Zaterdag 16/10/2021

'Ik heb niets uitgevonden'

Tijdens de jaren zestig bewees Paul Simon, samen met generatiegenoot Bob Dylan, dat ook popsongs een poëtische inhoud konden hebben. Als schrijvende helft van Simon & Garfunkel stond hij mede aan de wieg van de folkrock en later leverde hij, met zijn opmerkelijke uitstapjes naar Zuid-Afrika en Brazilië, een belangrijke bijdrage tot de popularisering van wereldmuziek. Sinds zijn huwelijk met zangeres Eddie Brickell in 1992 boog hij zich vooral over de opvoeding van hun drie kinderen. Maar met zijn nieuwe plaat, You're the One, werpt Simon zich eindelijk weer op als vindingrijk muzikant en begenadigd verteller. Een exclusief interview met een artiest die haast evenveel onsterfelijke liedjes op zijn naam heeft staan als The Beatles.

Met zijn onafscheidelijke honkbalpet ziet hij er jonger uit dan zijn leeftijd doet vermoeden. De 59-jarige zanger maakt een vriendelijke en bescheiden indruk, maar tijdens het gesprek, in een van de kleedkamers van de Parijse Olympia, voel je meteen de zachte autoriteit van een man die weet wat er in de wereld te koop is. Paul Simon spreekt traag en nadrukkelijk articulerend, alsof hij bang is verkeerd begrepen te worden, en oogt nog ernstiger dan je had vermoed, ook al weet hij soms onverwacht geestig uit de hoek te komen. En na een jarenlange stilte treedt hij eindelijk weer op. "Ik geniet ervan," zegt hij. "Ik heb me altijd al comfortabel gevoeld op het podium. Maar op een bepaald moment was ik het beu in de schijnwerpers te staan en dan kun je er beter even mee ophouden."

Met het voortreffelijke You're the One leverde Simon onlangs ook zijn eerste reguliere cd af sinds het tien jaar oude The Rhythm of the Saints. "Ik ben een trage werker," geeft hij toe. "Sinds ik solo ging in 1972 heb ik slechts negen platen gemaakt. Maar dit keer ging het me makkelijker af dan anders: de opnamen verliepen voor mijn doen erg snel. Het uitgangspunt voor You're the One was een heel specifiek groepsgeluid dat door mijn hoofd spookte. Ik wist dus wel al hoe de muziek hoorde te klinken, maar nog niet hoe ze gemaakt moest worden. Het heeft me zestien maanden gekost om dat uit te vissen. Zodra ik die sound goed en wel te pakken had, liep alles van een leien dakje. "Eerst kwam de muziek: het fundament was het ritme. De drums dicteerden de toonaard en de vorm van de melodie en daaruit ontstond vervolgens een vlechtwerk van gitaren. De woorden kwamen in een plotselinge opwelling: het was als een dictee opschrijven. Dat gaf me een euforisch gevoel, want de teksten voor Graceland hadden me maanden gekost. Toen ik aan 'Darling Lorraine' begon, had ik nog geen idee van waar het verhaal precies naartoe zou gaan; twee dagen later was ik totaal verrast door de onverwachte wending in het leven van de personages. Die ervaring was nieuw voor mij. "Als ik aan een nieuw project begin, houd ik meestal een boekje bij waarin ik dingen noteer die me van pas kunnen komen: losse zinnetjes, gedachten, namen, metaforen. Ik lees ook veel, en die lectuur dringt niet zelden door in wat ik schrijf. Zo leg ik dus een verzameling referenties aan die me het werken vergemakkelijken. Voor de rest komt het erop aan te vertrouwen op je onderbewuste en af te wachten tot al die verschillende ingrediënten tot iets kristalliseren dat betekenis heeft. De eerste regel is de moeilijkste. Daarna schrijft het verhaal als het ware zichzelf."

Naarmate hij ouder wordt begint Simon steeds beter te beseffen dat ritme en klank de alfa en de omega zijn van zijn liedjesschrijverij. "Toen ik mijn eerste songs bedacht, zat ik in mijn eentje in een kamer met mijn gitaar en klonk alles wat ik maakte min of meer hetzelfde: een gitaar is immers al een klein orkest op zich. Maar zodra ik dat orkest begon uit te breiden, ontdekte ik ritmen die ik voordien nog niet kende en dat hielp me mijn geluidspalet te verbreden. Zo kreeg ik meer inzicht in de klanken en tonen die me écht na aan het hart lagen. In de loop van mijn carrière heb ik met de meest diverse stijlen geëxperimenteerd, gewoon omdat het in mijn aard lag. Maar het is niet omdat je je tot een bepaald genre aangetrokken voelt, dat je je er ook in kunt uitdrukken. Ik hou bijvoorbeeld van gospel, maar ben geen goede gospelzanger. Het heeft jaren geduurd voor ik 'Bridge over Troubled Water' live kon zingen, omdat ik eerst een manier moest zien te vinden om het te ontgospelen.

