Maandag 13/07/2020

InterviewBen Weyts

‘Ik heb mijn dochter moeten troosten’: onderwijsminister Ben Weyts (N-VA) over de herstart

‘In september moeten we proberen écht klaar te zijn.’ Beeld Thomas Sweertvaegher

Volgende vrijdag klinkt de schoolbel weer, voor het eerst in twee maanden. ‘Het is niet zonder risico’, zegt Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (49). Maar langer was niet houdbaar: ‘Er is absoluut schade.’

“Weet je wat er vandaag in mijn inbox binnenkomt? Mails van ouders die het een regelrechte schande vinden dat niet alle leerjaren vrijdag heropstarten. En mails van ouders die mij uitmaken voor kindermoordenaar omdat die heropening volgens hen totaal onverantwoord is. Alsof ik hun kinderen wil gebruiken als proefkonijnen om te testen hoe gevaarlijk het coronavirus nog is.”

In een crisis moet je keuzes durven maken. Minister Weyts heeft ervoor gekozen om de scholen – deels – te heropenen. Vrijdag mogen de leerlingen van het eerste, tweede en zesde leerjaar in het lager onderwijs hun boekentas pakken. Ook de leerlingen in het zesde middelbaar worden ’s ochtends in de rij verwacht. Op anderhalve meter van elkaar, met schone handen en een mondmasker op.

U bent ervan overtuigd dat de scholen veilig kunnen heropenen?

Ben Weyts: “We doen al het mogelijke om maximaal veilig maximaal les te kunnen geven. Uiteraard is dit geen makkelijke beslissing, maar we zijn de heropening al weken aan het voorbereiden. Tegelijk: als het coronavirus iets heeft bewezen, dan is het dat je steeds verrast kunt worden. Uiteindelijk ben je afhankelijk van de curve met het aantal besmettingen.”

Veel scholen maken zich zorgen over de heropening. Ze vrezen voor de gezondheid van de leerlingen en leerkrachten.

“Lesgeven krijgt geen voorrang op veiligheid. Dat is duidelijk. We maken wel een afweging van wat mogelijk is. Daar moeten de politici, het onderwijsveld en de virologen elkaar in vinden, en dat lukt.

“Neem de richtlijn voor het maximumaantal leerlingen in elke klas. De wetenschappelijke ratio zegt: niet meer dan tien kinderen per klas. Maar in de praktijk is zoiets niet haalbaar, want dan moet je veel klassen gaan opsplitsen in drie. No can do, sorry. Het maximum is daarom na dialoog veertien geworden.”

BIO

• geboren op 12 november 1970 • Vlaams minister van Onderwijs, Die-renwelzijn en Sport en Vlaams vice-minister-president • licentiaat politieke wetenschappen • werkte o.a. als woordvoerder van de Volksunie (2000-2001), N-VA (2001-2004) en Vlaams minister Geert Bourgeois (2005-2008) • Kamerlid voor N-VA van 2008-2014 • van 2014 tot 2019 Vlaams minister van Mobiliteit, Openbare Werken, Vlaamse Rand, Toerisme en Dierenwelzijn • woont in Beersel, is gehuwd en heeft twee kinderen

Alle leerlingen moeten hun handen wassen. Wie gaat dat controleren en hoelang zal dit duren?

“Bij alle corona­regels kun je dit soort vragen stellen. Ik verwacht van leerlingen en scholen dat ze hun gezond verstand gebruiken en de regels zo goed mogelijk volgen.

“Zelf heb ik een hekel aan een mondmasker dragen. Niet dat ik aan claustrofobie lijd, maar het voelt niet goed om je vrijheid van ademen zo ingeperkt te voelen. Het is beklemmend. Toch is het nodig: het normale leven hervatten kan alleen als we ons aan de regels houden.”

Is het sop de kool wel waard: zouden de scholen niet beter dichtblijven tot in september?

“Je moet eerlijk zijn: de scholen heropenen is niet zonder risico. Als je elke besmetting wilt vermijden, moet iedereen in zijn kot blijven tot er een vaccin is. Maar ik denk dat dit niet realistisch is. Mentaal snakken we allemaal naar hoop en perspectief. Met de opening van de scholen wil ik dit bieden aan kinderen, ouders en leerkrachten.

