Zaterdag 17/04/2021

InterviewJohan Bonny

‘Ik heb meer dan eens gedacht: wat zit ik hier te doen?’

Johan Bonny, bisschop van Antwerpen. Beeld Wouter Van Vooren
Johan Bonny, bisschop van Antwerpen.Beeld Wouter Van Vooren

Had u hem vorig jaar verteld dat hij op 24 december geen middernachtmis zou opdragen, Johan Bonny had u gek verklaard. In plaats daarvan zal de bisschop zijn achterban toespreken via het wereldwijde web. ‘Ik maak me veel zorgen over de mensheid.’

Monseigneur Johan Bonny (65) is, in zijn segment dan toch, een YouTube-ster geworden. “Als ik het afgelopen jaar in een paar woorden moet samenvatten, is YouTube er zeker eentje van”, zegt de bisschop. “Sinds de lockdown in maart heb ik voor elke dag een filmpje opgenomen met een klein bezinningsmoment. Het was vasten toen het land op slot en de kerken dicht gingen. Ik kon mijn achterban op zo’n moment toch niet in de steek laten?”

Het YouTube-kanaal van De Kathedraal Antwerpen is goed voor zo’n 1.500 abonnees en enkele duizenden kijkers voor de best bekeken eucharistievieringen. De eerste filmpjes werden nog zeer artisanaal opgenomen, intussen bedient een technicus van afstand de camera’s wanneer hij achter zijn altaar staat. Dat het wel doet nadenken over de toekomst van de kerk, zegt Bonny. “Enkel kunnen bezinnen in realtime, dat past niet meer bij het leven vandaag.”

Ook de kerstmis zal via internet te volgen zijn. Door een arrest van de Raad van State mogen erediensten wel doorgaan voor maximaal vijftien personen, maar daar is Bonny niet onverdeeld gelukkig mee.

“Vijftien mensen, wat is dat met Kerstmis? Alle parochies zijn vrij om een viering te organiseren, maar de afspraak is dat we er geen reclame voor maken. Vorig jaar hadden we in de kathedraal van Antwerpen 1.200 man op kerstavond. Hoe ga ik daar vijftien man uit selecteren? Mensen gewoon laten komen en wie te laat is buiten laten staan? Dan beter niets.

(zucht diep) “Een middernachtmis zat er sowieso al niet in door de avondklok. Waarschijnlijk zullen we in de vooravond iets organiseren, online, een soort van bezinning. En op kerstdag ga ik ’s ochtends een eucharistieviering voor vanuit de kathedraal, die gestreamd zal worden. Als het van mij afhangt zonder livepubliek. Ik wil niemand buitensluiten of voor het hoofd stoten.”

Er is veel kritiek gekomen op die uitzondering voor erediensten. Begrijpt u dat?

Johan Bonny: “De regering had iets goed te maken. Toen ze de maatregelen in oktober aankondigde, was er zelfs geen verwijzing naar Kerstmis. Geen wóórd. Dat heeft velen gekwetst. Shoppingcenters, musea en zwembaden mochten allemaal weer open. Er werd zelf hard benadrukt hoe belangrijk het was dat de koopzondagen konden doorgaan. Het was toch niet logisch dat wij met onze grote ruimtes, waar we heel gedisciplineerd te werk kunnen gaan, dicht moesten blijven?

“Met godsdienst in ons land is het precies zoals met een Schots meer. Er zit een vriendelijk monster in het water dat je meestal niet ziet of hoort, maar zodra het woord godsdienst valt, steekt het zijn kop op en is het kot te klein.”

U hebt het gevoel dat religie geen plaats meer mag hebben in de maatschappij?

“Waarom komt zo’n kritiek iedere keer als het over geloof gaat? Is dat een ideologisch programma, is dat gewoon buikgevoel, is dat politieke strategie, profileringsdrang? Zodra het over geloof gaat, of het nu over het jodendom, de islam of het katholieke geloof gaat, komen er reacties naar boven waarvan wij over de levensbeschouwingen heen vorige week besloten hebben dat we er beter niet op reageren.

“Wanneer heb je je geloof nodig? Niet wanneer het goed gaat. Zoveel mensen hebben het voorbije jaar met ziekte of rouw te maken gekregen door corona. Die moeten nu Kerstmis vieren met een lege plek aan tafel, zonder dat ze deftig afscheid hebben kunnen nemen van hun geliefde. Dat vraagt toch innerlijke duiding?”

Bonny: Beeld Wouter Van Vooren
Bonny:Beeld Wouter Van Vooren

Die reacties waren misschien niet zozeer een kritiek op godsdiensten, dan wel een uiting van hoe moeilijk mensen het hebben om de moed er nog in te houden. Hebt u daar zelf ook last van?

“De duur van de crisis werkt ontgoochelend en deprimerend. Ik heb meer dan eens gedacht: wat zit ik hier te doen? De dagen lopen in elkaar over, ze lijken allemaal op elkaar. Er zijn weken geweest dat ik als bisschop geen enkele keer buitengekomen ben met mijn wagen. Je weet dat er van alles gebeurt in je gemeenschappen, maar je bent er niet bij. Dat is zoals een kapitein die aan land moet blijven staan. Dat weegt.”