"Hoe meer ervaring je opdoet, hoe beter je beseft wat je precies wilt uitdrukken. Zo heb ik op al mijn platen minstens één keer geprobeerd mijn eigen versie van 'Mystery Train' te schrijven. (lacht) Mijn jongste poging heet 'Look at That'. Ik ben gek op dat gesyncopeerde ritme: het laat zich moeilijk vastpinnen, heeft iets ongrijpbaars. En dan te bedenken dat op het origineel van Junior Parker niet eens een drummer voorkomt. Maar sinds ik zelf muziek begon te maken, heb ik eigenlijk nooit wat anders gedaan dan het geluid reproduceren waar ik zelf van hield. De klank is het eerste dat je als luisteraar bij de lurven vat, dat inwerkt op je emoties. En precies daarom hecht ik er zoveel belang aan."

In tegenstelling tot Bob Dylan heeft Paul Simon zich nooit als protestzanger geprofileerd. Toch verwijst hij op You're the One regelmatig naar maatschappelijke verschijnselen die hem dwarszitten. In de fabel 'Pigs, Sheep and Wolves' heeft hij het over de doodstraf en de dwalingen van het Amerikaanse rechtssysteem; in 'Hurricane Eye' over armoede en censuur.

"Ik breng die onderwerpen zijdelings ter sprake, zonder dat mijn songs er echt over gaan," legt Simon uit. "Die strategie heb ik me lang geleden al eigen gemaakt. Ik creëer gewoon een context. In 'Pigs, Sheep and Wolves' stel ik dat, als je als politieke gezagsdrager gelooft dat executie de beste manier is om zware misdadigers te straffen, je er maar beter zorg voor draagt je niet te vergissen. Want als je de verkeerde persoon ter dood brengt, richt je nog meer schade aan. En als ik me in 'Hurricane Eye' de bedenking maak dat "When speech becomes a crime / Silence leads the spirit / Over the bridge of time", vertel ik ook al weinig nieuws. Hoewel de oorspronkelijke bevolking van Amerika op een beestachtige manier is uitgeroeid, wordt in scholen over die duistere episode uit onze geschiedenis nog steeds in alle talen gezwegen. Geen enkele politicus heeft ooit iets ondernomen om die historische misstap goed te maken. Slavernij, de holocaust, de volkenmoord in Armenië, Rwanda, Cambodja - ze behoren tot de ergste misdaden tegen de menselijkheid die ooit zijn begaan. En hoe langer we erover zwijgen, hoe oorverdovender de stilte wordt. We dragen die misdaden mee als littekens; ze zijn deel geworden van onze DNA-structuur. Het is niet door erover te spreken dat onze zonden worden weggewist. Maar als we iets van onze fouten willen leren, moeten we wel de moed hebben ze onder ogen te zien."

De toon in Simons nieuwe liedjes is er een van aanvaarding. "Ik accepteer het leven zoals het is, wat nog niet betekent dat ik me bij iedere situatie neerleg. De geschiedenis is een proces van actie en reactie. Op iedere donkere periode die in het teken staat van het kwaad, volgt een tijd van verlichting. Alles verloopt in fasen, maar dat is altijd zo geweest. Je kunt het enkel vaststellen en aanvaarden."

Een maand of twee geleden doorbrak Paul Simon die passieve houding nochtans door in de New Yorkse Radio City Music Hall een benefietconcert te geven ter ondersteuning van Al Gore. Zag hij het in dit verkiezingsjaar als een morele plicht officieel partij te kiezen?

"Eigenlijk heb ik het nooit een goed idee gevonden showbusiness en politiek met elkaar te vermengen, omdat het een het ander te veel trivialiseert. Ik was dus liever niet opgetreden. Maar hoewel beide presidentskandidaten in wezen centrumfiguren zijn, voel ik toch iets meer affiniteit met de politieke standpunten van Gore dan met die van Bush. Bovendien hebben de Republikeinen een sterke rechtervleugel. En het is niet omdat die zich momenteel gedeisd houdt, dat hij niet gevaarlijk is. Wat mij stoort is dat de presidentsverkiezingen voor veel Amerikanen een vorm van entertainment zijn. Men stemt voor een kandidaat omdat hij mediageniek is of een sympathieke indruk maakt; niet om het politieke programma dat hij belichaamt. Krankzinnig toch? Dus geef ik, een beetje schoorvoetend, mijn steun aan Gore. De ironie is dat ik er zelf beter van word als Bush wordt verkozen. Want aangezien hij de belastingen op hoge inkomens wil verlagen, zal ik veel meer geld verdienen." (grijnst)

Een van de belangrijkste songs uit You're the One is volgens Paul Simon 'The Teacher', over machtsgeile figuren die hun natuurlijke uitstraling misbruiken om anderen te manipuleren.

