Donderdag 13/08/2020

'Ik heb het voor de zachte dromen'

Regisseur Bavo Defurne over zijn korte film 'Matroos'

De Filmfabriek is een klein productiehuis uit de buurt van Leuven, gespecialiseerd in kunstzinnige films, multimediaprojecten en videofilms (onder meer The Way of the Weed). In het buitenland kregen ze enige bekendheid door hun producties rond choreografieën van Wim Vandekeybus en William Forsythe. In eigen land trok De Filmfabriek onrechtstreeks de aandacht dankzij Voor een nieuw Vlaams audiovisueel beleid, een nota die veel stof deed opwaaien in het Vlaamse filmwereldje en die werd meegeschreven door Peter Missotten, samen met Anne Quirynen de drijvende kracht achter dit productiehuis. Met Matroos produceert De Filmfabriek haar eerste korte film. Aan het roer een kapitein met veel talent: Bavo Defurne.

In 1994 vestigde De Filmfabriek zich in een oude melkfabriek, dicht bij Bierbeek, die nu stap voor stap gerestaureerd wordt. Op de bovenverdieping bevinden zich de mooie designkantoren, terwijl het vroegere magazijn op de begane grond als studio functioneert. Hier nam Bavo Defurne vorige zomer Matroos op.

Netjes in een rode jurk staat Hilde Wils, theateractrice bij Dito Dito en onder meer bekend van Sailors don't cry, op een klein podium voor een enorm hemelsblauw doek met daarop witte Magritte-wolkjes. Voor en achter haar zijn twee lijnen met vers gewassen linnengoed gespannen. Er komt wind uit een ventilator. Hilde Wils hangt met een wasknijper een hemdje op, waarna haar hand liefdevol langs dat hemdje naar beneden gaat. Het lijkt wel een decor van een reclamespot voor een wasproduct, maar wie met het werk van Bavo Defurne vertrouwd is, weet dat men veeleer een poëtische reminiscentie à la Terence Davies mag verwachten. Matroos vertelt het verhaal, in droomvorm, van een ontluikende liefde tussen twee jonge knapen van zeventien en twintig. In feite zijn het twee buurjongens. De scène die hierboven werd beschreven, zit in het begin van de film. Het is een frisse, landelijke zondagochtend in het prilst van de lente. De moeder van Matroos hangt de was van haar zoon buiten. Verzonken in intieme herinneringen streelt ze zachtjes, haast sensueel, zijn kleren, zoals alleen moeders dat kunnen. Ze wordt echter vol afgunst begluurd door Broer, de buurjongen (rol van Joram Schurmans). Die zou liever zijn eigen tintelende vingers over de stof laten glijden. Plots verschijnt Matroos (rol van Tom de With) in de tuin met een nieuwe mand wasgoed. Broer, door zijn hartstocht meegesleept, begint te fantaseren en ziet Matroos veranderen in een echte, gespierde matroos in uniform. Die liefde, of noem het vriendschapsband, tussen de twee jongemannen blijft de hele film door suggestief. Je voelt duidelijk dat Matroos een soort latente homoseksualiteit uitstraalt, maar nooit nadrukkelijk.

"Dat wil ik juist," zegt Bavo Defurne. "Niet dat het een vorm van gêne is. Het is zoals de Nederlandse schrijver Hans Warren in de inleiding bij zijn bloemlezing van homoseksualiteit in de Nederlandse literatuur schrijft: 'Er is zowel plaats voor de zachte dromen als voor de harde realiteit.' In deze wereld is er veel meer plaats voor de harde realiteit. Ik heb het voor de zachte dromen, omdat het ook relevanter is. Subtiliteit is aangenaam, net zoals dubbelzinnigheid. Marlène Dietrich zei over erotiek dat het juist mooi is om niet te veel te tonen. Dat is misschien een ouderwetse houding, maar ik voel aan de reacties dat dit soms aanstoot geeft. 'Tiens, het lukt,' denk ik dan."

In het persdossier schrijft Defurne dat Matroos een visuele allegorie moet worden over het creëren van idolen, fantasieën, macht en onmacht van clichés. Daarmee verwijst hij rechtstreeks naar de film en hoe het medium met illusies goochelt. "De echte waarheid is onvoorstelbaar," aldus Bavo Defurne. "Daardoor kan je het alleen maar voorstellen door iets dat onwaarschijnlijk is. Door de personages, de decors en de opzet los te koppelen van de alledaagse realiteit, probeer ik te verwijzen naar iets dat daarachter of daarboven ligt, iets waar je alleen maar kan naar reiken of streven."

