Dinsdag 28/09/2021

‘Ik heb hetvermogen om mensen te raken’

Marion Jones baalt. In de kleedkamer van Tulsa Shock, haar professionele basketbalteam in Oklahoma, transpireert Jones niet eens, wat haar frustratie kan verklaren. Het is eind juli en tijdens de net afgelopen wedstrijd tegen San Antonio zat Jones 33 van de 40 minuten op de bank. Ze scoorde twee punten. Rusteloos wachtte ze op haar beurt en moedigde haar medespelers aan. Haar team verloor; dit seizoen is dat een gewoonte.

Als oudste rookie (eerstejaars) in de vrouwelijke profliga van de VS is Jones (35) niet meer dan een bankspeler. Daar baalt ze van - niet zo gek voor wie Jones ooit heeft zien rennen of spelen. De voormalige topatlete uit Austin (Texas) omschrijft zichzelf als een hypercompetitieve perfectioniste. Ze is kritisch op zichzelf en kent maar één manier om te sporten: met overgave. Jones heeft bovendien “geweldige genetische talenten”, zegt ze. De luidste aanmoedigingen van de vijfduizend supporters in de sporthal zijn voor haar. “We love you, Marion!” schalt het door de hal.

Maar haar rol is klein, “en dat is wennen”, mompelt ze. Want in haar vorige leven was Jones alleenheerser. Op de Olympische Spelen van 2000 won ze vijf medailles, soms met overmacht. Niet veel later werd duidelijk dat de sprintkoningin doping had gebruikt, aangeleverd door het later opgerolde Balco-lab in San Francisco, en door C.J. Hunter, haar toenmalige vriend en oud-wereldkampioen kogelstoten, die zelf ook verboden middelen nam. Jones ontkende.

Meineed

In 2007 kon ze niet langer leven met de leugen. Inmiddels had ze twee kinderen en een nieuwe man; de sprinter Obadele Thompson uit Barbados, die zelf brons had gewonnen bij de Spelen in Sydney. Ze bekende schuld en kreeg zes maanden celstraf - vanwege meineed, niet om dopinggebruik. Haar medailles werden ingenomen en haar naam werd verwijderd uit de boeken. In 2008 kwam ze vrij als een ander mens: bedachtzamer, evenwichtiger.

Bij onze tweede ontmoeting, twee maanden na die verloren basketbalwedstrijd in Tulsa, haalt ze diep adem tijdens een gesprek in een buitenwijk in haar woonplaats Austin. “Ik ben eindelijk in staat”, zegt ze, “om toe te geven dat het een zegen voor me was.”

“Het” is de gevangenistijd, waar ze een autobiografisch boek over heeft geschreven, On the Right Track (‘Op het juiste pad’, uitgeverij Simon & Schuster). Het draait om een les die Jones op hardhandige wijze moest leren: pauzeer een moment, haal adem, denk na voordat je beslist. Jones deed dat niet. Niet toen ze steroïden nam - waarvan ze nog altijd ontkent dat ze wist wat ze slikte, hoewel de topman van Balco zegt dat hij heeft gezien hoe Jones zichzelf injecties gaf. Niet toen ze met de verkeerde mannen omging. Niet toen ze besloot meineed te plegen.

“Ik heb nog steeds grote moeite met wat ik mensen heb aangedaan. Ik kan het nooit goedmaken. De pijn van (echtgenoot) Oba en mijn moeder gaat nooit weg. Maar misschien kan ik evenwicht vinden door mensen te helpen.”

Tweede kansen na geruïneerde carrières zijn gebruikelijk in de Amerikaanse politiek, zakenwereld en topsport. Legio profsporters hebben op dramatische wijze afscheid genomen - om even later weer bij een andere club op te duiken. Maar zeldzaam zijn zij die presteren op het hoogste niveau van twee verschillende sporten. Bijna niemand heeft de fysieke en mentale vermogens. Michael Jordan was volgens velen de beste basketballer aller tijden. Toen hij kortstondig in honkbalstadions opdook, was een blamage het resultaat.

