Zaterdag 26/09/2020

'Ik geloofde echt dat ik zou sterven in de goot'

Dertig jaar geleden veranderde Patti Smith in een legende na haar debuut Horses, de bewerking van Bruce Springsteens 'Because the Night' en van de Themclassic 'Gloria'. Vandaag brengt de punkdichteres, omringd door muzikanten van Red Hot Chili Peppers en Television, opnieuw covers. Twelve brengt hulde aan Bob Dylan, Jimi Hendrix en Nirvana. 'Ik ben zeker dat Jim Morrison even in mijn lichaam is geweest', vertelt ze exclusief aan De Morgen.

Door Gunter Van Assche

Patti Smith deed nooit schimmig over haar grootste idolen, maar op Twelve geeft ze de meesten onder hen eindelijk een officieel eerbetoon: zo hoor je hommages aan Bob Dylan, The Doors, Jimi Hendrix, Nirvana, maar evengoed een cover van eightiessensatie Tears For Fears.

We hebben rendez-vous met de punkdichteres in een majestueus hotel aan de Place des Vosges. Smith steekt vriendelijk haar hand uit terwijl ze ons voorstelt aan haar Belgian friend. Het blijkt modeontwerpster Ann Demeulemeester te zijn: naast elkaar staan schijnbare tweelingzusjes, twee androgyne lookalikes. De één beweerde wel eens dat ze alles geleerd heeft van Patti Smith en op een van haar defilés liep de zangeres zelfs over de catwalk. Maar de bewondering is ook wederzijds, zo blijkt: "Ik heb altijd van België gehouden", bekent Smith zonder zweem van ironie. "Ann is het zoveelste geschenk uit jullie land: van haar kreeg ik onze prachtige vriendschap cadeau. Naast een lading prachtige kleren, trouwens. (lacht)"

Je zei ooit over je songs dat je in de huid van de personages probeert te kruipen, zoals schrijvers dat doen. Hoe gaat dat met covers? Glipte je in de huid van Jim Morrison?

"Eigenlijk wel, ja. Heel grappig dat je uitgerekend Jim Morrison noemt, trouwens: bij hem was het net omgekeerd. Bij de opname van 'Soul Kitchen' is Jim heel even in mij gevaren, denk ik. Ik voelde zijn aanwezigheid alleszins toen ik op dreigende fluistertoon zong en de klank van mijn stem ineens helemaal veranderde - uit mijn keel kwam plots die bulderende kanonnenstem van Jim."

Je stem sloeg misschien gewoon over?

"Nee. Het verschil viel écht op, want Jim was een beer van een vent, terwijl ik aanzienlijk spichtiger ben en mijn stem amper zo kan verheffen. Na die opname dacht ik de enige te zijn die het gemerkt had, maar in de studio stond iedereen me aan te kijken. Ze hadden het ook gehoord. Ik weet nog steeds niet wat daar precies van te denken."

Kreeg je dat gevoel ook toen je de andere covers opnam?

"Soms, maar op een andere manier. In 'Smells Like Teen Spirit' voelde ik Kurt Cobain het dichtst bij me... Eigenlijk wilde ik eerst 'Heart-Shaped Box' spelen, omdat het nog een veel intenser nummer is. Maar 'Teen Spirit' ging gemakkelijker. Kurt was zo'n liefdevolle maar gekwelde jongen. Plots begreep ik hoe ongelukkig hij zich moet hebben gevoeld tijdens zijn leven."

Tien jaar geleden was je nochtans woedend op hem, omdat hij volgens jouw - letterlijk - zijn leven had verknald.

"Ik was niet zozeer woedend op hém, maar wel op het feit dat hij zelfmoord pleegde terwijl de rest van mijn vrienden stierven aan aids. Vaak zelfs na een lange, pijnlijke doodstrijd. Ik dacht: godverdomme, klootzak, jouw dood is alleen maar egoïstische verspilling. Het leek me de meest gemakzuchtige daad ooit. Toen toch. Je moet weten dat ik toen door een vreselijke periode ging: Robert Mapplethorpe (fotograaf, GVA), Richard Sohl (Smiths muzikale partner), Fred ('Sonic' Smith, echtgenoot), mijn broer Todd én mijn vader stierven in korte tijd na mekaar, terwijl ze stuk voor stuk blaakten van levenslust."

Je covert Jim Morrison, Jimi Hendrix en Cobain. Alle drie stierven ze op hun 27ste. Hoe was jij rond die leeftijd?