"Mijn standpunt is: kijk uit voor zogenaamde spirituele leiders, wees voorzichtig en kritisch, denk goed na voor je iemand volgt. In de loop der eeuwen zijn af en toe ook wel figuren opgestaan die een zinvolle leer verkondigden; die zoveel liefde, wijsheid en begrip uitstraalden dat velen er door werden geïnspireerd. Er is dus niets mis met Boeddha, Mohammed, Jezus of Crazy Horse. Maar er zijn helaas ook heel wat goeroes of sekteleiders geweest die hun volgelingen in het ongeluk hebben gestort. Denk maar aan David Koresh of Jim Jones."

De grootste opdoffer die Paul Simon de jongste jaren te incasseren kreeg, was de commerciële mislukking van zijn Broadwaymusical The Capeman, die door de theaterkritiek genadeloos werd neergesabeld en al na drie maanden werd afgevoerd.

"Een zware teleurstelling," geeft hij toe. "Ik had er zeven jaar aan gewerkt. Maar ik heb nergens spijt van. Hoewel ik nog nooit zulke slechte kritieken had gekregen en in de krant moest lezen dat het 'een ramp' was, heb ik aan het creatieve proces bijzonder veel genoegen beleefd. En ondanks enkele evidente gebreken vond ik het zelf een goede show. Ik ben er nog altijd trots op. De muziek, een combinatie van doo-wop en latin, en de muzikanten waren uitstekend; de hoofdrolspelers ronduit fantastisch. Instinctief voelde ik toen al aan dat Marc Anthony een grote ster zou worden en ik heb gelijk gekregen. Goed, sommigen vonden het verhaal nogal controversieel. De musical draaide om de vraag: kan iemand die als puber twee moorden heeft gepleegd en later zijn leven tracht te beteren aanspraak maken op vergeving? Valt die schuld ooit nog af te lossen? De een vindt van wel, de ander van niet, maar als zo'n thema aanleiding geeft tot discussie, dan is dat toch prima? Het lijkt me interessanter dan als mensen reageren: 'Pfff, dát was vervelend, waar eten we vanavond?'

"Ik geef toe: in mijn naïviteit heb ik zowat iedere fout gemaakt die ik kon maken. Het was dom van mij om The Capeman in New York in première te laten gaan. Ik had hem elders warm moeten laten draaien. Na de eerste negatieve recensies stond immers vast dat het verhaal over Paul Simon die languit op zijn bek ging meer mensen zou aanspreken dan de show zelf. De New Yorkse Puerto Ricanen wisten The Capeman wel te appreciëren, maar Broadway is een besloten wereldje dat er zijn eigen waardensysteem op na houdt en geen indringers duldt. Kijk, ik had niet het gevoel dat ik iets hoefde te bewijzen; ik wilde gewoon een voorstelling maken die fris en origineel was. Alleen hadden de recensenten het zo niet begrepen. Er ontstond een klimaat van achterklap, waarin niemand meer in staat was zich onbevangen een mening te vormen. Maar het revisionisme is al begonnen: hier en daar hoor je nu dat The Capeman helemaal niet zo slecht was. Er zijn intussen zelfs al andere gezelschappen opgestaan die de musical willen opvoeren. Wordt dus vervolgd."

Anno 2000 lijkt de muziekindustrie, met haar Britneys en Spice Girls, meer dan ooit door jeugdigheid geobsedeerd. Platenmaatschappijen richten zich vooral op de tienermarkt, waardoor rijpe, volwassen artiesten zoals Paul Simon voorgoed uit de boot dreigen te vallen. Staat hij onder druk zich aan die alles overheersende sfeer van oppervlakkigheid aan te passen?

"Nee. Je kunt ook best een entertainer zijn zonder je toevlucht te zoeken tot dat soort frivoliteiten. Maar als artiesten van mijn generatie zich tevredenstellen met herhalingsoefeningen, kun je er donder op zeggen dat geen mens meer naar hen zal luisteren. Het is trouwens niet voldoende dat je zinnige dingen te vertellen hebt, je moet ook nog in staat zijn ze op een boeiende en heldere manier te verwoorden, zodat het publiek je liedjes relatief snel kan doorgronden. Anders denk ik niet dat je veel effect zult sorteren.

