Zondag 15/12/2019

'Ik had niet door dat tv een karikatuur van je maakt'

Ineens was hij verdwenen van het scherm: columnist en voetbalanalist Hugo Borst, in België vooral bekend als de provocerende stokebrand uit programma's al Studio voetbal en De wereld draait door. Hugo de roeper werd Hugo de zwijger. Het zelfverkozen leven in de schaduw bevalt prima. 'Ik was gemakzuchtig geworden.' door Rob Gollin

Je wordt gemist, Hugo. Collega-analisten zeggen het.

"Het is leuk om te horen."

Mis jij het?

"Nee. In het geheel niet. Echt niet."

Ineens was hij uit beeld. Weg bij Studio Voetbal, niet meer aan tafel bij De wereld draait door. De schaduw in plaats van de schijnwerper. Het zwijgen verkozen boven het venijn, de provocatie en de belediging - die vaak toch zo lekker aanvoelde. Hij schreef nog enkele jaren geleden: "Het is een soort zaadlozing. Je verliest definitief de controle, maar je vindt het niet erg. (...) En dan, flats, de volle laag. Ahhh."

"U moet dringend naar een psychiater", zei hij tegen de moeder die haar 11-jarige zoontje alleen maar rauw voedsel voorschotelde. Tegen collega-panellid Youri Mulder: "Hou godverdomme je mond eens."

Even dacht hij dat de luwte voor enkele maanden zou zijn, maar eigenlijk wist hij al na tweeënhalve dag thuiszitten in november vorig jaar dat de tv en de voetballerij voltooid verleden tijd waren. Hugo Borst: "Het was een opluchting. Ik ben in tijden niet zo gelukkig geweest. Ik ben gelukkig in de stilte."

Die vindt hij dan vooral in een appartement in het centrum van Rotterdam, de stad van zijn geliefde Sparta, de stad van zijn krant, het AD. Zijn dagelijkse kroniek, waarin hij naar eigen schrijven "een ode brengt aan het gewone", is zojuist doorgestuurd. "Ik heb daarin de volledige vrijheid. Het gaat over het overlijden van het hondje van mijn moeder. Jeugdherinneringen. Scarlett Johansson. De haar - wacht, correctie! - de dríe haren die ik elke maand met een pincet uit de kin van mijn vrouw trek. Niet dat ze op een cactus lijkt, maar het moet toch even gebeuren. Ja hoor, dat ik daarover schrijf, kan ze goed hebben. Als iemand beschikt over zelfspot, dan is zij het wel."

De looks zijn in het jaar retraite niet veranderd. Het haar tipt nog de schouders aan, het onderste gedeelte van het gelaat gaat schuil onder grijze en zwarte stoppels. In kleermakerszit heeft hij plaatsgenomen op een lange Chesterfield bank.

"Ik was moe. Ontzettend moe. Fysiek en mentaal. Dat uitte zich vooral in heel veel slapen. Ik werd telkens laat wakker, maar zo'n drie uur later was ik weer vertrokken. Tussen zes en half zeven pikte ik weer een halfuurtje. Van mijn dokter hoorde ik dat ik tegen een burn-out aan zat. Het was ook wel te verklaren. Ik ben de laatste jaren alleen maar harder gaan werken. Eerst was het schrijven, columns, wat boeken, en daar is de tv bij gekomen. Er stond veel druk op. In begin gaf me dat energie, later kostte het me energie. Ik ging al een tijd met tegenzin naar de studio. Ik was gemakzuchtig geworden. Jack van Gelder heeft het laatst nog gezegd: Hugo pleegde om half tien 's avonds nog een telefoontje met de sportredactie van het AD, en dat was het wel zo'n beetje."

Klopte dat?

"Het was zo. Terwijl ik iemand ben die altijd iets met volle overtuiging wil doen en anders maar niet. Die overtuiging was weg. Er waren uitzendingen dat ik dacht: nu moet ik een ferm statement maken. Maar het kwam maar niet. Ik ben kritisch voor mezelf. Na de uitzendingen reed ik vaak weg met een naar gevoel. Wat heb je nou gedaan, man? Wat was je bijdrage? Ik had veel eerder moeten stoppen. Het was op."

