Zaterdag 23/11/2019

'Ik een goeroe? Zoek het zelf maar uit'

Culturele duizendpoot Peter De Graef heeft een nieuw theaterstuk. Een dat over goeroes gaat, en de zoektocht naar geluk. Een gesprek daarover mondt uit in praten over politiek, verslavingen en God. Sofie Mulders

Naast de kerk woont hij. In een volkse buurt, ergens in het noorden van Antwerpen. Bij het horen van de bel begint de hond te blaffen alsof zijn leven ervan afhangt. Take it easy, come on, spreekt Peter De Graef hem toe. Meer heeft de hond niet nodig. Even later in de keuken zet De Graef groene thee met ginseng. En doet hij zijn gebit in. "Zodat mijn glimlach mooier is. Ik was net nog aan het snoepen en dus had ik mijn tanden uitgedaan."

Na het overal bejubelde Stanley vorig jaar staat Peter De Graef dit seizoen weer op het podium met Everybody Happy: een relationeel drama, zo noemt hij het zelf. Een man ontmoet een vrouw. Lange tijd gaat het heel goed, want ze vullen elkaar uitstekend aan. Hij is heel beïnvloedbaar, zij is eerder dominant. Maar dan - zoals het altijd gaat - wordt alles op de spits gedreven. Er gebeurt iets ergs. "Het is een zware voorstelling, met een heel rauw einde", zegt De Graef. "Maar gelukkig wordt er ook gelachen af en toe."

Dertig jaar hasj

Everybody Happy - de titel zegt het al - gaat ook over spiritualiteit. De man is namelijk een goeroe. "Madeleine Matzer, de Nederlandse regisseuse van het stuk, wilde een verhaal vertellen over wantoestanden in de spirituele wereld. In Nederland leeft spiritualiteit veel meer dan in Vlaanderen. 'The Secret' bijvoorbeeld, een methode om zelf geluk en succes te realiseren, is er een groot succes, net als in Amerika. Complete commercie is het geworden, en dat soort toestanden wilde Madeleine aanklagen."

Maar toen Matzer hem vroeg om daarover een voorstelling te schrijven, was het eerste wat De Graef zei: zoek iemand anders. "Een stuk maken over de negatieve kanten van spiritualiteit zag ik niet zitten. Ik weet het, het heeft een vieze bijklank, maar ik ben er heel enthousiast over."

Dat komt zo: dertig jaar lang was hij verslaafd aan alcohol en hasj. Elke dag had hij zijn porties nodig om te kunnen functioneren. "Ik was nooit stoned of dronken, want ondertussen bracht ik de kinderen naar school, zorgde ik voor het huishouden en een inkomen, betaalde ik alimentatiegeld. Een normaal leven dus, maar daar had ik dagelijks een paar liter wijn en een aantal gram hasj voor nodig."

Dertig jaar heeft hij gezocht naar allerlei middelen om zijn verslavingen te lijf te gaan. Toen hij eindelijk clean was, besefte hij dat het door meditatie kwam.

Sindsdien is hij blijven mediteren. Een jaar of tien nu al. "Ik had dus geen behoefte om de vooroordelen nog eens te bevestigen in dit stuk. Niet dat ik ontken dat er uitwassen bestaan in de spirituele wereld, maar daar moet je doorheen. Soms moet je valse goeroes volgen voor je kunt beseffen dat er maar één autoriteit is, namelijk jezelf. De moraliteit die uit een mens zijn binnenste komt, bedoel ik."

2070: andere wereld

Klinkt moeilijk, maar dat is het niet. Nu we de grote, zingevende verhalen hebben afgewezen - zoals die van de godsdienst - is er niets voor in de plaats gekomen, zegt De Graef. We hebben het begrip 'moraliteit' verfoeid, omdat we het enkel associeerden met wetten die van buitenaf worden opgelegd door instanties als de kerk of God. Maar we hebben het kind met het badwater weggegooid.

"Stel: je bedriegt je partner. Dat doe je uit overtuiging, omdat je vindt dat wat je voelt oprecht is. Daarna merk je dat je een puinhoop hebt gemaakt van een heleboel levens: dat van jou, van je partner, van je minnaar, van je kinderen. De kans wordt groot dat je bij een volgende verliefdheid niet meer toegeeft aan je verlangens. Niet omdat het niet mag van God of een overheidsinstantie, maar omdat je zelf gevoeld hebt dat het een doodlopend straatje is. Dat is de moraliteit die van binnen komt. Maar die hebben we dus samen met die van de kerk geloosd."

Toch zijn er nog grote systemen die ons iets kunnen leren, zegt De Graef. Het boeddhisme, het taoïsme, het hindoeïsme. Natuurlijk zijn die niet perfect, haast hij zich te zeggen. Maar ze kunnen ons wel iets leren over de oefening die we moeten maken: het gevoel krijgen dat we belangrijk zijn zonder dat we dat uitbesteden aan instanties buiten ons, zoals een werkgever of een overheid. We zouden dat gevoel zelf moeten ontwikkelen, vanuit een eigen autoriteit en een eigen verantwoordelijkheid.

