Woensdag 16/10/2019

'Ik heb niets te verliezen'

In Nederland trok ze het Zwarte Piet-debat op gang en werd ze daarvoor met de dood bedreigd. Het deed de hele discussie ook naar België overwaaien. Nu spreekt Sylvana Simons (45) er uitgebreid over. 'Weet je wat mij het meest kwalijk wordt genomen? Dat ik van mezelf houd.'

Ik zeg altijd dat ik 1,68 meter ben, maar dat is gelogen. Ik ben 1,65 meter - iedereen heeft wel iets om over te klagen. Ik heb geen rimpels, dus ik klaag over mijn lengte. Ik ben een kleine vrouw van middelbare leeftijd. Gewicht: 50 kilogram. Ik ben geen bokser, ik sla nog geen deuk in een pakje boter. Ik betover geen mensen met woorden. Ik heb geen apparaat achter me, geen leger, geen miljoenen.

"Wie ben ik? Hoe bestaat het dat ik een heel land kan ontregelen?

"Ik heb twintig jaar lang mijn mening gegeven over muziek, over lifestyle, over een jurkje, over een artiest. Geen probleem. Maar in 2015 stel ik één kritische vraag aan Martin Šimek (die presentator en columnist noemde vluchtelingen 'zwartjes', VK) en dan is de reactie: 'Dat is niet de bedoeling.'

"Hoe durf ik die man te onderbreken? Waar haal ik het lef vandaan? Dat is mijn plaats niet. En dan komen de bananentweets en apengrappen. Als ik iets zeg over Zwarte Piet, krijg ik te horen dat ik terug moet naar mijn eigen land. Dan moet ik beveiligd worden.

"Mensen verwijten me dat ik de Nederlandse cultuur omver schop. Waaaauw. Ik, een moeder van twee kinderen, een meisje met een mening. Nu staat mijn lynchpartij online en krijg ik bedreigingen. Fas-ci-ne-rend. Ik zeg iets over een sprookjesfiguur en het hele land staat in rep en roer.

"De intensiteit van de reacties heeft me verrast, maar ik wist dat de sentimenten er waren. Er zit een grens aan wat ik over Nederland mag zeggen. Dat herkennen veel mensen die al zo lang de opdracht tot integratie aanhoren, ook mensen die hier zijn geboren. Maar als ze zich echt geïntegreerd gedragen en net als iedere Nederlander hun zegje doen, is de reactie: 'Niet doen. Je moet je plaats kennen.'"

***

Sylvana Simons drinkt latte macchiato's met vier zakjes suiker en praat. Bijna vijf uur lang. Ze is een van de controversieelste personen van 2016. Vrijwel iedereen heeft een mening over haar. Ze was onderwerp van een carnavalsschlager ('Wat ben je toch een zielepiet'), kreeg een 'uitzwaai'-pagina op Facebook en roept zo veel haat op dat er beveiliging aan te pas moet komen.

In een Amsterdams café blikt ze terug op wat ze zelf 'het geval Sylvana Simons' noemt.

"Het vergt nogal wat om voor je mening uit te komen. Toen ik me bij DENK (politieke beweging opgericht door twee uitgestoten sociaaldemocratische Kamerleden, VK) aansloot, raakte ik mijn inkomen kwijt, want ik gaf geen mediaoptredens en workshops meer. Mijn veiligheid raakte ik kwijt, mijn privacy en - voor wat het waard is - mijn reputatie. Ik ben geraakt als ik leugens over mezelf lees. Ik ben niet ongevoelig. Ik huil.

"Toch ga ik er niet onder gebukt. Om mij heen is veel waanzin, maar met mij, in dit lijf, op dit moment, gaat het goed. De belangrijkste relatie in mijn leven is die met mijzelf. Dat is een goede relatie. Er is veel liefde van mezelf naar mezelf. Mijn eigenwaarde is niet afhankelijk van hoe anderen mij beoordelen. Weet je wat mij het meest wordt kwalijk genomen? Dat ik van mezelf houd. Het kan toch niet dat die vrouw daar een beetje zelfverzekerd zit te wezen?

"Ik heb er geen behoefte aan om in de meute op te gaan, ik heb geen hang naar populariteit en ik vereenzelvig mezelf niet met een carrière. Dan staat er niets op het spel. Ik heb niets te verliezen. Ik ben moedig genoeg om iets te zeggen wat niet iedereen wil horen. Ik leef zonder angst."

Begrijp je iets van de onvrede van Zwarte Piet-aanhangers?

"Het is een feest van kinderlijke onschuld, romantiek en magie en dan komt er opeens iemand vertellen dat het aanstootgevend, stereotyperend en misschien wel racistisch is. Ik snap dat zoiets pijnlijk is. Wat ik niet snap, is dat zo'n 'kinderfeest' vervolgens wordt verdedigd door alle fatsoensnormen te overtreden.