Dat zal Jones niet overkomen. Voordat zij schitterde in de atletiek was ze een ster in het universiteitsbasketbal, de ‘tweede klasse’ waarin mannen en vrouwen het spel op een hoog niveau spelen.

In de zomer van 2009 begon Jones net gewend te raken aan een kalm leven in Austin. Haar wilde verleden begon als voltooid verleden tijd te voelen. Ze dacht: ‘Zo is het dus om gewoon te zijn.’ Voordat de verveling kon toeslaan kreeg ze een sms’je van haar manager, advocaat en familievriend, Rich Nichols. Wat ze zou denken van profbasketbal? Jones antwoordde met een ongelovige afkorting: LOL. Laughing out loud; doe niet zo raar.

Nichols meende het. Jones deed auditie bij diverse teams die spontaan belangstelling hadden getoond. Ze trainde zich rot en kreeg een contract bij Tulsa. Ze wilde stilletjes aan haar nieuwe loopbaan beginnen, maar besefte al snel: ‘Onzin, niets wat ik doe gaat stilletjes.’

Het was niet eenvoudig om daar weer voor te kiezen, want ogenblikkelijk waren de schijnwerpers weer op haar leven en gezin gericht. Maar haar strijdlustige aard zegevierde. “Mensen zeggen: zo lang weggeweest en dan terug aan de top? Nooit.” Jones lacht. “Dat is dus een garantie dat ik het probeer.” Belangrijker: “Ik ben gezegend met een vermogen om de levens van mensen te raken. Dat ervaar ik elke dag. Mensen hebben het gevoel dat ze me kennen. Wat het ook is, ik heb een podium om goed te doen. Om te laten zien hoe iemand een rampzalig besluit kan nemen en toch weer opstaat.”

Een kwebbelende kleuterklas komt voorbij in het park waar we zitten nabij haar huis. De kinderen zwaaien collectief naar Jones, die smelt en haar beroemde, brede glimlach toont. “Om het allemaal bij mezelf te houden, alleen voor ons in Austin - het leek me bijna niet eerlijk om niet te gebruiken wat God me gegeven heeft.”

Oprah Winfrey

Van haar magere jaarsalaris (35 duizend dollar) valt moeilijk te leven. Dat hoeft ook niet. De vrouw die ooit de omslagen van tijdschriften als Time en het modeblad Vogue sierde, is nog altijd een bekende, graag geziene gast op scholen en in talkshows, met een mooi boekcontract en riant betaald promotiewerk - als ze dat zou willen. Ze zat al bij Oprah Winfrey op de bank.

De komende weken zal ze ook veel te zien zijn rond de lancering van het boek en een documentaire over haar leven (Press Pause) van John Singleton, de gevierde regisseur van Boyz n the Hood, en zelf een oud-atleet. Zo zal sportminnend Amerika opieuw kennismaken met Jones. Lang niet iedereen beseft dat ze terug is. Maar Singletons documentaire zal onderdeel zijn van de gelauwerde ‘30 for 30’-serie op de sportzender ESPN; een gegarandeerde manier om weer in de nationale aandacht te komen.

Jones is gesloten over sommige zaken, zoals haar dopingverleden. “Ik doe nu zó veel positiefs”, zegt ze fel, de enige keer dat ze haar stem verheft. “Jullie moeten niet steeds op het verleden blijven hameren, dat weten de mensen nu wel.”

Liever praat ze over de tieners die ze in het hele land toespreekt. Deels uit noodzaak, want naast haar celstraf kreeg ze van de rechter de opdracht honderden uren ‘gemeenschapswerk’ te doen. “Van alles wat ik doe, geniet ik hier het meeste van. Als ook maar één kind zich op een moeilijk moment de woorden ‘take a break’ herinnert, is het goed.” Zeker op de openbare scholen in slechte buurten is haar street cred (geloofwaardigheid) van belang. “Ik spreek hun taal. Ik zeg niet: oppassen, jongens! Ik zeg: je kunt in de cel belanden, neem het van mij aan.”

