Vrijdag 17/01/2020

"Ik ging sterven, maar ik leef nog dankzij God en de NAVO"

Beeld UNKNOWN

'New York Times'-columnist en Pulitzerprijswinnaar Nicholas D. Kristof vertelt het verhaal van een Libische ex-gevangene. Hij geeft het woord aan een Libische officier die door Kadhafigetrouwen gevangengenomen werd nadat ze zijn telefoonverkeer hadden afgeluisterd.

Hij was mijn bron in het Libische leger deze lente, een officier die geheime informatie doorspeelde over deserties in de rangen van kolonel Muammar al-Kadhafi. Toe de Libische revolutie zich verspreidde, maakte hij bommen en smokkelde hij wapens Tripoli binnen om de regering van Kadhafi omver te werpen.

Maar toen, drie weken geleden, werd Salem al-Madhoun, 47, gearresteerd en gevangengenomen nadat Kadhafigetrouwen zijn satelliettelefoonverkeer via Thuraya uitgepuzzeld hadden. Ik kreeg een dringend bericht over zijn arrestatie en ging er van uit dat hij ondertussen gemarteld en geëxecuteerd was. Toen ik aankwam in Libië ging ik meteen op zoek naar zijn weduwe om haar te steunen. Dat bleek niet nodig te zijn.

Gemarteld maar levend
Toen de rebellen de Abu Salimgevangenis in Tripoli bevrijdden, troffen ze er Madhoun aan: uitgemergeld en gemarteld, maar levend. Nu is hij de held van Tajoura, de buitenwijk van de hoofdstad waar hij woont. In lange gesprekken in zijn kantoor en thuis vertelde hij het verhaal van hoe hij hielp de regering omver te werpen.

Madhoun studeerde voor elektricien in Frankrijk, en maakte als ingenieur carrière in de zeemacht. Toen de Libische revolutie op gang kwam in februari kreeg zijn schip het bevel Benghazi aan te vallen. Maar hij besloot te deserteren en voer naar Malta. Via een tussenpersoon vroeg hij me of hij Amerikaanse bescherming kon krijgen toen het schip op zee was.

Ik doe niet aan luchtbescherming, maar schreef wel een blogbericht waarin ik de regering-Obama opriep om een veiligheidscorridor te creëren om Libische schepen te beschermen die wilden deserteren. Madhoun hoorde toen van collega-officieren dat hij weldra gearresteerd zou worden, en wijzigde zijn plannen. Hij nam een videoboodschap op zijn schip op, kondigde zijn desertie aan en riep andere militaire officieren op dat ook te doen.

Ik bevond me in Caïro, waar ik verslag uitbracht over de revolutie op het Tahrirplein, toen ik een uitgelaten telefoontje kreeg: kon ik de videoboodschap online zetten? Ik was bereid dat te doen, maar informeerde ook naar de familie van Madhoun. Hij verschool zich, maar wat als de overheid wraak zou nemen op zijn zwangere vrouw en drie kinderen? Dat wilde ik niet op mijn geweten hebben, en ik raadde hem aan dat toch goed te overwegen. Hij besprak het met zijn vrouw Samah, die woedend was omdat hij zijn familie in gevaar bracht. "Ik zei hem dat het een blunder was", herinnerde ze zich later. "Waarom denk je niet na voor je dit doet?"

Enigszins schaapachtig liet Madhoun weten dat ik zijn naam toch beter niet noemde, en we lieten het idee vallen om het filmpje te publiceren. Hij dook onder, samen met zijn familie, en hielp mee met de organisatie van het ondergrondse verzet in Tripoli.

Samen met een groep die volgens hem bestond uit 1.200 ondergrondse rebellen, smokkelde hij wapens per boot en bombardeerde hij gebouwen van de veiligheidsdiensten. Hij stuurde coördinaten van doelwitten naar contacten binnen de Franse regering, zodat de NAVO militaire sites kon bombarderen.

Libische vrouwen hebben weinig aandacht gekregen in de verslaggeving over de opstand, maar achter de schermen speelden ze een belangrijke rol. Zelfs de dochters van Madhoun, die elf en veertien jaar oud zijn, naaiden mee rebellenvlaggen, die familieleden aan moskeeën en schoolgebouwen hingen om de boodschap van de revolutie te verspreiden.

Graffiti tegen Kadhafi
"Dit is de tijd om het op te nemen tegen Kadhafi", zei Madhouns achttienjarige nicht Rehab tegen hem, herinnert hij zich, en ze smeekte hem om opdrachten in de ondergrondse. Rehab is een ingenieursstudente die vloeiend Engels praat, en ze begon overal in Tripoli dramatische anti-Kadhafigraffiti te schilderen - soms in het Engels om buitenlanders diets te maken dat de oppositie levend en wel was. Ze omzeilde de internetblokkade van de overheid om berichten naar de buitenwereld te sturen.

In mei werd Madhoun opgepakt bij een routinerazzia van de politie, maar hij loog over zijn identiteit en beweerde dat hij een eenvoudige groenteverkoper was. Uren en een pak slaag later werd hij vrijgelaten. Maar toen, op 10 augustus, ontdekte de politie zijn schuilplaats en stortte zijn wereld in.

"Toen ze me arresteerden, wist ik dat ik vermoord zou worden", vertelt hij. Hij zegt dat hij onderworpen werd aan verschrikkelijke elektrische schokken bij ondervragingen die werden geleid door Saif al-Islam al-Kadhafi, een van de zonen van Muammar.

"Ik doorstond de folteringen door uit de Koran te citeren", zegt hij. Hij heeft nooit namen prijsgegeven. Na minder dan twee weken bestormden de rebellen de gevangenis en riepen ze Madhoun uit tot militaire bevelvoerder over de net bevrijde Tajourawijk. Hij beschikt nu over een escorte bodyguards als hij door de wijk wandelt, en wordt overal uitgelaten verwelkomd.

De Amerikanen vragen zich af en maken zich zorgen over wie de nieuwe leiders zijn in Libië, en of ze er in zullen slagen het land samen te houden. De waarheid gebiedt me te zeggen dat er van alle soorten zijn, maar ik word gerustgesteld en geïnspireerd als ik leiders zoals Madhoun tegenkom. Het is totaal onduidelijk was er in het verschiet ligt voor Libië, maar het verhaal van Madhoun schetst wat de hele Arabische Lente, van Tunesië tot Syrië, mogelijk heeft gemaakt. Ja, de beweging werd geholpen door Facebook en Twitter, maar zo veel mensen zijn hun leven en ledematen verloren. Dit was geen revolutie vanuit de luie zetel.

Madhoun geeft toe dat het echte werk nog moet beginnen. Toch is hij voorzichtig optimistisch dat Libië er in zal slagen een moderne meerpartijendemocratie uit te bouwen - en hij hoopt dat president Obama snel naar Tripoli komt, zodat het Libische volk hem en alle Amerikanen kan bedanken voor hun steun. (© New York Times)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234