Dinsdag 15/10/2019

Ik heb Schots bloed: wij willen niet wijken

Wakker worden in een levende nachtmerrie. Het overkwam Edwyn Collins - u kent hem nog van ‘A Girl Like You’ - na een kortsluiting in zijn hersenen. Vijf jaar geleden kreeg hij twee zware hersenbloedingen. Dagenlang zweefde hij

tussen leven en dood, om uiteindelijk te ontwaken

met een blanco geest. Door Gunter Van Assche

‘Logisch denken, spreken, eten of wandelen: de simpelste vaardigheden moest ik opnieuw aanleren’, vertelt hij vandaag. ‘Het voelde aan alsof mijn leven aan flarden gescheurd was. En met de restjes kon ik niets aanvangen.’

Hoewel hij zich die noodlottige dag zélf niet meer herinnert, staat 20 februari 2005 toch gegraveerd in de geest van Collins. Die dag viel het licht volledig uit in zijn bovenkamer. Een eerste hersenbloeding stuurde hem naar intensive care, maar het was een tweede zware beroerte die het lelijkst huis hield onder zijn schedeldak. Een slepende, frustrerende rehabilitatie volgde: zijn rechterarm kan hij nog steeds niet bewegen. Zijn vuist is intussen een onwrikbare klauw geworden en zijn mond is vertrokken in een eeuwige grimas.

In een Brussels hotel hebben we rendez-vous met Collins en zijn vrouw en manager Grace Maxwell. Samen stellen ze zijn nieuwe, uitstekende plaat Losing Sleep voor. Op die cd treedt een sterrenbezetting: leden van Franz Ferdinand, Sex Pistols, The Magic Numbers, The Drums, en The Cribs met Johnny Marr. Maxwell zélf heeft dan weer net een boek uitgebracht over de hele lijdensweg van haar man. “Ik heb het boek voorgelezen aan Edwyn, maar na acht pagina’s was hij het verhaal beu”, grinnikt ze.

Een gesprek aanknopen met Collins is niet vanzelfsprekend meer. Soms lijkt hij de vraag niet te begrijpen, en antwoordt hij héél geconcentreerd naast de kwestie.

Toch zit geen afgetakelde man voor ons. “Akkoord, ik ben veel kwijt geraakt, maar net zo goed kroop ik uit de diepste dalen weer omhoog. Ik ben sterker dan ik had gedacht. Kon ik maar hetzelfde zeggen van mijn brein.”

Bij elke zware natuurramp, stuurt de aarde vooraf signalen uit. Voelde jij die beroertes ooit aankomen?

Collins: “Al een tijdje kampte ik met gruwelijke hoofdpijn, maar ik dacht dat die te wijten waren aan drank. Ik zoop dan ook als een spons. (ziet de bedenkelijk blik van zijn vrouw) Euh, ik hield wel van een borrel. En ik nam de hele dag door zware pijnstillers, maar dat vertelde ik niemand. Ik dacht dat ik last had van katers.”

Die hersenbloeding hakte serieus in op je lichaam. Maar hoe zwaar woog het op je geest? Wilde je ooit opgeven?

Collins: “Natuurlijk… Maar ik heb Schots bloed. Wij willen niet van wijken weten. Al was daar nu leeuwenmoed voor nodig. Ik werd wakker, en de enige woorden die ik nog kende, waren ‘Grace’, ‘Maxwell’, ‘ja’ en ‘nee’. De rest van mijn communicatie leek verdampt. Bewegen kon ik nauwelijks, en iemand moest me voederen. Zelfs naar het toilet gaan, kon ik niet meer alleen.”

Maxwell: “Voor iemand die zo trots is als Edwyn, was dat het zwaarste: overgeleverd zijn aan de goodwill van vreemde mensen. Om die reden stond ik zo vaak als dat kon tussen zijn kwetsbaarheid en de wereld. Gelukkig heeft zijn gigantische ego tegelijk ook z’n leven gered.”

