Donderdag 23/01/2020

'Ik hoop dat dit een aanzet is tot iets blijvends'

Voor de eerste keer in 150 jaar stelt De Zande, een instelling voor minderjarige delinquenten met een gesloten afdeling voor meisjes in Beernem en een halfopen afdeling voor jongens in Ruiselede, haar deuren open voor het publiek. Veertig jongeren staan dit weekend op het podium met Zwarte Veldrevue, een sociaal-artistiek project van theater Malpertuis. De Morgen sprak met actrice Nadia Abdelouafi, die samen met Lotte van den Berg de regie voor haar rekening nam.

Beernem / Van onze medewerkster

Sally De Kunst

'Vier weken geleden ben ik hier begonnen met de voorbereidingen van dit project", steekt Nadia Abdelouafi (23) haar verhaal van wal. "Mijn ingesteldheid was 'ik ben hier en ik wil dit project met jullie maken'. Punt uit. Wat iedereen precies op zijn kerfstok had, interesseerde me niet. Ik heb eerst heel veel gepraat met de mensen die wilden meedoen, gepeild naar hun interesses, naar hun achtergrond. Langzamerhand kwamen de verhalen los, soms heel emotionele verhalen. Veel meisjes hier zijn seksueel misbruikt of verkracht, sommigen zijn thuis gaan lopen en in de prostitutie terechtgekomen. Van daaruit is de stap naar drugs heel klein. Wat mij betreft zijn het in feite allemaal slachtoffers, van hun opvoeding of van het milieu waarin ze beland zijn. (vurig) En dan komen ze hier terecht, en zijn het plots 'criminelen'.

"Toen ik hoorde dat de wet op privacy gebiedt dat minderjarige delinquenten niet herkenbaar mogen zijn, dacht ik 'laten we het cliché dat het allemaal criminelen zijn dan maar bevestigen'", vervolgt Abdelouafi. "We hebben er daarom, na lang overleg met hen, voor gekozen dat ze allemaal een nylonkous over hun hoofd dragen tijdens de voorstelling. Dat geeft een heel bevreemdend beeld, vooral omdat ze zelf uitleggen waarom ze die kous aan hebben."

Abdelouafi wilde de veertig jongeren in de eerste plaats een podium bieden waar ze de dingen die op hun lever liggen kwijt kunnen. De act van BV 'Mammie-Vaneigens', alias Tania Van der Sanden, en de special effects die Sam Bogaerts aanvankelijk op het oog had, werden geschrapt. "Het wordt hún revue, met als ingrediënten alles wat zij interessant vinden. We hebben een montage gemaakt van contrasten. Er wordt uitbundig gedanst en gezongen: Abdelaziz Sarrokh van Hush Hush Hush heeft bijvoorbeeld een paar lessen breakdance gegeven, waar de jongens zelf op verder geïmproviseerd hebben en een paar meisjes brengen hun eigen versie van 'Voulez-vous coucher avec moi'. Maar er is ook een scène waarin ze als machientjes schoonmaken, hun tanden poetsen of eetinstructies volgen. Dat is een beetje een aanklacht tegen het regime van de instelling. Daarnaast heb je ook heel gevoelige momenten, zoals een Marokkaans meisje dat een brief voor haar ouders voorleest. Ze is thuis weggelopen, omdat ze door haar broer verkracht werd. Vanwege het taboe kan ze dat niet vertellen tegen haar ouders, en dus is ze door haar familie verstoten."

De rode draad in Zwarte veldrevue (Zwarte veld is de streek van Beernem en Ruiselede) zijn fragmenten uit Peter Handkes theatertekst Zelfbeschuldiging (1966), een opsomming van anekdotes en filosofische bedenkingen die door het Nederlandse gezelschap Dood Paard vorig seizoen nog bewerkt werd in 40.000 sublime and beautiful thoughts. "We hebben een selectie gemaakt van stukken die heel veel herkenning opriepen", legt Abdelouafi uit. "De jongeren hebben daarin geschrapt en fragmenten herschreven. De tekst is echt van hen geworden. 'Ik heb geleerd wat drugs met mij kunnen doen' of 'Ik heb leren vechten, schoppen, stampen, opkomen voor mezelf', zijn maar enkele voorbeelden.

"Het is niet mijn ambitie om hier sociaal werk te verrichten", aldus Abdelouafi, "maar ik wil wel via theater, via spel dingen proberen los te weken. Dat mensen op dat podium durven te gaan staan en zeggen wat ze te zeggen hebben, dat is belangrijk. Dat ze leren plezier te maken zonder drank of drugs, dat ze inzien dat het ook anders kan, dat er vragen groeien. Als er dan van die veertig vijf een klik in hun hoofd krijgen, en misschien een nieuwe weg in hun leven inslaan, dan is mijn missie geslaagd.

"Ik ben heel persoonlijk betrokken bij dit project. Ik besef dat ik hier ooit ook had kunnen belanden. Ik ben op mijn twaalfde de eerste keer van huis weggelopen en op mijn zestiende definitief thuis weggegaan. Ik had echter het geluk dat ik de juiste mensen ben tegengekomen, en dat ik niet op de straat beland ben... Zondag loopt mijn contract af, maar ik blijf minstens tot woensdag en ben van plan tot eind augustus twee keer per week terug te keren voor de nazorg. Dat is op eigen initiatief, want noch De Zande noch Malpertuis heeft ingecalculeerd dat dit project zorgvuldig moet worden afgebouwd, zodat die jongeren niet in een gat vallen.

"Ik hoop echt dat Zwarte Veldrevue niet zoals vele sociaal-artistieke projecten eenmalig is, maar dat het een aanzet kan zijn tot iets blijvend. Ik besef dat dat niet gemakkelijk zal zijn. Je voelde de tegenwerking van een deel van het personeel. Ik begrijp dat voor een stuk wel. Dit is de eerste stap naar een andere manier van werken, en het was een drastische verandering in het dagelijkse patroon. Lotte en ik stelden ons niet boven de jongeren, en daardoor hebben we geen enkel conflict met hen gehad, integendeel, ze waren heel enthousiast. We hebben hier de laatste week gelogeerd en dan repeteerden we samen, aten mee in de leefgroepen en namen 's avonds de tijd om met hen te praten. We probeerden ook de regels te volgen die hen werden opgelegd, maar dat was waanzin. Je mag bijvoorbeeld je ellebogen niet op tafel leggen, daar staat een straf op. Maar zonder het te beseffen, deed ik dat natuurlijk wel. (lacht) Bepaalde opvoeders houden zich overigens zelf niet aan die regels, wat heel verwarrend is. Sommigen van hen zijn echte cipiers. Zo werd een meisje dat aan tafel vertelde dat ze depressief was de mond gesnoerd: 'jij bent niet depressief, jij bent een crimineel'." "Ik stel mij veel vragen over dat soort instellingen en over het beleid in het algemeen. Als ik dan lees dat Marc Verwilghen jeugdgevangenissen wil introduceren... dat is toch te gek! Misschien moet hij maar eens komen kijken naar Zwarte Veldrevue."

Zwarte Veldrevue speelt op zaterdag 28 en zondag 29 juli, telkens om 20 uur in de Griezelboei, naast GBJ De Zande, St.- Andreaslaan 5, Beernem. Info en reserveringen bij theater Malpertuis op 051/ 40.62.90 (werkdagen 9 - 13uur) of info@malpertuis.be of aan de onthaalbalie van GBJ De Zande (werkdagen 9 - 16uur).

Theater

'Dat mensen op dat podium durven te gaan staan en zeggen wat ze te zeggen hebben, dat is belangrijk'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234