"Uit nieuwsgierigheid heb ik me onlangs verdiept in de jongste cd van Radiohead. Interessant, maar beslist geen licht verteerbaar luistervoer. Alleen: die muzikanten zijn jonge dertigers en hun publiek is bereid de nodige tijd en moeite aan hun muziek te besteden. Maar mensen van mijn generatie zitten echt niet meer te wachten op een nieuwe plaat van artiest x of y. Dus, als iemand zoals ik, die al jarenlang deel uitmaakt van de mainstream, met nieuw materiaal aan komt zetten, kan het maar beter relevant én genietbaar zijn. Zo niet maakt het geen schijn van een kans. You're the One heeft wel schitterende kritieken gekregen, maar dat volstaat niet langer om het publiek in dichte drommen naar de platenboer te doen hollen. Want laten we wel wezen: de meeste artiesten die destijds samen met mij begonnen, zijn inmiddels allang uitgezongen of ingedommeld. De lucide geesten vormen een almaar slinkende minderheid."

Tien jaar geleden werd Paul Simon al eens geïntroduceerd tot de Rock'n'roll Hall of Fame, voor zijn werk met Art Garfunkel. Dit jaar is hij genomineerd als soloartiest. Hecht hij belang aan zulke officiële tekenen van erkenning en respect?

"Ik wil niet grof zijn tegenover de brave lieden die me hebben voorgedragen, maar die Galerij der Groten is een verzinsel. Pure fictie! Een beroemde architect heeft in Cleveland een gebouw neergepoot en een groepje mensen heeft beslist: 'Jan en Piet krijgen toegang tot ons clubje en dat is voor hen een grote eer.' Dat is toch hilarisch? Want wat betekent zoiets concreet? Dat je songs op een of andere manier op het leven van de mensen hebben ingegrepen? Wel, daar dienen ze toch voor?

"Kijk, mocht blijken dat ik een plaatsje krijg in dat rockheldenmuseum, omdat de gemeenschap waar ik zelf toevallig ook toe behoor mijn werk waardevol vindt, dan zal ik wel zo beleefd zijn tijdens het huldigingsfeest 'dankjewel' te komen zeggen. Al was het maar uit erkentelijkheid aan de vele muzikale bronnen waar ik me aan heb gelaafd. Want ik heb werkelijk niets uitgevonden. Ik heb links en rechts wat bouwstenen geleend en ze op mijn manier op elkaar gezet, dat is alles. Hoe dan ook, het dreigt een zeer lange avond te worden, vol oeverloze toespraken. En aangezien mijn naam in het alfabet helemaal achteraan komt..." (schatert)

Hoe kijkt iemand die in de voorbije veertig jaar zoveel klassieke songs heeft geschreven dan zelf op zijn oeuvre terug?

"O, ik zal wellicht tot het eind van mijn dagen geassocieerd worden met 'Bridge over Troubled Water': dat lied is de wereld rondgegaan, werd gespeeld tijdens trouwpartijen en begrafenissen en heeft een belangrijke plek veroverd in het leven van een groot aantal mensen. Dat is een prestatie waar ik trots op ben, ook al sta ik vandaag mijlenver van de persoon die ik was toen ik het schreef. Maar 'The Late Great Johnny Ace', dat haast niemand kent en dat ik zelden live heb gezongen, vind ik minstens even sterk. Of nieuwe nummers, zoals 'Darling Lorraine' en 'Love'. De reden waarom ik momenteel in kleine theaters speel, is juist dat ik er ook de ingetogen, genuanceerde liedjes kan spelen die nooit hits zijn geweest. In een grote arena zijn dat doorgaans de momenten waarop de toeschouwers naar het toilet gaan of om een biertje lopen.

"'Bridge over Troubled Water' was ongetwijfeld het beste wat ik als 28-jarige kon schrijven, maar intussen ben ik natuurlijk al twee keer zo oud. En het is fantastisch als zo'n nummer bij velen een gevoelige snaar raakt, maar daar heb ik bitter weinig mee te maken. Sommige van mijn liedjes zijn in de loop der jaren een eigen leven gaan leiden: 'Graceland', 'You Can Call Me Al', 'Mrs Robinson'... Toch heb ik zelf geen favorieten, gewoon omdat ik nauwelijks benul heb van wat voor artiest ik nu eigenlijk ben. Ik weet na al die jaren nog niet eens wie ik ben als individu. Het enige wat ik met zekerheid kan zeggen is dat, als ik op het podium sta, ik de mensen wil amuseren. Ik zie het als mijn taak hun avond een beetje op te vrolijken. En dat doe ik nog steeds naar best vermogen."

De cd You're the One van Paul Simon is verschenen bij Warner Bros.

'Ik heb nauwelijks benul van wat voor artiest ik eigenlijk ben. Het enige wat ik met zekerheid kan zeggen is dat, als ik op het podium sta, ik de mensen wil amuseren'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234