Veel mensen vinden dat er met hen geen rekening wordt gehouden, en daarop drijven mensen als Bart De Wever (N-VA), vindt De Graef. En hij windt zich op: "Maar wat de mensen niet begrijpen, is dat er nooit rekening zal worden gehouden met hen. Ook niet nu De Wever aan de macht is. (weer rustiger) Via spiritualiteit zouden we een heel andere samenleving kunnen krijgen. Als je een diepere laag in je naar boven kunt laten komen, krijg je een grote innerlijke rust. Een vorm van geluk dus, want je voelt je geborgen. Daardoor heb je ook veel prettigere relaties. Als je dat toepast op bredere delen van de samenleving, dan kan mijnheer De Wever zijn koffers pakken (lacht)."

En toch. Die verandering is al bezig, vindt De Graef. Niet meer zoals vroeger uitsluitend van bovenaf - de financiële wereld, de economie, de politiek - maar vanuit de onderste laag: de consumenten. "Duurzaamheid en ecologie, we merken dat het werkt. En straks zullen we weten dat het de enige manier is om een maatschappij te doen overleven. Twintig jaar geleden zou je ook niet gedacht hebben dat straks niemand meer gaat roken. Maar ik heb genoeg wonderen meegemaakt om te weten dat een samenleving kan veranderen. De val van de Berlijnse Muur bijvoorbeeld, hoe ondenkbaar was dat in de jaren tachtig? Ik ben er zeker van: in 2070 gaan we in een totaal andere wereld leven."

Een mens zou denken dat De Graef zelf een goeroe is geworden. Maar dat ontkent hij, snel en beslist. "Het is niet mijn doel de maatschappij te veranderen. De geschiedenis voltrekt zich zelf, die heeft mij niet nodig. Geen moraliteit dus, alstublieft. (fel) Zoek het zelf maar uit! Ik vertel verhalen en je mag ze geloven, maar ik zal nooit tegen iemand zeggen: ga mediteren. (opnieuw) Zoek het zelf maar uit!"

Mats Wilander

Mensen willen constant plannen, richting geven aan hun leven, terwijl de grondstroom van dat leven allang vastligt, zo klinkt het in Everybody Happy. Wat je dan best doet? Ernaar kijken en je er niet tegen verzetten. Het tegendeel dus van wat de meeste mensen doen. "Net die pogingen om vat te krijgen op je eigen leven, zijn de bron van veel ellende. Natuurlijk moet je projecten hebben, maar dat is niet het enige niveau waarop het leven zich afspeelt. Er is er nog eentje daarboven, dat zijn eigen leven leidt, los van de plannen die je maakt."

Een anekdote over de voormalige Zweedse tennisspeler Mats Wilander (1964) maakt duidelijk wat De Graef bedoelt. "Onlangs zei hij op tv: 'Ik kon winnen van mijn tegenstanders omdat ik dat absoluut wilde. Nu willen sporters zich amuseren, maar je moet willen winnen.' Dat klopt niet. Tennissers spelen nu veel genialer dan in de tijd van Wilander, precies omdat ze vanuit ontspanning spelen. Ik herken dat van mijn eigen toneelspelen. Een belachelijke stiel heb ik dat altijd gevonden. U gelooft dat niet? Toch is het zo. Dat buigen alleen al. Waar slaat dat op? Ik wil wel dingen vertellen, zoals ik nu doe bijvoorbeeld, maar mezelf interessant gaan maken op een podium? Nee, dank u. Maar juist daarom speel ik goed. Omdat het me niet kan schelen. Omdat ik ontspannen mijn geld sta te verdienen. Pas op, ik ben ook een ego, en ik hoop ook nog altijd op een hartinfarct vlak voor de première. Maar meestal lukt het me vrij goed om onthecht te zijn en los te laten."

En wat heb je daarvoor nodig dan? Leeftijd? "Nee, je moet je tanden stuk bijten. Ik hoop dat onze wereld bezig is zijn tanden stuk te bijten op die neoliberale plannenmakerij."

Everybody Happy van Peter De Graef is vanavond te zien in Theater Malpertuis, Tielt. Vervolgens op tournee: www.matzer.org

Wie is Peter De Graef?

Peter De Graef (1958) is een Vlaams acteur, auteur, regisseur en theatermaker.

Hij is bekend van onder andere Who's Afraid of Virginia Woolf (1995), Henry (1997), De drie mannen van Ypsilanti (1997) en Stanley (2010).

Dit jaar schreef hij Everybody Happy, waarin hij ook de hoofdrol vertolkt.

Peter De Graef werd meermaals geselecteerd voor het Theater- festival.

Vorig jaar was Stanley genomineerd voor de Taalunie Toneelschrijfprijs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234