Jones is sceptisch over de pogingen om verboden middelen uit de sport te bannen. “In onze samenleving gaat het om nummer één. De beste zijn. Aandacht, beroemdheid, geld, al zeggen we soms tegen kinderen dat het oké is om tweede te worden.” Ze fronst: “Menen we dat nu echt? Kom op. We komen er niet van af in een maatschappij waar eerste plaatsen het ultieme doel zijn.”

Wat ze onzin vindt, is de klaagzang van sommige sportlieden dat ze “gekruisigd” zouden worden. Dat is de lijn van de wielrenner Floyd Landis (die dopinggebruik toegaf) en de honkballer Barry Bonds (die ontkent). “Je wilt de aandacht als je goed rijdt, wint, homeruns slaat”, zegt Jones, die overigens geen namen noemt. Maar zoals ze haar oudste zoon voorhoudt: “Besef wel waar je op hoopt. Je krijgt de aandacht, ook als het misgaat.”

Keuzes maken in de cel

Zoals dat ook in Hollywoodfilms gaat, moest Jones hard vallen om zichzelf te vinden. De sportvrouw wil niet aan het woord ‘verlossing’. Wel speekt ze in religieuze termen over haar zonden, de gebeden in de gevangenis, haar christelijke geloof dat in de cel aan kracht won. “Geloof geeft balans. Ik ben altijd op zoek naar vrede. Ik besef nu dat je in het leven niet alleen op reis bent. Je hebt iets of iemand nodig, groter dan jij.”

Opgesloten en afgezonderd van haar geliefde en jonge kinderen moest ze kiezen. Depressie en verdriet toelaten, zoals dat bij veel vrouwen in de gevangenis gebeurde. Zij aten slecht, bewogen niet of nauwelijks, werden dik en stil. Of ze kon bidden en sporten. Jones las de bijbel en, op advies van vrienden, inspirerende auteurs zoals Martin Luther King. Ze schreef brieven aan Oba, die de basis van haar boek vormen.

En vanaf dag één rende ze op de buitenplaats urenlang rondjes op de goedkope, platte gevangenisslippers. Kon ze niet naar buiten, dan ‘rende’ ze blootsvoets op één plek in de piepkleine cel, of deed ze buikspieroefeningen tot ze niet meer kon.

Zo raakte de oud-kampioene in de beste vorm van haar leven, vertelt ze, nog steeds ongelovig. Maar daar ging het niet om. “Ik weet hoe belangrijk endorfine is. Als je sport, voel je je beter.”

Ze is “een controlerend type”, zegt Jones. “Hoe houd je controle over jezelf als je vastzit? Ze kunnen je fysiek in een cel zetten, maar deze tempel” - ze wijst naar haar lange, slanke lichaam - “kunnen zij niet controleren. Het bewegen was mijn redding.”

In Tulsa en de WNBA is ze één van de oudste spelers - én één van de snelste. Ze behoorde zestien jaar geleden tot de basketbaltop. Maar is dat genoeg? In de kleedkamer van Tulsa grinnikt Jones om de vraag of ze gelukkig is met haar nieuwe carrière. “Ik wil altijd winnen. Maar wij hebben het moeilijk. Mijn bijdrage is niet wat ik had gehoopt. Ik ben teleurgesteld.”

Jones traint harder dan de anderen en ze is nooit tevreden, zeggen manager Nichols en haar coach. De speler zelf zucht. “Ik weet dat het tijd kost en dat ik geduldig moet zijn.”

Op de gang wachten twee jonge meisjes die een handtekening en een knuffel willen. Ze krijgen beide, plus tien minuten van Jones’ onverdeelde aandacht. Bij die jonge fans moet gebeuren wat Jones hoopt. Ze wil bekend zijn als basketbalspeler en inspiratiebron. “Ik heb het gevoel dat mensen me graag willen zien slagen”, zegt ze nog. “Maar als ze me omhelzen en een handtekening vragen, denk ik: zijn ze al supporter van Marion-de-basketbalspeler?’ Weer die grijns: “Ik kan niet wachten tot het zover is.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234