Vrijdag 26/02/2021

'Ik erger me aan luidruchtige kunst'

'Existentialistisch' noemt Sofie Muller (39) haar jongste werk. Aan de hand van nieuwe sculpturen en oud labomateriaal werpt ze vragen op rond de vrijheid en de conditionering van de mens. 'Wat is identiteit eigenlijk?'

Sofie Muller heeft haar atelier in een 18de-eeuwse meesterwoning in Gent. Een ruim en bevreemdend pand, waar de tijd zacht maar zichtbaar zijn werk verricht. Het is een plek waar de beelden, tekeningen en installaties van de kunstenares goed gedijen.

Muller verkent al zo'n tien jaar fysieke en mentale trauma's in kunstwerken die beklemmend en toch esthetisch zijn. Sculpturen uit haar diepdonkere tentoonstelling over de schooltijd staan in een lange gang. Een schooljongen in korte broek schuurt er met zijn hoofd tegen de muur: hartverscheurend reëel, maar wel degelijk een sculptuur.

Het atelier lijkt op een oud laboratorium: kartonnen dozen met roestige scharen en tafels vol met glazen kolven. In het midden van de ruimte hangt de grote installatie die ze binnenkort in Antwerpen toont: een doorzichtige spin, een netwerk van buisjes met aan het uiteinde kopjes, die verbonden zijn met een bizarre kolf als glazen hart.

"Die vreemde glazen kolf is een groot laboratoriumobject dat ik op een tweedehandssite heb gekocht. Ik heb geen idee waarvoor die ooit heeft gediend maar ik wist wel meteen dat ik er iets mee wilde maken. Alles klopte", zegt Sofie Muller. "Van de kolf heb ik de kern van de installatie gemaakt: het is de bron die ons allemaal leven geeft. Maar er zitten restanten kwik in de uiteinden van de kolf. Kwik is een metaal dat etymologisch 'levendig' betekent, maar het is tegelijk bijzonder giftig.

"Hoewel dat glazen hart de gemeenschappelijke kern is die ons allemaal voedt, houdt die dus ook gevaar en bedreiging in. Elk kopje zit aan het uiteinde van een plastic slang. Die hoofden staan verder met niets of niemand in contact: ze staan voor de eenzame weg die we allemaal als individu bewandelen. Ja, iedereen staat er alleen voor. De mens is fundamenteel alleen."

Akelige connotaties

Dat is geen vrolijke boodschap. "Nee, maar ik zal nooit vrolijke kunst maken. Ik krijg ook vaak de reactie dat mijn kunst als donker wordt ervaren. Maar het zijn nu eenmaal die existentiële thema's die mij fascineren. Ik erger mij aan de luidruchtigheid van veel hedendaagse kunst. Er is veel blingbling: het moet allemaal groot en lawaaierig zijn en de toeschouwer wegblazen. Het wordt bijna een taboe om inhoud te tonen."

De kunst van Sofie Muller mag dan als donker worden ervaren, ze vertoont ook een zekere esthetiek en aantrekkingskracht in de kleine, individueel geboetseerde hoofden, waarin soms de vingerafdrukken van de kunstenares staan, de gifkleurige vloeistoffen waarmee Sofie Muller proefbuisjes allerhande heeft gevuld, en de charme van de oude weegschalen en medische instrumenten, waarop een licht patina van de tijd zit.

"De hoofden heb ik eerst in plasticine geboetseerd, daarna is er een mal gemaakt om de kopjes in polyurethaan te gieten. Ik heb ze ook met vuur bewerkt, waardoor ze soms verminkt zijn. Aan veel kopjes zitten roestige operatiescharen: in die kopjes heb ik sterke magneten gestopt, zodat ik er instrumenten aan kan vasthangen. Voor mij verwijst dat naar de constante manipulaties waar we als mens aan onderhevig zijn. Zo'n schaar knipt de navelstreng door en dient om te helen, maar heeft ook akelige connotaties."

Dieper graven

"In essentie stel ik mij de vraag wie we zijn. We zijn allemaal heel veranderlijk. Onze omgeving en onze opvoeding werken op ons in. Er is de dwang in de schooltijd, de dwang van de maatschaapij en van het Systeem, en er zijn de biochemische veranderingen: allemaal zaken die de mens conditioneren. We veranderen ons hele leven lang. Wat is identiteit dan?"

In kleinere ensembles trekken hoofden elkaar aan. Ze liggen op weegschalen of staan boven op proefbuizen. Er is ook een glazen stolp waarin een van de weinige vrouwenhoofden zit, door glas gescheiden van een kinderhoofdje: er is geen contact tussen beide. "Lichamelijkheid is zeker belangrijk in mijn kunst, net zoals bij mijn grote voorbeelden, Marlene Dumas, Louise Bourgeois en Berlinde De Bruyckere. Maar of mijn kunst vrouwelijk is? Ik zie dat zo niet. Misschien graven vrouwen nog een beetje dieper dan mannelijke kunstenaars."

Psychonomics, van 4 september tot 11 oktober, Galerie Geukens & De Vil, Pourbusstraat 19, Antwerpen. www.geukensdevil.com

Sofie Muller

werd geboren in 1974.

woont en werkt in Gent.

maakt sculpturen, (rook)tekeningen, installaties en video.

de mens en zijn / haar conditionering staan centraal in haar oeuvre.

stelde tentoon in Antwerpen (Geukens & De Vil), Gent (Museum Guislain en Caermersklooster), Sint-Niklaas (Coup de Ville), New York (Chelsea Art Museum), Genk (C-Mine), Watou (Poëziezomer), Nürnberg (Kunsthalle), Mumbay (Maskara Gallery), Senlis (Fondation Francès) en Keulen (Galerie Martin Kudlek).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234