Noem eens een dieptepunt.

"Ik geneer me nog steeds voor een discussie met Bert van Marwijk. Die ontspoorde volledig. Na afloop zei hij dat het weinig had gescheeld of hij was geen bondscoach meer geweest. Hij stond op het punt me een klap te verkopen. De informatie die ik hem voorhield klopte, maar was gedateerd. In de zomer van 2009 had de technische staf van Oranje het helemaal gehad met Wesley Sneijder. Men stond op het punt hem eruit te knikkeren. Hij was onhandelbaar. Onuitstaanbaar. Medespelers klaagden over hem. Van Marwijk had helemaal geen zin om dat te bevestigen. Hij zei: je bent niet goed geïnformeerd. Dat moet je bij mij nooit doen. Toen brak er wat. Ik heb hem een jokkebrok genoemd. Die close-ups... ik heb het nooit meer durven terugkijken. Tot overmaat van ramp verklapte ik een van mijn bronnen, Kees Jansma. Maar ook Van Marwijk liet zich niet van zijn beste kant zien. Hij had gewoon kunnen zeggen: hij was inderdaad een rotzak toen, maar het gaat weer geweldig met hem. Hij heeft verkering met Yolanthe en dat heeft hem op het goede pad gebracht. Eind goed, al goed.

"Het kan best prettig geweest zijn om naar te kijken. Als je goed tegen ongemak kunt - er zijn er genoeg die er niet tegen kunnen - is het spannend een lastpak, een betweter, tegen het gezag van de bondscoach te zien trappen. Maar het was geen goede tv. Het was slecht. Qua informatie zat er veel te weinig in. En, geloof het of niet, ik ben erg van de inhoud."

Wist je na die uitzending dat je ermee ging ophouden?

"Het was voor mij wel de zoveelste bevestiging dat de voetbalwereld niet deugt. Er wordt gelogen. Iedereen is geconditioneerd om niks te zeggen. Een spastische geslotenheid. Er valt niet aan te wrikken. Mijn vertrek hangt zeker samen met het idee dat ik de strijd tegen dat dictatoriale, feodale instituut heb verloren."

Dacht je echt dat je iets kon veranderen?

"Nou ja, ik meende dat ik in elk geval een factor was op nationaal niveau. Ik leefde in de waan dat ik de voetbalwereld de maat kon nemen. De grootmacht Borst die vertelde hoe het wel moest. Aanmatigend, ja. Maar ook wel schattig, toch?"

Was je je rol als de horzel aan tafel niet beu?

"Ik speelde geen rol. Absoluut niet."

Vrienden van je zeggen dat je in het dagelijks leven in niets lijkt op degene die zij op tv zagen. Unisono: Hugo is eerder verlegen en zachtaardig.

"Dat ben ik ook. Maar ik ben ook addergebroed en heb ook een ontzettend grote muil. Het klopt dus niet wat ze beweren. Ik ben beide. Ik ben een dominee, een meninkjesman. Ik hoef dat nooit te forceren. Ik heb een overdreven ontwikkeld rechtvaardigheidsgevoel. Dat heb ik van mijn moeder. Ze komt uit een sociaal-democratisch nest. Ze ging er op verjaardagspartijtjes met gestrekt been in als oom Jan weer rechtse praat aan het verkondigen was. Vraag het aan mijn teamgenoten in het zaalvoetbal: als een medespeler wordt belaagd en de scheidsrechter doet er niks aan, dan treed ik zelf wel op."

Je spuugt...

"Eén keer gebeurd."

... en dreigt.

"Nooit gedaan".

Ik las het in een van je columns.

"Oh?"

Iemand passeerde je telkens.

"Dan vraagt hij erom. Pas op, dat gedrag is alweer een tijdje geleden, hoor. Ik ben aan het afbouwen in het sterfhuis van WIA 22 en daar gaat het er heel gemoedelijk aan toe. En, in tegenstelling tot het gebrekkige zelfreinigend vermogen onder de profs, kan ik na afloop ruiterlijk mijn excuses aanbieden."

En intussen op tv de vinger heffen.