Ik zie Edwyn naar je kijken met een blik alsof hij je wel kan wurgen …

Collins: “(lacht) Ja, maar eigenlijk heeft ze wel gelijk. Met mijn zelfvertrouwen was niets mis, zoals ik het me herinner.”

Maxwell: “Vroeger was je een tikkeltje arrogant. Eigenlijk ben je nu veel liever.”

Collins: “Die beroertes hebben me dan ook zwaar dooreen geschud. Ik was de essentie van mezelf kwijt. De eerste zes maanden in het ziekenhuis waren de ergste: ik besefte dat ik niet meer de man van vroeger was, maar wié dat precies mocht zijn, wist ik evenmin. Heel verwarrend en deprimerend. En… ik was angstig. Ik kon de wereld rondom mij niet goed plaatsen. De ziekenhuisdagen waren het engst.”

Dat merk je op de plaat. Hoe monter de songs ook klinken, je teksten doen wanhoop en stress vermoeden.

Collins: “Soms voel ik me nog slecht. Minder dan vroeger, gelukkig. Maar het klopt wel. Op deze plaat zing ik bijvoorbeeld ‘Ik kan niet slapen, ik verlies mijn waardigheid’. En ook: ‘wat is mijn rol?’ De afgelopen jaren voelde ik me nutteloos. Het ergst was dat ik die pijn niet eens kon benoemen. Artistiek en persoonlijk waande ik mezelf aan lagerwal.”

Maxwell: “Toen we thuis waren, zat Edwyn vaak uren in het ijle te staren. Zonder te willen, wendde hij zich van de wereld af. Maar wat me het meest ongelukkig maakte, was dat hij nooit meer tegenstribbelde of me zelfs maar tegensprak, zoals vroeger. Hij werd zo inschikkelijk en kneedbaar, dat ik hem op den duur niet meer als mijn man kon aanzien. Ja, ik wéét hoe vreselijk dat moet klinken.”

In de documentaire Home Again spelen jullie allebei op één gitaar. Edwyn ontfermt zich over de hals, Grace speelt met het plectrum. Ik kan me nauwelijks voorstellen dat de hele plaat zo geschreven werd.

Edwyn: “Oh nee. Niet met dàt vrouwmens (lacht). Ik werkte met een dictafoontje. Dan zong ik een melodie in, of een gitaarriff. Grace schreef mijn lyrics vervolgens uit op papier, en de geweldige muzikanten uit mijn vriendenkring maakten de plaat af zoals ik ze in mijn hoofd had.

Niet zo vreemd natuurlijk: je hebt hen alles geleerd. Jouw vroegere groep Orange Juice leverde de blauwdruk voor bands als Franz Ferdinand.

Collins: “(lacht) Ze hebben me netjes terugbetaald.”

Edwyn is de grappigste cynicus die ik ken, zei Alex Kapranos. Klopt dat beeld?

Maxwell: “Ik denk dat Alex bedoelt dat Edwyn altijd een meester was met woorden. Dat klopt ook. Edwyn was de meeste gevatte en intelligente man die ik kende. Die woordkunst van hem mis ik soms wel.”

Collins: “Mijn spraak deugt niet, maar mijn songs deugen wél. Daar put ik vandaag de dag mijn trots uit.”

Maxwell: “Een paar weken geleden kwam hij naar me toe, en zei hij: ik voel me goed. En hij tikte met zijn vinger tegen zijn slaap. Dat was verschrikkelijk ontroerend.”

Mogen we je proficiat wensen met je kersverse aanstelling als Chieftain op de Helmsdale Highland Games?

Collins: “(lacht) Heb je de foto’s van mij in kilt gezien? Mijn grootvader was een Macintosh, en hij was ook een Chieftain op de Games in ’64. Zonder melig te willen klinken: dit was een hoogtepuntje in mijn leven. Het was bijzonder mooi om al die stevige bonken te zien, terwijl ze met tranen in de ogen stonden te kijken naar me. Als dat een mens niets doet, dan weet ik het ook niet meer.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234