"Ik kon niet gelukkiger zijn (lacht). Toen zat ik namelijk in de studio voor Horses (dat klopt niet helemaal: Horses kwam pas twee jaar later, GVA). Bovendien ben ik geen moment zelfdestructief ingesteld geweest. Junkieromantiek was nooit aan mij besteed. Ik werd alleen gefascineerd door de songs van die junkies. Ik zie de dood van Jim, Jimi, Kurt én Janis (Joplin, GVA) als het gevolg van een uitbarsting van anarchie: op hun zevenentwintigste voelden ze wellicht dat hun jeugd verdween en de volwassenheid intrad. Zij wilden duidelijk níét meegaan in hun lot."

Beschouw je jezelf als een overlevende van jouw generatie?

"Dat zou wel moeten, denk ik. Ik ben net zestig geworden, wat ik nooit voor ogen had durven houden. Ik was namelijk een ziekelijk kind, met verschrikkelijke aandoeningen: tuberculose, hevige koortsbuien... Het is een wonder dat ik vandaag überhaupt op mijn benen kan staan. Gelukkig is mijn belangrijkste houvast altijd mijn joie de vivre geweest: ik kon steeds genoeg redenen opsommen om te blijven leven."

Wat is je houvast op dit moment?

"Mijn kinderen, ongetwijfeld. Ze zijn natuurlijk al lang volwassen, maar ik blijf ze toch liefst van al zien als mijn klein grut. (lacht)"

Je hebt het over levenslust, maar op je website zag ik een foto van een bijzonder ongelukkig meisje met een albinokonijntje in haar armen. Was jij dat triestige kind?

"Nee, nee. Dat is een negentiende-eeuwse foto van een sikkeneurig schoolmeisje. Hij komt ook op de binnenhoes van Twelve. Ik hoop dat je de hint doorhebt ('White Rabbit' van Jefferson Airplane wordt namelijk gecoverd, GVA). Die foto fascineerde me gewoon."

Je covert ook 'Everybody Wants to Rule the World'. Een popnummer van Tears For Fears, godbetert!

"Ik weet het: mijn band lachte me ook al vierkant uit omdat ik die song per se op de plaat wou. Tot voor kort had ik trouwens nog nooit van Tears For Fears gehoord. Ik luisterde voor het eerst naar die song op café, toen ik me vreselijk down voelde. De radio braakte de hele tijd oorlogsberichten, waardoor de tranen me in de ogen stonden. Ik vroeg me af wat er mis was met de mens: waarom gaat het in godsnaam zo vreselijk fout met de wereld? En toen draaiden ze 'Everybody Wants to Rule the World'. Ik kreeg het antwoord op mijn vragen. Op dat moment wist ik dat die song op de plaat moest. Het is een simpele maar briljante tekst."

Denk je dan nog steeds dat 'People Have the Power', om maar eens een van je hits te citeren?

"Dat is niet eens zo'n naïeve gedachte: Ghandi heeft ooit miljoenen mensen op de been gebracht. Het is dus mogelijk, alleen gebruiken mensen hun macht niet altijd. Als je kijkt naar de geschiedenis van de mensheid, merk je dat inspraak stopt waar de dictatuur begint.

"Vandaag laat het volk zich op de kop zitten door de dictatuur van industrie, commercie en wereldleiders. En iedereen lijkt zich daar zo gemakkelijk bij neer te leggen. Machtsmisbruik stoppen gaat namelijk ook gepaard met opofferingen en daar hebben mensen vaak geen oren naar. Maar het is onze plicht om uit onze schulp te komen: als we niet geloven dat wij de ware macht hebben, kunnen we een kruis trekken over de mensheid."

Het jongste nummer op Twelve is 'Smells Like Teen Spirit' van Nirvana, uit 1991. Is er sindsdien geen song meer geweest die je zo kon raken?

"Toch wel. The Decemberists vind ik bijvoorbeeld buitengewoon, maar de songs die ik van hen wilde coveren, klonken minder goed dan het origineel. Ik heb mijn plan dus even moeten opbergen. Ik luister ook steeds vaker naar opera. Op een volgende hommageplaat komt daarom een cover van Pucini, met piano en cello. Zonder mijn huidige begeleidingsband dus."

Voor Twelve wist je anders een fijne verzameling muzikanten op te trommelen.

"Tom Verlaine en Lenny Kaye zijn natuurlijk de top, maar ik was ook blij met Flea van de Red Hot Chili Peppers. Dat 'Gimme Shelter' van de Rolling Stones op deze plaat staat, is zijn idee. We hadden eerst een hele dag aan 'White Rabbit' zitten knoeien en iedereen was stikkapot. Iedereen, behalve Flea. Die stond op en neer te springen en gilde: "Nog een song! Nog een!" Tegen zoveel energie konden we niet op: 'Gimme Shelter' stond praktisch in één take op de plaat. Een magisch moment."