"Het verneukeratieve van een optreden voor televisie is dat alleen de scherpte blijft hangen. Ik heb wel eens uitzendingen lang gezwegen of alleen maar complimenten uitgedeeld. Daar heeft niemand het over. Maar goed, het was ook wel lekker, er vol in te kletsen. Dat gevoel kan ik zo weer oproepen."

Wat was er zo lekker aan?

"Het voelde goed in de eerste jaren, van 2003 tot en met 2006, ongeveer. Het was meteen een eclatant succes, al zeg ik het zelf. Ik kreeg veel complimenten. Dat het een revelatie was. Eindelijk iemand die de boel durfde aan te pakken. De voetbalwereld schrok zich rot. Johan Derksen liep er ook al rond, maar die is pas later tot grote hoogte gestegen. En het wás ook goed. Zeker met Jack, Youri en ik en één gast uit de voetbalwereld. Die laatste werd dan rauw bevraagd door mij. En ik lag ook wel eens met Youri in de clinch. Oliebolletje heb ik hem genoemd. Youri maakt echt het beste in mij los. Het leverde spannende tv op."

Er waren er ook die zeiden: wat een ruziemaker. Wat moet die clochard hier?

"Ha ja, dat uiterlijk, dat krijg je er dan nog even bij. Ik ben geen scheerapparaat gaan kopen. Ik ben niet naar de kapper gegaan. Een clochard ben ik zeker niet, ik koop de prachtigste colberts. Laatst nog, eentje van Ann Demeulemeester, echt, een schitterend jasje. Een pestkop, ja, daar hadden ze wel gelijk in. Dat niet opviel dat ik ook heel genereus en lyrisch over iets kan zijn, ligt ook wel aan mezelf. Die nuance was er te weinig."

Daar ben je toch zelf bij?

"Absoluut. Dat reken ik mezelf ook aan, achteraf. Het is een valkuil van tv. Ik had niet goed in de gaten dat tv een karikatuur van je maakt."

Toch niet alleen een karikatuur?

"Oh nee. Je bent ineens een autoriteit. Maar dat heb ik altijd ridicuul gevonden. Ik schreef vanaf 1995 een hartstikke goede column voor het AD, vol provocaties en beledigingen. Maar het had niet zo gek veel impact. Op tv had het dat wel. Dan zoemde het overal. Tv is machtig. En je bent ineens Bekende Nederlander. Dat heb ik nooit vervelend gevonden. Ik heb een open gemoed, het heeft me leuke gesprekken opgeleverd met mensen die ik helemaal niet kende. En, niet te vergeten, zwaar overbetaalde klussen in het circuit, zoals dat heet. 4.000 euro voor een lezinkje. Nou ja, het was ook wel eens 2.500.

"Aan de andere kant schrik je ook wel van de uitvergroting. Ik heb een keer scheidsrechter Vink voor oplichter uitgemaakt, in de rust van Sparta tegen Utrecht. We werden zwaar gedupeerd, ik wil niet zeggen: genaaid. Mijn opmerking haalde alle media, tot aan de NRC toe. De KNVB liet weten dat ik tot nader order niet meer welkom was in voetbalstadions. Dat kon ik toen nog wel hebben. Maar later had ik in zulke toestanden geen zin meer. Ik begon te letten op wat ik zei. Ik wilde dat geouwehoer niet."

Je zocht het ook op. Je schoof aan in De Wereld Draait Door.

"Het is lang aan me gevraagd en uiteindelijk ben ik gezwicht. Geen twijfel: er zaten goede uitzendingen tussen. Dat afschuwelijke moedertje dat haar kind min of meer vergiftigde, ik ben blij dat ik daar wat van heb gezegd. Maar je hebt ook de waan van de dag. Daar had ik moeite mee.

"Ik zat aan tafel op de dag van de vliegramp in Tripoli. Ik vond het eigenaardig dat het hele karakter van de uitzending veranderde omdat er geen zeventig Engelsen, maar zeventig Nederlanders waren omgekomen. Dat zei ik ook. In de studio zat een vliegtuigexpert. Het toestel was een paar uur eerder neergestort. De man kon niets bijdragen aan welke verklaring dan ook. Het kwam me zinloos voor. Tegelijkertijd begreep ik het ook wel. Dit zijn de wetten van de televisie. Maar ik dacht ook: ik ben hier niet geschikt voor. Hier ben ik niet op mijn plaats.