"Ik wil Zwarte Piet niet verbieden. Wie het fantastisch vindt zich in zijn eigen huis zwart te schminken en wat voor spel ook te spelen, be my guest. Maar op school, in de publieke ruimte, op de nationale televisie gesubsidieerd door de belastingbetaler, zeg ik: liever niet. En kijk wat voor reacties ik krijg. Bizar."

Waar haal je het zelfvertrouwen vandaan om toch door te gaan?

"De kant die mensen nu het meest van mij zien, heb ik van mijn vader. Hij was fearless. Zelfverzekerd. Heel uitgesproken. Mijn vader zit nu te genieten in de hemel... Zeker weten. Hij zou gezegd hebben: 'Je bent gek dat je de politiek in gaat, maar doe het vooral.' Mijn introverte kant - die heb ik ook, ik hou van mediteren, lezen en luisteren - komt meer van mijn moeder.

"Ik heb een ontzettend fijne, warme vroege jeugd gehad. Ben opgegroeid op de schoot van mijn vader en moeder. Zij hebben hun halve leven in Suriname gewoond. Toen ik anderhalf jaar oud was, verhuisden we naar Nederland, naar Amsterdam-West.

"Ik ben enig kind, maar heb veel halfbroers en -zussen. Toen mijn ouders elkaar ontmoetten, had mijn vader al vijftien kinderen uit eerdere relaties, mijn moeder had al een zoon van een andere man. Ik groeide op met mijn ouders. Mijn oudere broers en zussen zag ik geregeld."

Je beschrijft je jeugd als warm, en toch liep je weg op je veertiende.

"Er gaapte een generatiekloof. Mijn vader was een stuk ouder dan mijn moeder. Hij was een Surinaamse man, ik een recalcitrant Nederlands meisje. Op school was het je en jij en thuis was het u. Dat vond ik belachelijk. Op een gegeven moment zei mijn vader: 'Als het je hier niet bevalt, ga je maar weg.' Toen ben ik vertrokken naar mijn zus in Amsterdam. Ik wilde danseres worden, de wereld ontdekken.

"Ik was veertien. Hoe weloverwogen zijn je keuzes dan? Ik dacht dat het beter was voor alle betrokkenen. Ik wilde niet langer de aanleiding zijn voor wekelijkse discussies tussen mijn ouders over dat opstandige kind."

Je vader pleegde zelfmoord toen jij in de twintig was.

"Ik was net bevallen van mijn tweede kind. Ik was inmiddels een volwassen vrouw, maar natuurlijk heeft dat impact. Hij was al ouder en ziek, maar niet terminaal. We worden in ons zelfbeeld geraakt als iemand van wie we houden niet meer wil leven. Dan gaat het over ons. Deden we iets fout? Dat is natuurlijk niet zo, maar het voelt wel zo.

"Ik hou van het leven. Tegelijkertijd ben ik me ervan bewust dat als je het aan mijn vader had gevraagd, hij ook zou zeggen: 'Ik heb een leuk leven.' Iemand die zichzelf dat soort geweld aandoet, is op dat moment, om het even kort door de bocht te zeggen, not in his right mind.

"Ook mijn zoon heeft geen vader meer. Hij was nog een baby toen hij overleed. Mijn zoon heeft hem nooit gekend. Dat is een groot verschil met wat ik heb meegemaakt."

We hoorden dat jouw zoon een rol speelde in je keuze voor de politiek.

"Mijn zoon volgde DENK al langer en was enthousiast. Ik heb volwassen kinderen, een zoon van 24 en een dochter van 20, en voer volwassen gesprekken met ze. Daarna is DENK me meer gaan opvallen en zijn we elkaar gaan volgen.

"Ik hoorde er een ander geluid, een dat ik lang niet had gehoord. Sinds Fortuyn en Wilders zijn we het normaal gaan vinden dat we moeten oppassen voor de islam, voor Sylvana Simons, voor alles wat anders is, wat niet joods-christelijk is, wat niet lijkt op de witte heteroman."

Veel mensen die je kenden van tv begrepen niets van je keuze. Kort door de bocht luidde de reactie: 'Wat moet ze bij dat clubje dat zegt te verbinden, maar in het parlement provoceert en polariseert?'

"Shoot the messenger. DENK heeft niet de islamhaat naar Nederland gebracht. DENK roept niet op tot het uitzetten van mensen met wat voor religie dan ook.

"Ik krijg vaak dat soort kritiek. De boodschap is wel goed, maar ik breng ze niet goed. 'Je toon. Je tóóóóón.' Hou toch op!"

In je strijd tegen racisme schuw je zelf ook de provocatie niet. Op Facebook schreef je een bericht ter gelegenheid van Ketikoti, de slavernijherdenking. Je stelde dat de huidige samenleving nog steeds 'huisslaven' en 'veldslaven' kent, zwarte mensen die namens hun witte meester heersen over andere zwarte mensen. Een hard verwijt.

"Er zijn zeker mensen die zich dusdanig conformeren aan de heersende dubbele maat dat ze anderen tekortdoen. Dat is een gegeven. Ik vind het fijn om te horen dat het jullie als witte mannen heeft geraakt. Het is een harde boodschap, maar ze werkt: jullie zijn erover gaan nadenken.

