Woensdag 05/10/2022

ReportageVerenigde Staten

‘Ik had stiekem een abortus bij iemand thuis. Zo zal het in het nieuwe Amerika weer gaan’

Demonstranten verzamelen in Washington Square Park in New York na de beslissing van het Hooggerechtshof. Beeld AFP
Demonstranten verzamelen in Washington Square Park in New York na de beslissing van het Hooggerechtshof.Beeld AFP

Het terugdraaien van abortuswetgeving is in conservatieve Amerikaanse staten in volle gang, nadat het Hooggerechtshof daar vrijdag groen licht voor gaf. Meteen gingen in New York en andere steden tienduizenden demonstranten boos, bang en verdrietig de straat op. ‘Mijn lichaam, mijn keuze!’

Thomas Rueb

Het geluid is oorverdovend. Stemmen, duizenden, die in perfecte harmonie steeds maar diezelfde vier woorden herhalen: ‘We will rise up’. Wij komen in opstand. De beslissing van het Amerikaanse Hooggerechtshof vrijdag om het federale recht op abortus in te trekken, heeft Washington Square Park, in het hart van Manhattan, veranderd in een woeste mensenzee.

Het beeld van naamgever George Washington, de eerste president, heeft om zijn enkel een groene sjaal geknoopt gekregen, symbool van het protest. Aan zijn voeten slaat Joan Starr (75), gebalde vuisten, de kolkende menigte gade. Ja, ja, veel mensen, zegt ze, maar niet genoeg. “Nog lang niet! Een op de drie vrouwen in de VS heeft een abortus gehad. Waar de fuck is iedereen?” (Volgens het Amerikaanse Guttmacher Institute ondergaat een op de vier vrouwen in de VS voor haar 45ste een abortus, red.)

Starr was 15 toen ze zelf een illegale abortus onderging. “Ik deed het stiekem bij iemand thuis. Bang. Alleen.” Toen ze na de ingreep naar buiten wankelde, zat ze onder het bloed. Zo ging dat toen. “En zo”, zegt Starr, “zal dat in het nieuwe Amerika weer gaan.”

null Beeld AFP
Beeld AFP

Met het terugdraaien van de gerechtelijke uitspraak Roe v. Wade, waarin het recht op abortus lag verankerd, mogen Amerikaanse staten vanaf nu zelf bepalen in hoeverre ze abortus toestaan. Vrijdag gingen ze meteen om als dominostenen.

Missouri was eerst. “Ik voel me nederig hier deel van uit te maken”, zei procureur-generaal Eric Schmitt, een kwartier na publicatie van het vonnis, “en als eerste in het land abortus te verbieden”. Niet veel later volgden Utah, Alabama, Louisiana, Arkansas. Aan het einde van de dag was abortus in negen Amerikaanse staten verboden, minstens twaalf zullen nog volgen. Het ‘nieuwe’ Amerika heeft niet lang op zich laten wachten.

Extase

Plotseling komen de demonstranten in beweging. Zingend. Schreeuwend. “Zo ziet democratie eruit!” Als een kilometerslange slang perst de mensenmassa zich door het stratenplan van New York, gevolgd door politiehelikopters, elk verkeer op hun pad blokkerend.

Lauren en Eddie Patzsch hebben vandaag hun 4-jarige dochter Zoe meegenomen. “Wie is de baas over jouw lichaam?” vraagt Lauren. “Mijn lichaam, mijn keuze!”, antwoordt Zoe.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Deze uitspraak van het Hooggerechtshof heeft in de hele VS een aardverschuiving teweeg gebracht. En een scheuring. Door heel het land gingen vele tienduizenden mensen de straat op zoals in New York: boos, bang, verdrietig. Maar de pijn van de een, is de triomf van de ander. Op andere plekken werd vrijdag, al even hard, gejuicht.

“Het leven heeft overwonnen”, jubelde voormalig vice-president Mike Pence, “in elke staat van ons land”. De Republikeinse Senaatsleider Mitch McConnell prees de beslissing als “moedig en correct”. Kerken door het land bleken in extase. “We danken God vandaag”, zei José Horacio Gomez, aartsbisschop van Los Angeles. “De tijd is aangebroken om het Amerika te bouwen van na Roe v. Wade.”

Oud-president Donald Trump streek ondubbelzinnig met de eer. “De beslissing van vandaag”, zei hij, “was alleen mogelijk, omdat ik alles heb gedaan wat ik heb beloofd.” De abortus-uitspraak, geformuleerd door de conservatieve opperrechter Samuel Alito, werd met zes van de negen stemmen aangenomen. De overige drie opperrechters konden vrijdag niet anders dan “met verdriet” hun grieven uiten in een eigen publicatie: ze noemen het besluit “hypocriet, draconisch en laatdunkend”.

Het was Trump die tijdens zijn termijn drie conservatieve opperrechters wist te benoemen, en zo binnen het Hooggerechtshof een ideologische verschuiving in gang zette die van blijvende invloed zal zijn op het leven van miljoenen Amerikanen – en op de Amerikaanse politiek.

Politieke kans

“Door deze rechtbank begeven we ons op een extreme en gevaarlijke weg”, stelde president Joe Biden vrijdag in een emotionele toespraak. De VS zijn volgens hem “150 jaar terug in de tijd” geworpen. Maar, voegde hij daar gelijk aan toe: “Je hebt mijn woord. Dit is nog niet voorbij.”

