Vrijdag 27/05/2022

De wendingRudi Smeets

‘Ik geef het op, het water heeft gewonnen’: na 21 overstromingen verlaat Rudi Smeets zijn café aan de Maas

Rudi Smeets: ‘Ik moet nu al huilen als ik denk aan de klanten die ik ga missen.’ Beeld Thomas Nolf
Rudi Smeets: ‘Ik moet nu al huilen als ik denk aan de klanten die ik ga missen.’Beeld Thomas Nolf

De overstromingen van afgelopen zomer, die in Wallonië aan 38 mensen het leven kostten, betekenen ook het definitieve einde van het Limburgse Maas-gehucht Herbricht. Café-uitbater Rudi Smeets woonde er zijn hele leven. Met zijn vertrek verliest de uithoek in de bocht van de rivier zijn kloppend hart. ‘Ik had altijd gedacht dat ik de laatste zou zijn.’

Sue Somers

De toppenbiljart die ooit in het midden van het café stond, is weg. Verdwenen in de afvalcontainer, samen met de rest van het doordrenkte meubilair. De tafels en stoelen die droog bleven, zijn verkocht, net als het servies. Na welgeteld 105 jaar is de familiezaak, die overging van grootmoeder naar moeder op zoon, niet meer. In september hakte Rudi Smeets (58) de belangrijkste knoop van zijn leven door: café Maasvallei, een instituut langs het Limburgse fietsroutenetwerk, houdt ermee op.

Zelf het nieuws brengen, vond hij te moeilijk. “Ik moet nu al huilen als ik denk aan de klanten die ik ga missen.” En dus liet Rudi op de gevel van het café een groot spandoek aanbrengen om de sluiting aan te kondigen en zijn klanten te bedanken. Zijn gezondheid en de coronacrisis deden hem al langer twijfelen of het nog wel de moeite was om door te gaan. De overstromingen van afgelopen zomer brachten het antwoord. “Op 8 mei mochten we weer opengaan, in juni konden de klanten opnieuw binnen zitten. Het werd steeds beter. Tot de Maas een maand later uitkwam.”

De wending. Lees hier meer gesprekken met mensen die in 2021 een grote ommekeer meemaakten.

Het water dat ‘uitkomt’: in het lokale dialect wil dat zeggen dat de rivier buiten zijn oevers treedt. In Herbricht zijn ze dat gewend. Het gehucht van Neerharen bij Lanaken, inwonersaantal: zes, leeft op het ritme dat het water dicteert. Als geboren Herbrichtenaar hield Rudi er een encyclopedische kennis van extreme waterstanden aan over. “In de 58 jaar dat ik hier woon, heb ik 21 overstromingen meegemaakt. De ergste waren die van 1993 en 1995, toen reddingswerkers ons met een helikopter moesten evacueren. Daarna kwamen ze terug, voor het vee dat nog niet verdronken was.”

In de jaren die volgden, kwamen bulldozers en vrachtwagens naar Herbricht om de bedding van de Maas te verbreden en uit te diepen. De bewoners dachten dat ze veilig waren. Maar toen moest het nog 15 juli 2021 worden.

Uitdoofbeleid

In 2009 kwam De Morgen al eens poolshoogte nemen in Herbricht. Theatergezelschap De Queeste (nu: Het Nieuwstedelijk, red.) was er neergestreken om een voorstelling te maken op basis van de levensverhalen van de inwoners, toen nog een tiental. Jozef had zijn appartement opgezegd en woonde in een chalet tussen de perenboomgaarden. Op de voormalige camping betrok de eigenzinnige Antonio een uitgewoonde caravan. De elektriciteitsleiding met het hoofdgebouw had hij doorgeknipt. Niet meer nodig.

De voorstellingen vonden plaats in het café van Rudi. “Ik heb de acteurs achteraf uitvoerig bedankt. Zoveel volk dat toen is komen kijken!” Rudi’s buurvrouw Thérèse, destijds 82 jaar, kirde van plezier toen ze een jonge acteur haar zag spelen. Allemaal verleden tijd: Thérèse stierf in juni 2018, na een kort verblijf in het rusthuis. Een jaar later werd haar boerderij onteigend en afgebroken.

Rudi durft er amper aan te denken, maar straks wenkt ook voor zijn café de sloophamer. In Herbricht geldt een uitdoofbeleid: na de overstromingen van de jaren negentig besliste de overheid dat niemand er nog mocht komen wonen. “Het was de bedoeling dat Herbricht tegen 2010 van de kaart zou zijn geveegd”, zegt Rudi. De inwoners kregen tot 2009 de tijd om te vertrekken. Maar ze bleven. Meer zelfs: met het verstrijken van de jaren werd hun afwijzing steeds heftiger. Ze vochten voor het recht er te mogen sterven.

En toen werd het donderdag 15 juli 2021.