"We hebben bewust geen namen genoemd. De lezer kan dat zelf invullen. We willen dat mensen het systeem herkennen, een systeem van ongelijkheid dat al honderden jaren bestaat. Iedereen speelt daarin een rol, ook mensen met een migratieachtergrond.

"Als wij met zijn allen het spel 'Samenleving' spelen, welke regels gelden dan? Kijk, als ik bij iemand ga logeren, dan kan die persoon zeggen: 'Welkom Sylvana, in mijn huis moet je je schoenen uitdoen en eten we op dit tijdstip.' Als wij gaan samenwonen, gaan we samen bepalen wat de regels van het huis zijn. Schoenen aan of uit? Wie kookt er? Dat is het verschil. Ik ben geen logé. Ik wóón hier.

"Van veel mensen krijg ik de reactie: 'Wat ben ik blij dat jij dingen zegt die wij generaties lang hebben binnengehouden.' Ik ontving vanochtend een bericht van een vrouw die op de school van haar dochter een discussie was aangegaan over het sinterklaasfeest. Dat had ze gedurfd, omdat ze had gezien dat Sylvana Simons het ook durfde. Dat is emancipatie. Ze schreef: 'Vandaag was ik even Sylvana.'

"Vroeger had ik niet zo'n rolmodel. In de VS zeggen ze: 'You can't be what you can't see.' In mijn jeugd zag ik nooit mijn gezin terug in boeken, op televisie of in de politiek. Ik zag maar één keer per jaar iemand die op mijn vader probeerde te lijken, en dat was Zwarte Piet.

"Mijn ouders hebben mij een sterk zelfbeeld meegegeven. Ik heb me nooit minderwaardig gevoeld, maar dat is wel de impliciete boodschap die ik, vanwege mijn kleur, dagelijks krijg van de samenleving. Ik hoor mijn hele leven al dat ik zo goed Nederlands spreek. Dat is toch waanzin? 'Wat ben jij goed aangepast', zeggen mensen. Ze zijn verbaasd dat ik intelligent ben. Het kan toch niet zo zijn dat iemand die goed kan dansen - en dat is normaal, want ze is een zwarte vrouw - ook volzinnen kan uitspreken?

"Ook nu nog krijgen kinderen met een biculturele achtergrond stelselmatig lagere schooladviezen. De witte kunst, de witte cultuur, de witte literatuur: die vormen de norm. Nee, ik zie niet in iedere Nederland een racist - absoluut niet - maar ik verzet me tegen het systeem."

Is Nederland zo'n slecht land?

"Nederland is een heel mooi land. Ik zou nergens anders willen wonen. Als ik zeg dat iets beter of anders kan, is de conclusie meteen dat ik het een kutland vind. Dat vind ik zo wonderlijk."

Jij bent feminist. Wat vind je van de boerka, een kledingstuk dat de meerderheid van het Nederlandse parlement wil verbieden in scholen en overheidsgebouwen?

"Natuurlijk, er bestaat vrouwenonderdrukking. Die bestaat binnen de islam, binnen het christendom, binnen het jodendom, onder atheïsten, die bestaat o-ver-al. Weet je wat vrouwonvriendelijk is? Dat vrouwen minder betaald krijgen voor hetzelfde werk. Dat meisjes van twaalf de meest verschrikkelijke eetstoornissen oplopen vanwege een onmogelijk commercieel vrouwbeeld. Dat is veel desastreuzer dan die paar honderd vrouwen in Nederland die een boerka dragen."

Een vriendin vertelde dat het jammer is dat de wereld jouw humoristische kant niet ziet.

"Ik ben héél grappig. Droog. Nogal vilein. Er wordt nu geen beroep op gedaan, maar ik ben inderdaad heel grappig, al is dat misschien vreemd om over jezelf te zeggen.

"Ik lach elke dag, ja, ook om die hele Zwarte Piet-discussie. Zo'n Halbe Zijlstra (politicus voor liberale partij VVD, VK) bij Pauw. Dat is echt een cadeautje. Daar heb ik onbedaarlijk om gelachen. Hij zat daar doodserieus te vertellen dat hij het sinterklaasverhaal had herschreven omdat hij thuis geen schoorsteen heeft. Hij heeft zijn zoontje wijsgemaakt dat Zwarte Piet een sleutel heeft voor alle deuren. Maar in dezelfde ademstoot zegt hij dat we een probleem hebben als Piet van kleur verandert. Het recht van witte mensen op een blackface is belangrijker dan het recht van een ander daar aanstoot aan te nemen.

"Ik zal eerlijk zijn: die hele Zwarte Piet is voor mij een gepasseerd station. De slag is nog gaande, maar hij is al aan het verdwijnen. Wanneer heb je voor het laatst een Zwarte Piet op de luchthaven gezien? Iedereen snapt dat het niet kan, dat het niet oké is. Everybody knows.

"Er zijn nog zoveel andere issues die aandacht vragen. We hebben nog zoveel te emanciperen. Let's go."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234