U zit in de risicogroep.

(knikt) “Ik volg de regels zo goed mogelijk. Maar ben ik een voorbeeld van rigiditeit? Dat ook niet. Om de veertien dagen bezoek ik mijn moeder. Haar geef ik een kus en een kruisje. Je kunt niet anders, met je moeder, vind ik. Sommige dingen zijn heilig. Normaal gezien komen wij met de kerstdagen ook verschillende keren samen met de familie. Dat is allemaal afgelast. Goed, ik overleef dat wel. Al kan ik me goed inbeelden dat dat voor ouders en grootouders zeer pijnlijk is.”

Hebt u een knuffelcontact met wie u kerst kunt doorbrengen?

“Nee. Ik klaag niet. Ik heb een huishoudster en elke dag zijn er wel enkele medewerkers op kantoor, er is dus wel aanwezigheid.

“We hebben gevraagd aan alle parochies in het bisdom om de kerken open te zetten voor wie nood heeft aan bezinning met de kerstdagen, ook wanneer er geen viering is. Dus ik ga op 24, 25 en 26 december naar drie van die kerken en zal daar telkens twee uur zitten, zomaar. Zodat de mensen die binnenkomen zien dat ze niet alleen zijn.”

Paus Franciscus hoopt dat de coronacrisis een reset kan zijn voor de samenleving.

“Ik deel die hoop. De ongelijkheid, de kloof tussen arm en rijk, ze was al zo groot en ze is er door corona nog groter op geworden. Waar ik bijvoorbeeld niet bij kan is dat we geen oog meer hebben voor ontwikkelingssamenwerking. Ik mis emotionele betrokkenheid met de rest van de wereld. Wie ligt er hier nog wakker van Afrika, Azië, het Midden-Oosten? Enkele decennia geleden was dat een levendig thema, vandaag weten we zelfs niet meer welke minister ervoor bevoegd is. En mocht het nog zijn omdat we te hard gefocust hebben op de armoede bij ons, maar ook dat is niet bepaald gelukt.

“Het woord dat ik niet meer kan horen is neutraliteit. Van neutraliteit ga je dood, gaat een samenleving dood. Het is een scherm waar onbetrokkenheid achter schuil gaat. Self-centred, zo ervaar ik onze maatschappij vandaag. Daar lig ik wakker van.”

De paus vindt voorts dat homokoppels in familie moeten kunnen samenleven.

“Ik ben blij dat hij dat gezegd heeft. Ik kan verstaan dat er op wereldschaal over bepaalde thema’s anders gesproken wordt. Niet iedereen ziet de zaken zoals wij ze zien. Maar het wordt een probleem wanneer bepaalde regio’s andere het zwijgen opleggen. Ik vind het dus positief dat de paus voor een keer meer spreekt met zijn hart dan met zijn verstand en iets zegt dat hij als opa van een groot gezin ook gezegd had. Holebi’s horen er in iedere familie bij, waarom dan niet in de kerk?”

Toen u enkele jaren geleden pleitte voor een kerkelijke erkenning van holebikoppels werd u nog verketterd in Rome. Het kostte u het aartsbisdom.

“Tja. Je moet de tijd zijn werk laten doen, zeker? Het is belangrijk dat sommigen de moed hebben om een steen te verleggen.”

Wat zal uw kerstboodschap straks zijn?

“Hier geraken we door. Samen komen we uit deze tunnel. Maar niet om terug te keren naar hoe het voorheen was.”

U klinkt alsof u er niet gerust in bent.

“Ik ben geen cultuurpessimist, maar ik zit vandaag met meer vragen dan jaren geleden. Als ik de mensheid bezig zie, zie ik een opeenstapeling van gemiste kansen op alle domeinen. Neem nu de ecologie. Ik bewonder degenen die opkomen voor het klimaat, ik wil ze steunen, maar is die oceaan überhaupt nog proper te krijgen? Er zijn weer zoveel diersoorten uitgestorven, valt dat nog te keren?

“Wat de mensheid betreft zijn mijn zorgen nog veel groter. Er worden zoveel raketten afgeschoten richting maan, richting Mars. Mocht er nu eens evenveel aandacht zijn voor wat de mens aan het uitsteken is met zijn eigen soort? We worden vooruitgejaagd door financiële belangen en productiviteitswinst. Die gemiste kansen, het trekt aan mijn kleren.

“Misschien is het ook omdat ik 65 geworden ben dit jaar. Mijn jaargenoten van de humaniora zijn dit jaar met pensioen gegaan, een bisschop mag pas met 75 gaan. Ik zie dat ook zitten. Ik had dus niet verwacht dat die 65 me iets zou doen, en toch was het zo. Ik heb mezelf de vraag gesteld: wat zal ik nog meemaken in de twintig jaar die ik hopelijk nog te gaan heb, dat echt deugd doet? En dan bekruipt me een zekere twijfel.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234