Je zoon speelt ook gitaar op de plaat. Gaat je dat goed af: werkgever van je zoon zijn?

"Werken met je eigen kinderen is... wel, euh... voornamelijk interessant. We hebben nog niet de perfecte groepsrelatie, maar we werken eraan. Jackson is bijzonder getalenteerd, maar hij heeft een heel sterke eigen wil. Mijn dochter is dan weer een ander paar mouwen. Ze is een stuk minder eigenwijs. Zij gaat overigens ook mee op tour, als achtergrondzangeres en pianiste."

Over eigen wil gesproken: je werd onlangs ingeleid in The Rock 'n' Roll Hall of Fame. Eerlijk gezegd dacht ik dat jij te eigenwijs zou zijn om daarin mee te gaan.

"Tja... Vroeger haatte ik dat instituut. Ik liep zelfs hardop te schreeuwen dat ze er niets van begrepen. Rock 'n' roll is the people's art. Je mag daarom geen monument opzetten voor rock-'n-roll, geen lintjes of medailles geven aan rockers. (lacht)"

Wat is er vandaag veranderd?

"Ik heb er nog steeds gemengde gevoelens bij, maar ik heb toegezegd voor mijn moeder. Ze stierf enkele jaren geleden en toen ze al ernstig ziek was, hoorde ze dat ik voor het eerst genomineerd werd. Plots leek mijn beroep haar niet meer zo vunzig en marginaal. Sindsdien ben ik nog acht keer genomineerd geweest zonder te winnen. En elk jaar kruiste mijn doodzieke moeder de vingers. Ze leeft niet meer, maar om haar postuum trots te maken, heb ik de eer aanvaard. En ook wel omdat ik denk dat ik een aspect van rock-'n-roll belichaam dat zelden in de kijker staat: anti-institutioneel en bewust niet commercieel."

Dertig jaar geleden zei je: ik zal op mijn 48ste wellicht liggen creperen in de goot. Je bent inmiddels zestig. Heb je je ambities dan maar hernieuwd?

"Zoals ik al zei was ik in mijn jeugd heel vaak ziek en ik dacht écht dat ik het niet lang zou rekken. In die uitspraak zat meer lotsberusting dan drama, hoor. Ik geloofde echt dat ik als Van Gogh zou eindigen: miskend, straatarm en ziek. Het kan me vandaag trouwens nog steeds niet schelen of ik financieel rondkom: zolang mensen rondom me van me houden, ben ik gelukkig."

Maar vandaag bén je dan ook niet straatarm of miskend.

"Dat klopt natuurlijk, maar geloof me: een leven als blade runner of zwerver heeft me nooit afgeschrikt. Ik weet hoe je op een bankje in het park moet overleven. Naar zo'n dakloos bestaan wil ik niet noodzakelijk terug, maar de bohemienne in mij leeft nog altijd. Zo ben ik in Italië ooit hopeloos verdwaald. Ik had geen cent op zak en werd gek van de honger. Ergens aan een pizzatent zaten toevallig fans die me herkenden. Voor een stuk pizza heb ik toen verzoeknummertjes gespeeld, waarna ze me naar mijn hotel terugvoerden. Dat was een bevrijdende ervaring: nu weet ik dat ik altijd op mijn pootjes zal blijven terechtkomen."

En anders kun je nog altijd een modellencarrière overwegen. Ik zag je op de catwalk voor Ann Demeulemeester, maar je leek wel door de grond te zakken van schaamte.

"Dat was echt niet zo. Ik vond het zelfs heel leuk, want zo verlegen ben ik nu ook weer niet. Alleen wilde ik het koste wat het kost als een professional doen. De blik op mijn gezicht was dus geen gêne, maar pure inspanning (lacht). Dat defilé was trouwens meer een tegenprestatie: Ann is niet alleen een fantastische vriendin, maar ze maakt ook nog eens al mijn kleding. Daar mag toch iets tegenover staan, dacht ik bij mezelf. Maar ik wil er formeel in zijn: geen model hoeft ooit te vrezen voor mijn aanwezigheid op de catwalk."

Twelve is verschenen bij SonyBMG en ligt vandaag in de winkels. Op 11/6 speelt Patti Smith in de Ancienne Belgique.

Junkieromantiek was nooit aan mij besteed. Alleen de songs van die junkies boeien mijHet leven als 'blade runner' of zwerver heeft me nooit afgeschrikt

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234