Vrijdag 03/02/2023

ColumnBregje Hofstede

Ik had nooit beseft hoe fundamenteel wij allemaal door deze stille, zwijgzame vrouw zijn gevormd

null Beeld Damon De Backer
Beeld Damon De Backer

Bregje Hofstede is journalist en auteur van onder meer De hemel boven Parijs, Drift en Slaap vatten.

Bregje Hofstede

De Nobelprijswinnende dichter Wislawa Szymborska schreef jarenlang een adviescolumn voor aspirant-schrijvers in het Poolse blad Literair leven. Om anoniem te blijven gebruikte ze de wij-vorm; het Poolse vrouwelijk enkelvoud zou haar als enige ­vrouwelijke redactielid direct hebben ontmaskerd.

Regelmatig maakte ze inzendingen in één zin met de grond gelijk. “Klopt, Paul Éluard sprak geen Pools, maar moest u dat zo duidelijk maken in uw vertaling?”

Ze is vooral streng voor mensen die niet bereid zijn het werk te doen. Aan een schrijver die de redactie vraagt om de nodige correcties voor hem te maken, meldt ze: “We vragen ons af of het Olympisch ­Comité ­gelijkaardige verzoeken krijgt: ‘Ik wil het ­wereld­kampioenschap ­winnen. Ik geef het Comité hierbij toestemming om in mijn plaats te trainen’.”

Iedereen moet zwoegen; “zij die zulke arbeid niet willen verrichten hebben geen plek in de poëzie.” Zelf schreef ze ten minste 90 procent van haar werk voor de prullenbak, schrijft vertaler Clara Cavanagh in haar voorwoord. Szymborska heeft geoefend, zoals iedereen.

Het is makkelijk om al dat oefenen achteraf te vergeten. Maar nu ik een kind opvoed, verblijf ik dagelijks in de kruipruimtes van mijn eigen kunnen. Deze week ben ik elke dag minstens een uur op de trap te vinden, met een peuter aan mijn hand die per se wil leren traplopen. Volgende week zal er iets anders zijn waarop ze oefent en oefent en oefent: een potlood vasthouden, bijvoorbeeld. Als ze iets doet waar ze fier op is — zoals een vel bijna helemaal volkrassen met groen vetkrijt — applaudisseert ze voor zichzelf.

Niet te snel voor jezelf applaudisseren: Szymborska had het kunnen schrijven, of anders had het op een tegeltje kunnen staan bij ons thuis. Laatst bekeek ik de video die mijn zusje had gemaakt van een gesprek dat ze voerde met oma. Ze wilde onze stammoeder vragen naar haar opvoedwijsheden, nu ze zelf een kind verwacht.

Hoe langer het filmpje duurde, hoe verder mijn mond openviel. Hier sprak de blauwdruk. Niet alleen had ik mijn oma nog nooit zoveel horen praten, ik had ook nog nooit beseft hoe fundamenteel wij allemaal door deze stevige, zwijgzame vrouw zijn gevormd. Ik hoorde haar alles zeggen wat ik de laatste tijd zelf tegen mijn kind zeg, woordelijk, en met dezelfde intonatie: alles wat mijn moeder ongetwijfeld ook precies zo tegen mij gezegd heeft.

‘Dat kun je best zelf’, is een van de dingen die ze zeggen met mijn mond. ‘Probeer het nog maar een keertje’, is een ander. En een monter: ‘Sta maar weer op’, voor wanneer het kind op haar gezicht valt.

We zeggen ook: je moet leren dat de dingen niet altijd leuk en makkelijk zijn. Oefenen en weer opstaan, galmt het door de decennia. Alleen wie werkt wordt welwillend bekeken. Ik vraag me af hoe ver hij teruggaat, deze stugge levensfilosofie, doorgegeven van moeder op moeder. Ook in mij zit een ‘wij’ met strenge adviezen. Een ­anoniem vrouwelijk meervoud.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234