een vrij Tuhoiland. "Allang voor mijn tijd werd ons volk vervolgd door de Britse kolonisator. In 1867 en 1916 veroverden ze ons land. In 2007 maakten we eenzelfde scenario mee. Ik denk dat ze paranoïde zijn voor ons. Ze willen onze stem en onze kant van het verhaal nooit horen maar vinden zelf hun waarheid uit."

Iti's leven is een aaneenschakeling van zulke verhalen. Al toen hij tien was, groeide zijn politiek bewustzijn nadat hij streng gestraft was omdat hij op school Maori sprak. Als volwassene organiseerde hij hikoi's - traditionele Maorimarsen - in het Nieuw-Zeelandse parlement, waar hij Maoripaspoorten verkocht. Hij en zijn medestanders hadden succes, want hun taal werd in 1990 erkend. Over hun bezette land is het laatste woord nog niet gezegd, zegt Iti. "Negentig procent van het Tuhoiland is vandaag een nationaal park. We voeren discussies om dat terug te krijgen."

Dat doen de Tuhoi al sinds 1975 via het zogeheten Waitangi Tribunal, een permanente onderzoekscommissie die onderzoekt welke van hun rechten door de Britse kolonisator geschonden werden. Maar de landkwestie maakte van Iti in de ogen van de Nieuw-Zeelandse regering een luis in de pels. In 2005 roken ze hun kans en vervolgden hem omdat hij tijdens een powhiri (begroetingsceremonie) symbolisch een vuurwapen had afgevuurd door een vlag. Pas vorig jaar werd de klacht geseponeerd.

"Als Maori word je voortdurend onder de microscoop gelegd. We moeten onszelf voortdurend bewijzen. Al mijn neven hebben diploma's maar ze moeten dubbel zoveel keer bewijzen dat ze beter zijn dan dat", zegt Iti. "We kunnen niet uitpakken met onszelf. We moeten wandelen, spreken zoals ze, zelfs kussen zoals ze."

Maar dansen, dat nemen ze hem niet af. Tegen de achtergrond van The Tempest van Shakespeare vertelde Iti in Tempest I al eens zijn verhaal aan het publiek. Nu danst hij, onder regie van regisseur-choreograaf Lemi Ponifasio, die ook al samenwerkte met de Algerijnse islamist Ahmed Zaoui die vier jaar zonder aanklacht vastzat in Nieuw-Zeeland en eerder in België werd veroordeeld wegens 'aanzet tot een criminele organisatie'. Ponifasio zegt zijn voorstelling te hebben verweven met het ideeëngoed van de Italiaanse filosoof Giorgio Agamben. "Ik stel Tame voor als een heilige man, een homo sacer, die alles is ontnomen. Je bestaat alleen in het naakte leven, zoals Tame, zoals Zaoui. De situatie voor de Tuhoi in Nieuw-Zeeland is zo. Het systeem vraagt ze om 'Engels' te zijn, maar ze willen geen Engelsen zijn. Daar vechten we voor."

Ponifasio: "Tempest is voor mij de storm die zich nu in onze levens afspeelt. De naam van onze dansgroep MAU verwijst naar mijn visie, mijn opinie, mijn waarheid, of revolutie zo je wilt. Het was de naam van de onafhankelijkheidsbeweging in Samoa. Ze betekent niet dat we de westerse cultuur verwerpen, maar wel om te benadrukken wie wij zijn. We willen dansen zoals ons lichaam ons dirigeert. Walter Benjamin schreef over de engel van de geschiedenis. Daar moet ik nu dikwijls aan denken. Wij zijn als engelen die hun vleugels niet kunnen ontplooien omdat de wind, de tempest, te sterk is. Zo voelen wij ons nu. De voorstelling draait om de vraag hoe we deze engelen weer kunnen laten vliegen? Misschien doen we dat nu al. Een van de verrassingen is dat Tame van het Nieuw-Zeelandse Hooggerechtshof de toestemming kreeg om hier deze voorstelling op te voeren."

Tempest II van 15 tot 17 mei in de KVS. Info: www.kvs.be. Naar aanleiding van de voorstelling organiseren de KVS en het Kunstenfestivaldesarts op 17 mei om 15 uur een symposium over 'de opschorting van burgerrechten' waar onze samenlevingen na 9/11 steeds vaker mee worden geconfronteerd. Naast Lemi Ponifasio en Tame Iti zullen ook volgende theatermakers en schrijvers getuigen: Peter Sellars (VS), Dorcy Rugamba (Rwanda-België), schrijver Muepu Muamba (Democratische Republiek Congo) en Tom Lanoye (België).

Als Maori word je steeds weer onder de microscoop gelegd. Wij moeten onszelf voortdurend bewijzen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234