“Daarom heb ik er ook op aangedrongen om na de paasvakantie nieuwe leerstof te geven via virtuele lessen. Kinderen moeten het gevoel hebben: ola, er wordt hier nog iets verwacht van ons.”

Waarom blijven de kleuterscholen dicht?

“Ik zit in met de ouders van kleuters. Ik hoor hun hartenkreten. Maar we hebben keuzes moeten maken van de virologen, zodat het niet te druk wordt op school. Uit pedagogische overwegingen hebben we gekozen voor het eerste, tweede en zesde leerjaar van het lager onderwijs. In het eerste en tweede moeten leerlingen basisvaardigheden zoals lezen en rekenen onder de knie krijgen. Het zesde leerjaar is de poort naar het middelbaar.

“Ook mijn eigen kinderen mogen niet naar school. (lacht groen) Mijn zoon Gust zit in het eerste middelbaar en mijn dochter Floor in het vierde leerjaar van het lager. Vooral bij Floor was het ‘geen goeien bal’. Ik heb haar even moeten troosten. Ze is een haantje-de-voorste in de klas en ze mist haar vrienden.”

‘Dit is een ongeziene crisis. In deze omstandigheden willen we met iedereen een coalitie vormen – met Beëlzebub of met wie dan ook.’ Beeld Thomas Sweertvaegher

Hebt u zelf al meegeholpen als thuis­leerkracht?

“Ik heb geholpen. Al moet ik eerlijkheidshalve toegeven dat vooral mijn vrouw die taak op zich neemt. Mijn agenda zit stampvol, van ’s ochtends tot ’s avonds. (Ook tijdens dit interview zal Weyts een kwartier zijn bureau induiken voor overleg met zijn Franstalige en Duitstalige collega-ministers, red.) Ik merk wel dat mijn zoon bijzonder aandachtig is tijdens virtuele lessen. Het is allemaal nog nieuw en je krijgt toch weer even dat klasgevoel.”

Wat met de examens?

“Studenten moeten een rooster krijgen tegen ten laatste 18 mei. Voor het lager en middelbaar onderwijs vind ik dat de tijd die nog rest dit schooljaar best gebruikt wordt om nieuwe leerstof te geven. Al is een evaluatie altijd nuttig op het eind. Anders worden de lessen vrijblijvend. Bij veel kinderen zou de leerstof dan het ene oor in en het andere oor uit vliegen. Hoe zou je zelf zijn?

“Een evaluatie dient ook als ijkpunt. Zo kunnen we problemen opsporen en aanpakken. Bijvoorbeeld via zomerscholen, waarbij scholen zich koppelen aan de bestaande initiatieven. Leerkrachten moeten tegen ouders kunnen zeggen: ‘Wij denken dat uw kind achterstand heeft en best een zomer­school volgt’. Al zal dit maar voor twee vakken kunnen en zonder verplichting. Meer gaat niet.”

Hoeveel achterstand lopen leerlingen op door de lockdown?

“We hebben daar nu weinig zicht op. Dat zal pas duidelijk worden in juni. Leerkrachten weten welk niveau hun leerlingen normaal kunnen halen aan het eind van een schooljaar. We gaan hen dan ook bevragen over hun vaststellingen. Het is volgens mij wel duidelijk dat de kinderen uit kansarme gezinnen het meeste baat hebben bij virtueel leren en het hervatten van de lessen.

“Goede leerlingen, die zullen hun plan trekken in de lockdown en erna. Het zijn de kwetsbare leerlingen die alle steun nodig hebben. We hebben er alles aan gedaan om het aantal ‘vermisten’ – kinderen die niet opdagen voor de virtuele lessen – zoveel mogelijk te beperken. Ik heb de scholen gevraagd om alles in het werk te stellen – desnoods door het OCMW te laten aankloppen bij de ouders thuis om te vragen waar kindlief uithangt.”

‘Kinderen moeten het gevoel hebben: ola, er wordt hier nog iets verwacht van ons.'Beeld Thomas Sweertvaegher

Hoe schat u de situatie zelf in?