"Ik erger me de laatste tijd zo vaak aan het nieuws dat ik soms overweeg de tv en de kranten de deur uit te doen. Veel mensen met weinig verstand van zaken krijgen zeeën van exposure. De aandacht ervoor levert een heel vertekend beeld van wat zich in de werkelijkheid afspeelt."

Weet jij dan wel hoe het zit?

"Nou ja, ik kijk in mijn microkosmosje. Daar gebeurt maar weinig van wat ik op tv aan voorspellingen voorbij heb zien komen. Ik zie vooral types die het ook niet weten. Daarom denk ik steeds meer: ga ik luisteren naar de Yvonnen Jaspers en Hugo's Borst van deze wereld, of ga ik Lolita van Nabokov lezen. Daar ben ik wel uit, inmiddels. Ik vind tv nog steeds een prachtig medium, ik kan nog steeds genieten van veel programma's. Maar ik zie te weinig van wat goed is, wat belangrijk kan zijn."

Zijn dagindeling in deze fase is overzichtelijk. Elke morgen staat hij op tijd op en trekt naar zijn appartement om er te schrijven, met onderbrekingen voor koffie en lunch in de straat beneden, al dan niet met vrienden. Hij levert naast het AD ook bijdragen aan Hard gras en Esquire. Voor het gokbedrijf Unibet doet hij totovoorspellingen op internet. Hij let op zijn licht-autistische zoon Charlie. Twee tot drie keer per week gaat hij langs bij zijn 82-jarige moeder, die sinds 2008 na het overlijden van zijn vader alleen is. Heilig is de wekelijkse pot zaalvoetbal.

"Mijn inkomsten zijn gehalveerd. Maak dat niet larmoyant: ik zat op een omzet van iets minder dan een half miljoen euro per jaar. Daar werkte ik keihard voor, maar ik heb altijd een tweeslachtig gevoel over de verdiensten gehad. Zo waardevol ben ik niet voor de samenleving. Ik ben geen dokter die mensen beter maakt. Ik ben nu 50 en ik vind het prettig dat ik een buffer heb kunnen opbouwen voor Charlie, zodat hij zich later wat makkelijker kan redden.

"Die dagelijkse kroniek voor het AD is natuurlijk ook een reactie op zestien jaar opwinding over de voetbalwereld. Schrijven is voor mij de tijd vergeten. Twee uur van opperste concentratie die aanvoelen als één uur. Ik merk dat een schare vroegere fans het niks vindt, of er in elk geval erg aan moet wennen. Dat is dan maar zo. Veel vrouwen vinden het nu leuk. Ik voel dat wat ik nu doe de kern van mijn wezen is."

Is een terugkeer op tv uitgesloten?

"Voorlopig wel, ja. Als ik wat ga doen, is het alleen op incidentele basis. Een WK voetbal misschien. Of ergens aan tafel schuiven, een enkele keer. Dan wil ik best weer harde noten kraken. Maar voorwaarde is dat er ook drie fragmenten voorbij komen, waarbij ik me kan vergapen aan de schoonheid. Anders gaan we weer..."

Durf je nog wel een voorspelling aan voor het komende EK in Polen en Oekraïne?

"Duitsland en Spanje zijn favoriet, maar ik denk dat Nederland wint. Ik vind Oranje prachtig voetballen. Zeur niet over die magere vriendschappelijke potjes tegen Zwitserland en Duitsland. Ik denk dat ze uit zijn op revanche, na alle kritiek op het lelijke voetbal in Zuid-Afrika. Ze willen laten zien dat het ook mooi kan."

Zegt de analist.

"Het gaat er nooit meer uit, denk ik. Al ben ik zielsblij dat ik niks meer hoef te vinden van de bestuurlijke ellende bij Ajax. Ik hoorde Derksen laatst nog zeggen dat Louis van Gaal de beste oplossing is, maar ja, Cruijff zit er nu eenmaal. Hoezo?, denk ik dan. Zou Cruijff omwille van de beste oplossing uit clubliefde dan toch... maar niet een stapje... terug moeten doen? Maar laat ik ophouden, daar heb je al weer een meninkje."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234