Donderdag 08/12/2022

'Ik blijf lopen, ik heb de bekendheid nodig'

Op het WK in Parijs werd hij op 'zijn' 10 kilometer geklopt door zijn 21-jarige landgenoot en leerling Kenenisa Bekele. Het was niet de eerste keer dat de Ethiopische keizer en viervoudig wereldkampioen verslagen werd. Maar Haile Gebrselassie blijft een monument. Vanavond wil hij op de Memorial het wereldrecord op de tien kilometer aanvallen. Een gesprek.

Waar zou u zich plaatsen in de rangorde van de Ethiopische atletiek?

"Wat moet ik antwoorden? Heb ik meer bereikt dan Abebe Bikila (Olympisch goud op de marathon in 1960 en 1964)? Of minder dan Miruts Yifter (Olympisch goud op de 5.000 meter en de 10.000 meter in 1980)? Bovendien ben ik nog niet gestopt met lopen. Ik wil verder gaan, op langere afstanden, op de halve marathon, de marathon, de weg. Natuurlijk ben ik op de 10.000 meter nu minder sterk dan vroeger op de 5.000 meter, omdat ik snelheid mis, maar... Nee, ik ben gewoon één van de Ethiopische hardlopers die ons land legendarisch hebben gemaakt. Daar geloof ik in. Ik geloof in de natuur, die bepaalt wat er gebeurt... En je weet dat Miruts Yifter mijn idool was. Dankzij hem ben ik beginnen lopen."

Vertel eens over Yifter.

"Toen hij op de Spelen van Moskou zowel de 5.000 meter als de 10.000 meter won, droomde ik ervan zijn voorbeeld te volgen. Ik zat onder een boom naar alle uitzendingen te luisteren. Ik was de enige van mijn familie, van het hele dorp trouwens, met belangstelling voor sport. Ik was nog jong, zeven of acht jaar. Wat er op dat moment precies in mijn lichaam gebeurde, weet ik niet, maar ik was geweldig opgewonden. Ik was helemaal onder de indruk van dat dubbele goud."

Later heeft u zelf die dubbelslag geprobeerd.

"En het is me niet gelukt. Dat was op de wereldkampioenschappen. In 1993 heb ik de 10.000 meter gewonnen maar werd ik tweede op de 5.000 meter."

Als u op een mooie dag de marathon wint, een legendarische atletiekdiscipline in Ethiopië, zult u ontegensprekelijk de topkampioen van uw land zijn.

"Laten we eerst afwachten of ik win. Mijn grootste doel is trouwens het wereldrecord op de marathon behalen. Dat is de droom die ik wil waarmaken. Ik wil me wel niet definitief op die marathon concentreren. Ik vind dat ik alle nummers moet blijven lopen. De 5.000 en de 10.000 meter zijn goed voor de snelheid, terwijl de marathon goed is voor de uithouding."

Bestaat er een kans dat u volgend jaar op de Olympische Spelen van Athene de marathon loopt?

"In Athene zullen de Afrikanen problemen hebben met de marathon vanwege het klimaat, de warmte en de drukkende vochtigheid. Behalve misschien de Noord-Afrikanen, die meer gewend zijn aan die omstandigheden. Het zal niet zo gemakkelijk zijn als in Sydney of Atlanta, maar ik wil niemand ontmoedigen... Misschien loop ik wel mee. (lacht) Nee, ik maak maar een grapje, we zien wel."

Op de Spelen in Rome in 1960 liep Bikila de marathon op blote voeten. Zou dat vandaag nog kunnen?

"Hij was beter op blote voeten dan met de schoenen die hij in Rome had. (lacht) De Ethiopische atleten hadden vroeger verschrikkelijke schoenen. Toen ik vijftien was, liep ik ook zonder schoenen. En wij gingen altijd op blote voeten naar school. Mijn eerste paar schoenen, en dan bedoel ik gewone schoenen en geen sportschoenen, heb ik gekregen toen ik dertien was. Geërfd van mijn oudste broer."

Is die armoede vandaag geëvolueerd op het platteland?

"Nee, de kinderen lopen nog altijd op blote voeten, net zoals ik vroeger."

In Asela (125 km ten zuiden van de hoofdstad Addis Abeba) dragen de kinderen toch sportschoenen?

"Ja, als ze meedoen met een atletiekprogramma. Ze krijgen dan schoenen van de sponsors."

Niemand lijkt precies te weten hoe oud Ethiopische atleten eigenlijk zijn.

"Dat hangt ervan af waar je woont. Mijn dorp ligt dicht bij Asela. Als je van Bekoji bent, is het moeilijker voor de burgerlijke stand. Zij hebben niet echt een idee van geboortedatums."

Maar u heeft geen problemen gehad met de burgerlijke stand?