“Er is absoluut schade. Ik denk dat iedere ouder intussen proefondervindelijk heeft moeten vaststellen dat het beste onderwijs wordt gegeven door leerkrachten in de klas.

“Op dat vlak denk ik – je moet altijd de zon zien schijnen in een plas water – dat de waardering voor leerkrachten er de laatste weken enorm op vooruitgegaan is. Je moet het maar doen: als volwassene een hele groep jongeren urenlang kunnen boeien en tegelijk iets bijbrengen. Veel mensen hebben nu ondervonden hoe moeilijk dit is. Dat is een ondergewaardeerd talent.

“Omgekeerd krijg ik ook reacties van ouders die me zeggen: tiens, zo lesgeven, dat ligt me wel en ik doe dat graag.”

De coronacrisis gaat het lerarentekort oplossen?

“In crisistijd is jobzekerheid alvast een troef. Daarom wil ik de procedure voor een vaste benoeming versnellen, van twee naar één jaar voor de klas. In ruil eis ik wel een betere evaluatie en een soepelere ontslagprocedure. Die zaken zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.”

U waagt zich aan een groot symbool.

“Ik krijg nu kritiek omdat ik iets durf te zeggen over die vaste benoemingen, maar ik lig daar niet wakker van. Je kunt principiële bezwaren hebben tegen vaste benoemingen, maar dan? Ze afschaffen, dat gaat in ons sterrenstelsel niet gebeuren. Ik ga er dan liever mee aan de slag, om de negatieve uitwassen ervan aan te pakken. De leerkracht die altijd ziek is en tegelijk op Facebook met zijn honderd hobby’s pronkt, dat kan inderdaad niet meer. Maar dit zijn uitzonderingen, die het imago besmeuren van alle anderen.

“Oosterweel was ook zo’n dossier in de vorige regeerperiode: ‘Waarom gaat Weyts zich daar nu mee bemoeien?’ Het is me toch maar gelukt. Het enige waar ik spijt van heb, is dat ik na lang aandringen van mijn woordvoerders de onthulling van de mascotte van de Oosterweel-werken heb gedaan. Ik wist van niks, alleen dat ik een gele en een witte laars moest aantrekken. Toen Corneel van Oosterweel (een kleurrijke vogel­figuur, red.) van achter het gordijn kwam, schrok ik even. Ik wist: die rare vogel gaat me héél lang achtervolgen.” (lacht)

Wat met de scholen als er straks een tweede en derde golf van het corona­virus aankomen?

“Zoiets kun je niet uitsluiten. We weten dat het virus er nog altijd is, dus de kans op een nieuwe uitbraak bestaat.

“Ik denk niet dat we straks een gewone 1 september zullen beleven. Vandaar is het ook zo belangrijk om in de komende weken al lessen te leren over de praktische organisatie van onderwijs in coronatijden. Desnoods kun je dan de vakantie gebruiken voor een aantal infrastructuurwerken aan scholen. In september, als het nieuwe schooljaar van start gaat, moeten we proberen om echt klaar te zijn.”

'De scholen heropenen is niet zonder risico. Als je elke besmetting wilt vermijden, moet iedereen in zijn kot blijven tot er een vaccin is.’ Beeld Thomas Sweertvaegher

Pakt de Vlaamse regering deze crisis goed aan?

“Ja.”

Ook de Vlaamse regering heeft fouten gemaakt.

“We hebben ons uiterste best gedaan om de crisis – de grootste die mijn generatie ooit heeft gezien – in te dammen. Maar Vlaanderen is de copiloot inzake corona. De federale regering houdt het wiel in handen en neemt de belangrijkste besluiten. Wij proberen af en toe wat mee te sturen, maar gelet op de bevoegdheidsverdeling moet de Vlaamse regering vaak volgen. Het is zinloos om elke federale keuze te gaan aanvechten midden in een crisis.”

De ouderen in de Vlaamse woon-zorgcentra zijn wekenlang aan hun lot overgelaten.

“Minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V) heeft zich te pletter gewerkt voor de woon-zorgcentra. Maar oké: hij werd verrast door de gigantische snelheid waarmee het coronavirus om zich heen greep. Een inschattingsfout die we allemaal hebben gemaakt. Dat Chinees ‘griepje’ bleek achteraf gezien toch geen griepje.”