Zo zag het land, live op televisie, hoe hun president zich met deze beslissing trachtte te bewapenen. Joe Biden ziet een tegenslag, maar ook een kans.

De Verenigde Staten verkeren in een politiek gevoelige periode. In november gaan de Amerikanen naar de stembus voor de tussentijdse verkiezingen, waarbij het hele Huis van Afgevaardigen en een derde van de Senaat wordt verkozen. Deze ‘midterms’ verlopen zelden voorspoedig voor de partij van de zittende president, en dit jaar is de verwachting niet anders. Biden blijft, volgens elke recente peiling, zeer impopulair.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Zijn presidentschap lijkt uit het lood getrokken door twee schijnbaar tegengestelde ambities. Aan de ene kant betoont Biden zich kampioen van progressieven. Hij heeft ambities voor grootse sociale hervorming, wil de groenste president zijn uit de geschiedenis. Tegelijkertijd wil Biden de rol van verbinder op zich nemen, het redelijke centrum in een verscheurd land. Het gevolg: hij stelt beide kampen steeds teleur.

De resultaten die Biden wel behaalt, zoals een door beide partijen gesteunde, historische infrastructuurwet of de lage werkeloosheid, weet hij intussen nauwelijks uit te venten. De kritiek, steeds opnieuw, van kiezers én partijgenoten: waar stáát hij nu voor?

Dat beeld heeft Biden vrijdag willen herscheppen. “Roe v. Wade staat deze herfst op het stembiljet”, zei de president tot het volk. “Jullie hebben het laatste woord.”

Plaaggeesten

Biden hoopt met de abortuskwestie eindelijk een glasheldere boodschap in handen te hebben: een stem op de Republikeinen is een stem voor deze ‘extreme’ richting, een stem op de Democraten geldt als verzet. Biden wil gematigde Republikeinen, zwevende kiezers, en vooral ook het politiek gedesillusioneerde deel van zijn eigen achterban verleiden tot een stem — en wel op zijn partij.

De meeste Amerikanen zijn vóór het behoud van abortusrechten, onder wie tevens zo’n 40 procent van de Republikeinse kiezers. Binnen de Republikeinse Partij wordt dit vonnis daarom, hoewel een zwaarbevochten overwinning, ook als potentiële electorale kwetsbaarheid ervaren. Zelfs Donald Trump zou, volgens bronnen van The New York Times, binnenskamers hebben gelamenteerd dat een verwerping van Roe v. Wade “slecht voor Republikeinen” zou zijn. Tot het vrijdag zover was, bleef de oud-president over abortus opvallend stil.

Toch is het de vraag hoezeer deze kwestie in november voor kiezers doorslaggevend is, na een lange zomer getekend door de structurele problemen die nu al behoren tot Bidens grote plaaggeesten: torenhoge inflatie, benzineprijzen, misdaadzorgen, immigratie.

En zelfs al krijgt Biden in november wat hij wil, dan ligt – ook hier – teleurstelling bij zijn achterban op de loer. Op dit moment heeft de VS een Democratische president die beschikt over een meerderheid in de Senaat én het Huis van Afgevaardigden – en toch werd het recht op abortus afgeschaft. In hoeverre is de politiek daadwerkelijk opgewassen tegen het gewicht van dit Hooggerechtshof?

Visie voor de toekomst

De borden, spandoeken en leuzen in New York bestrijken véél meer dan alleen abortus. “Dit protest gaat net zo goed over lhbti-rechten”, zegt de jonge rabbijn Margo Hughes Robinson (29), die samen met haar vrouw en 1-jarige zoon is gekomen. “Dit protest gaat over geloof”, zegt dominee Ben Perry (32), gekleed in zijn zwarte tenue met hagelwitte boord, maar dan boven een korte broek. “Ik wil laten zien dat niet alle christenen in de VS fascisten zijn.”

Kunstenaar Elise Engler (65) verwoordt het anders: “Dit protest gaat over ál onze vrijheden. De uitspraak van vandaag is een teken des tijds. Geloof me, ze zijn nog lang niet klaar met ons.”

Vrijdagmiddag hintte de conservatieve opperrechter Clarence Thomas, in een tegelijk met het vonnis verschenen publicatie, alvast op zijn visie voor de toekomst. Hoewel Roe v. Wade ‘uniek’ is voor abortus, stelt hij, zal het Hooggerechtshof wel degelijk moeten overwegen of meer zaken uit het verleden ‘gecorrigeerd’ kunnen worden. Het homohuwelijk, bijvoorbeeld, of het recht op anticonceptie.

Thomas verwijst daarbij expliciet naar drie andere zaken, waaronder zelfs de uitspraak die seksuele intimiteit tussen mensen van hetzelfde geslacht legaliseerde. Het Hof, schrijft hij, “heeft de plicht om die fout te herstellen”.

Elise Engler draagt vandaag een bord met daarop, door haarzelf geschilderd, een portret van de in 2020 overleden liberale opperrechter Ruth Bader Ginsburg, wiens conservatieve opvolger de doorslaggevende stem bleek. ‘Come back!’ staat er naast het hoofd. Engler glimlacht wrang. “Ja, zo hoopvol ben ik dus...”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234