Evacuatie

Rudi herinnert zich haarscherp de gebeurtenissen van die dag. “Woensdag de veertiende was het café de laatste dag open. Er was regen voorspeld. In de namiddag kreeg ik telefoon van de gemeente met het bericht dat de weg in Herbricht, onze enige verbinding met de buitenwereld, tegen donderdag onder water zou staan.” Enkele uren later opnieuw telefoon: het waterpeil steeg zo snel dat de overstroming al voor ’s ochtends zou zijn.

Die nacht om twee uur ging Rudi naar de Maas kijken. De gemeente had niet overdreven. Het water stond hoog, heel hoog. “Tegen de ochtend zag ik in de bocht de weilanden onderlopen. Ik heb mijn terras nog opgeruimd en voor ik het wist, stond de parking van het café onder water. Met de buren heb ik al het meubilair, ook dat in mijn privéwoning, op lege bakken bier gezet.”

Maar dat bracht geen zoden aan de dijk. Het water bleef stijgen, sneller dan Rudi kon opruimen. “Nooit meegemaakt. Normaal duurt het een paar dagen voor het water binnen is, nu stond mijn huis in een paar uur blank.” ’s Namiddags hing de burgemeester aan de lijn. Of hij toch niet wilde evacueren? Rudi stemde toe. “Ik had geen stroom meer. Het water gutste mijn laarzen in. Ik had vuilniszakken rond mijn voeten gebonden, maar dat hielp niet. Ik vreesde dat ik onderkoeld zou geraken.”

Uit voorzorg had Rudi al een valies klaargezet. Toch duurde het tot laat in de avond voor hij weer op het droge was. “Twee keer heeft de brandweer samen met het leger geprobeerd ons te bereiken met een rubberboot. Pas de derde keer, toen ze een ijzeren boot gebruikten, lukte het.” Een evacuatie met de helikopter was geen optie. De stroming van de Maas was te sterk, het water te wild.

Even dreigde het mis te gaan. Toen Rudi in de boot stapte en een reddingsvest om kreeg, sloeg de motor af. De boot werd een speelbal van het water. Dit is het dan, dacht hij. De Maas, de rivier waarin hij als kind had gespeeld tijdens warme zomers, die fietstoeristen naar zijn café bracht en stadsbewoners naar Limburg lokte om hun vakantie door te brengen op de camping, de Maas die altijd zijn levensader was geweest, die zou nu zijn dood betekenen.

Polonaise

Een week later keerde Rudi terug om de schade op te meten. Het waterpeil in zijn woning was blijven staan op 83 centimeter, 16 centimeter hoger dan in 1993, het vorige record. Deuren waren kromgetrokken en door de waterdruk was de veranda gebarsten. “Met hulp van de buren en vrienden heb ik alles gepoetst. Ik moet hier tenslotte wonen. Maar herstellen: nee, dat hoeft niet meer. Binnenkort ga ik verhuizen. Ik geef het op, het water heeft gewonnen. Na 21 overstromingen is het goed geweest.”

Rudi heeft Herbricht zien veranderen. Toen hij opgroeide, telde het gehucht nog een veertigtal mensen. “Ik heb het allemaal zien gebeuren: minder mensen, minder huizen. Zelfs mijn eigen zaak heb ik zien veranderen. De camping die stopte, de caravans die verdwenen. Het contact dat verwaterde met de Waalse arbeiders die hier vakantie kwamen vieren, hun vrouwen die ’s morgens in hun ochtendjas een eerste borrel kwamen drinken in het café.” Rudi wijst naar de kaartjes die hij kreeg toen hij de sluiting bekendmaakte. “Mensen hebben hier lief en leed gedeeld. Vaste klanten werden vrienden. Om drie uur ’s nachts dansten we de polonaise rond de biljarttafel.”

Mensen vragen hem soms of hij kwaad is op de Maas. Maar Rudi is geen type dat ambras maakt. “Trouwens: hoe kan ik boos zijn op iets dat mij voorspoed bracht? De Maas kan ook mooi zijn. Je hebt hier allerlei soorten vogels en langs de oevers kan je prachtige wandelingen maken.” Het enige dat Rudi jammer vindt, is het uitdoofscenario dat als een zwaard van Damocles boven Herbricht hangt. “Ik kan de zaak niet overdragen aan iemand anders. Ik had gerust in mijn café willen komen werken voor een nieuwe baas.”

Het idee dat hier straks niets meer zal zijn, stemt Rudi somber. Het is alsof de levens van de inwoners worden uitgewist. “Ik ga niet stoefen, maar deze plek is altijd de spil van Herbricht geweest. Ik wist dat ik het ooit ging moeten achterlaten, maar dat zou mijn eigen beslissing zijn geweest. Nu dwingen de omstandigheden mij ertoe.” En dat voelt niet juist, vindt Rudi. “Ik had altijd gedacht dat ik de laatste zou zijn.”

Morgen: Koen Pelleriaux werd net in dit bewogen coronajaar de topman van het Gemeenschapsonderwijs (GO!).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234