In de ziekenhuizen – een bevoegdheid van de federale regering – is sneller geschakeld.

“Ja, natuurlijk: alles moest in de eerste weken van de uitbraak prioritair naar de ziekenhuizen gaan. Zowel qua capaciteit als qua medisch materiaal. Vlaanderen had daar weinig of niets over te zeggen. Dat was een pensée unique op federaal niveau: de ziekenhuizen gaan voor. Pas later heeft men beseft: oei, de woon-zorgcentra... Ah, maar die zitten bij de deelstaten.

“Dat is zoals met de track-and-trace. Het is niet serieus dat minister Beke vandaag kritiek krijgt omdat hij pas deze week een deal heeft gesloten voor deze contactonderzoeken. Eerst zou de federale regering de track-and-trace gaan leiden met minister Philippe De Backer (Open Vld). Toen het moeilijk werd, herinnerde men zich plots dat dit werk voor de deelstaten was. Tja.”

Wil N-VA nog besparen in de gezondheidszorg?

“Ja, ons standpunt hierover is absoluut niet veranderd. Wat wij willen, is dat de inefficiënties in de gezondheidszorg eruit worden gehaald, zodat er elders juist meer investeringen mogelijk worden. Geloof me: besparen om te besparen, niemand binnen N-VA wordt daar vrolijk van. Ik vind het juist moedig om te zeggen: we moeten betere keuzes maken in de gezondheidszorg. Een specialist zoals professor Lieven Annemans vertelt al jaren precies hetzelfde.”

Vlaanderen betaalt 100 miljoen euro voor het contactonderzoek. Een corona-app zou wel­licht geen tiende kosten.

“Ach, die app. Daar zitten twee heel belangrijke voorwaarden aan vast: minstens 65 procent van de bevolking moet hem constant gebruiken én het moet vrijwillig gebeuren. Bonne chance, zeg ik dan. Dit is Vlaanderen. Ik schat dat 95 procent van de mensen denkt: ‘Een app van de overheid die mij overal volgt? Neen bedankt, liever niet.’”

'Ik vind het juist moedig om nu te zeggen: we moeten betere keuzes maken in de gezondheidszorg.'Beeld Thomas Sweertvaegher

Hoe zwaar wordt de economische schade van de coronacrisis?

“De situatie is ernstig, daar bestaat geen twijfel over. Maar de optimist in mij wil graag ook de positieve kanten zien. In de onderwijswereld wordt vandaag samengewerkt als nooit tevoren. We televergaderen soms uren aan een stuk, maar finaal is er steeds een consensus. Deze crisis werkt als maatschappelijk bindmiddel. Uiteindelijk zijn we er bijvoorbeeld wel in geslaagd om gratis 10.000 laptops te krijgen van bedrijven om kansarme kinderen te helpen met het virtueel leren.

“In crisistijden ben je meer dan ooit aangewezen op voluntarisme. Mijn vrouw werkt voor een grote groep van woon-zorgcentra. Omdat er een tekort aan medisch materiaal was, wilde de directie regenjassen kopen voor het personeel, om toch enige bescherming te bieden. Ik heb daarvoor een paar telefoons gedaan, onder meer naar Marc Coucke met de vraag of hij de jassen die hij normaal verkoopt in Pairi Daiza niet kon missen. Dat was geen probleem. Meer zelfs: een paar dagen later had hij er nog honderden gevonden. Idem bij Studio 100, trouwens.”

Er zullen duizenden werklozen bijkomen in Vlaanderen. De middenstand en horeca kreunen.

“Je hoort daar verschillende geluiden. Mijn beenhouwer is content. Die vertelt me: ‘Eindelijk komen de lokale bewoners weer bij mij hun inkopen doen.’

“Maar natuurlijk: de horeca, die ziet zwarte sneeuw. Vlaanderen heeft een premie van 4.000 euro voorzien om de eerste schok op te vangen. Dat is een goed bedrag om deze lastige periode te overbruggen. We voorzien ook nog een aparte premie van 160 euro per dag. Op economisch vlak denk ik dat de Vlaamse regering heel snel heeft geschakeld.”