Bavo Defurne assisteerde al enkele keren de Duitse cineast Matthias Müller. In de korte film Alphsee evoceert Müller een intriest moment uit zijn kinderjaren. De bonte, felle kleuren van Matroos herinneren sterk aan de stilering van Alphsee. "Matthias Müller heeft me inderdaad, aan de hand van de films van Douglas Sirk, doen stilstaan bij de kleurensymboliek. Maar voor de look van Matroos heb ik me vooral laten inspireren door het werk van Pierre et Gilles, Franse kunstenaars gereputeerd om hun advertentiewerk voor Jean-Paul Gaultier. Dat ziet eruit als een bidprentje. Ze nemen studiofoto's die ze dan versieren met klassieke bloemen. Het is heel kitscherig, omdat ze die foto's nog eens extra beschilderen met felle kleuren. Alles krijgt kleine glitters." Een andere bron van inspiratie was Ziegfield Follies, een weelderige MGM-musical uit 1944 van Vincente Minnelli met Fred Astaire en Gene Kelly. "Een mooie, kleurrijke, vrolijke en extreem gedecoreerde film, met veel verbeelding gerealiseerd. Toen ik die film zag, wist ik dadelijk welke stijl ik wou. Op een gegeven moment zingt trouwens iemand: 'There is beauty everywhere for any of us to share.' Ik heb ook Pink Ulysses van Eric De Kuyper aan de ploeg getoond. Het mooie en het weinig opgemerkte aan die film is dat achter die prachtige liederen, achter het kitscherige, iets heel zieligs, treurigs schuilt. Het hoofdpersonage verdwaalt in een fantasiewereld. Vooral de manier waarop die fantasieën worden opgebouwd en dan weer instorten, is heel interessant."

John Ford draaide destijds The Informer in slechts vijftien dagen. Edgar B. Ulmer, de koning van de B-film, deed nog beter: in nauwelijks zes dagen tijd blikte hij sommige van zijn langspeelfilms in. Je fronst dan toch even de wenkbrauwen als je hoort dat Bavo Defurne een comfortabele twaalf draaidagen heeft voor een film van nauwelijks vijftien minuten. "Als de mensen de film zien, dan hoop ik dat ze begrijpen hoe het komt," verdedigt Defurne zich. "We draaien erg veel shots, zo'n 200 tot 250. Elk beeld is perfect afgewerkt. We zien niet een gewoon mannetje dat loopt, maar een mooi mannetje dat in een mooie tuin loopt. Bovendien is het ook een film zonder dialogen, waardoor de beeldtaal belangrijk wordt en veel expressiever moet zijn." Matroos, begroot op drie miljoen frank (twee miljoen van de Vlaamse Audiovisuele Selectiecommissie en 200.000 frank van de Vlaamse Gemeenschapscommissie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest), wordt helemaal op video opgenomen. "Video is alleszins goedkoper dan film," verduidelijkt Bavo Defurne. "We werken met een heel nieuwe generatie van videocamera, een DVD-camera. Hij codeert het beeld helemaal digitaal. De camera denkt bovendien mee, terwijl een gewone filmcamera alleen maar registreert. Vooral op het gebied van kleurenregistratie is dat interessant."

Bavo Defurne, in 1993 afgestudeerd aan het Sint-Lukas in Brussel, realiseerde al een vijftal korte films. Vooral Saint, zijn vorige film, is een parel en zit vol visuele referenties aan Riefenstahl en Pasolini. De film werd echter meer in het buitenland dan in België vertoond. "Ik geloof niet in een Belgisch filmklimaat," zegt Bavo Defurne een beetje ontmoedigd. "Dat is niet kwaad bedoeld. Ik geloof veeleer in een soort van Europese gedachte. Saint werd geselecteerd voor achttien festivals, waarvan twee in België. Ik vind troost in het feit dat er in het buitenland wél erkenning is. Het British Film Institute verspreidt bijvoorbeeld mijn twee vorige films. Dus voor één keer geloof ik wel in Europa."

Luc Joris

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234