De Vlaamse begroting duikt naar min 4 mil­jard euro.

“Ja, dat is pijnlijk, zeker voor mijn partij, die altijd op de centen heeft gelet tijdens begrotingsconclaven.”

Hoe gaat u dit tekort ooit wegwerken?

“Om te beginnen moeten we werken aan een relanceplan voor Vlaanderen. Hoe gaan we het openbare leven weer op gang trekken en de bedrijven weer voluit laten draaien? Een reeks nieuwe belastingen heffen lijkt me momenteel niet aangewezen. Dan versmacht je juist die wederopstanding.

(denkt na) “We gaan deze crisis nog jaren met ons meeslepen. Daar kun je niet omheen. In die zin is het ook belangrijk om een duidelijk onderscheid te maken tussen de normale begroting en de ‘coronabegroting’. Zodat je enerzijds je structurele oefening goed blijft maken en je anderzijds kunt focussen op de vraag: hoe gaan we die uitzonderlijke put dempen?”

Zou een confederaal België de corona­crisis beter hebben aangepakt?

“Ik ben daar rotsvast van overtuigd. Het crisisbeleid zou sneller kunnen gaan. We zouden onszelf veel gepraat en geneuzel kunnen besparen. Om maar iets te zeggen: ik heb nu dagen moeten lobbyen om de scholen te heropenen op 15 mei, terwijl er in het Vlaamse onderwijs al eensgezindheid was. In een confederaal België zouden wij zelf beslissen: we gaan open op die dag.

'De totale versnippering van bevoegdheden in ons land zorgt ervoor dat iedereen bevoegd is, maar niemand verantwoordelijk.'Beeld Thomas Sweertvaegher

“Neem ook de discussies rond de ziekenhuizen. Zowat alles wat binnen de muren van een ziekenhuis gebeurt, is een federale bevoegdheid. Maar als er buiten een tent opgezet moet worden om extra bedden te voorzien, is dat plots een Vlaamse zaak. Je moet toch geen politiek wetenschapper zijn om te begrijpen dat zoiets onze snelheid van handelen niet bevordert op cruciale momenten.”

In een confederaal België zou elke deelstaat moeten vechten voor zijn eigen mond­maskers?

“In een confederaal België zou elke deelstaat misschien zelf strategische reserves aangelegd hebben. Want dat is toch een les die we opnieuw leren: de totale versnippering van bevoegdheden in ons land zorgt ervoor dat iedereen bevoegd is, maar niemand verantwoordelijk.”

Waarom doet Duitsland – een federale staat – het dan wel bijzonder goed tegen corona?

“Duitsland en België zijn erg verschillend qua werking. Duitsland is een middelpuntzoekende staat, die zorgt voor meer eenheid onder de deelgebieden. België is een middelpuntvliedende staat, die hoe langer hoe meer uit elkaar brokkelt. De geschiedenis van België sinds 1830 is de geschiedenis van de vlucht uit het centrum. Je kunt daar je ogen voor blijven sluiten, maar het is een natuurlijk proces.”

Wil N-VA wel in een nieuwe federale regering?

“We bevinden ons vandaag in een ongeziene crisis. In deze omstandigheden willen we met iedereen een coalitie vormen – met Beëlzebub of met wie dan ook. Midden maart hebben we onze hand heel ver uitgestoken naar PS-voorzitter Paul Magnette om een noodregering van één jaar te vormen. Als zelfs de coronacrisis partijen er niet toe kan bewegen om hun verschillen opzij te zetten, wat moet er dan wel gebeuren?”

Uw partij heeft de PS jaren­lang gedemoniseerd.

“Ik erken onze immense tegenstellingen met de PS. Maar op een zeker moment moet je de Rubicon durven over te steken. Magnette heeft dit in maart uiteindelijk niet gedurfd, uit angst. Ik denk dat als hij die keuze nu opnieuw moet maken, hij misschien wel zou durven door te duwen. Want je kunt de regering-Wilmès II toch niet anders omschrijven dan als een kreupel paard?”  

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234