"Wat bedoel je? Soms zijn er problemen... Hoe kun je zonder problemen met je geboortedatum opgroeien als twaalfde kind in een kroostrijk gezin? Mijn moeder heeft drie keer tweelingen gekregen. Niemand heeft het overleefd. Ik had een zus die tien jaar geleden gestorven is, toen ze achtentwintig was. Van de veertien of vijftien kinderen zijn er nu nog tien in leven. In Afrika, en vooral in Ethiopië, is het grootste probleem de demografie, de burgerlijke erkenning en de controle. We moeten onderwijsprogramma's opstarten. Dat is heel belangrijk. We hebben 67 miljoen inwoners, terwijl we twintig jaar geleden nog maar met 32 of 35 miljoen waren. Dat is een heel snelle explosie. Het vooruitzicht is nog erger: tegen 2020 zal de bevolking nogmaals verdubbelen. Het probleem is niet alleen het gebrek aan water of voedsel, maar ook de overbevolking en het gebrek aan een burgerlijke stand."

Bij u in Asela is het landschap heel groen. U heeft toch water en landbouw?

"Ja, maar een beetje verder naar het zuiden of het oosten is de situatie dramatisch. Vroeger was het beter."

In Addis Abeba kan men niet naast het enorme pand met een tiental verdiepingen en een bioscoop kijken dat u heeft gebouwd. Ook in Arsi heeft u gebouwd. Met welke zaken bent u precies bezig?

"Ik heb een firma gesticht, de Haile and Alem Company. Alem is de naam van mijn vrouw. Ik investeer. Ik heb twee kantoorgebouwen neergezet in Addis Abeba, één in Arsi en nog een ander in Bahadar, een stad op 500 kilometer van de hoofdstad, bij de meren, die dankzij het toerisme een snelle groei kent. Ik heb ook twee scholen geopend, één thuis in Asela en de andere in Bahadar. Waarom? Omdat we daaraan een groot gebrek hebben. Door de overbevolking zijn er te weinig scholen, te weinig plaatsen om te leren, geen schoolboeken, geen onderwijs voor mensen die een betere toekomst willen."

Zitten de kinderen in Ethiopië nog altijd met 65 in één klas?

"Vijfenzestig is nog weinig. Meestal zijn het er honderd. Maar in mijn scholen zijn ze slechts met veertig, omdat het privé-scholen zijn. De ouders betalen tussen de 8 en 9 dollar per maand."

Is dat veel in Ethiopië?

"Wij hebben geen echte middenklasse. Veel mensen moeten rondkomen met 1 dollar per dag. Die ouders moeten negen dagen werken om één kind naar school te sturen. Voor sommige mensen is dat dus heel duur, maar het is onderwijs van goede kwaliteit."

Manager Jos Hermens: "Haile vindt het heel belangrijk dat zijn scholen betalend zijn. Zonder financiële bijdrage zouden de gebouwen worden vernield, de boeken worden gestolen en de leerlingen ongemotiveerd zijn en wegblijven. Hij vindt dat de Ethiopiërs zelf verantwoordelijk moeten worden om uit de armoede te ontsnappen."

Heeft u er soms spijt van dat u niet langer school heeft gelopen, Haile?

"Uiteraard. Ik hoop ook dat mijn twee dochters goed zullen studeren. Zij zullen het veel gemakkelijker hebben. Op hun leeftijd, toen ik vijf of zes was, moest ik 8 kilometer lopen naar school en terug. Nu wonen we op 5 kilometer van de school, en de oudste, die nu vijf is, brengen we met de auto. (lacht) Ze heeft geluk. Ze wil dokter worden. Ik zou heel graag hebben dat ze een goede atlete wordt. Maar als ik haar vraag waarom ze dokter wil worden, zegt ze: 'Dan kan ik je verzorgen als je ziek bent, papa', dus..."

Hoeveel mensen verschaft u werk?

"Veel. Met de opening van de bioscoop hebben we nog eens vijfentwintig mensen in dienst genomen. In totaal moeten het er ongeveer 225 zijn. Daar tel ik dan nog niet de bakkerij van mijn broer bij, waar er 35 mensen werken en die achttien uur per dag open is!"

Is dat uw manier om Ethiopië te helpen?

"Weet je, ik reis veel en ik zou willen dat Ethiopië zich ontwikkelt, dat het wordt zoals de landen die ik meeting na meeting bezoek: Frankrijk, Engeland, de Verenigde Staten... Het zal lang duren voor we Europa kunnen evenaren, maar ik probeer mee te helpen aan de ontwikkeling van mijn land. Bovendien zal ik iets om handen moeten hebben als ik stop met lopen, ik kan toch niet de rest van mijn leven in bed blijven liggen. Als je stopt met lopen en je hebt niets te doen, laat je je gaan en begin je te veel te eten en te drinken... En dan zullen de mensen zeggen dat ik een slechte manager had."

(kijkt naar Jos Hermens) "Ik heb veel aan Jos te danken, weet je, en dat zeg ik niet alleen omdat hij hier naast mij zit. Ik werk al vanaf het begin met hem en hij heeft me veel geleerd. Over lopen, natuurlijk, maar ook over allerlei dingen waar ik niets van wist, over het leven, over geld, beleggingen, management, noem maar op."

Hermens: "Ik heb Haile leren kennen toen hij achttien was. Hij was zich al heel jong bewust van de rol die hij kon spelen om de atletiek in de stadions een nieuwe impuls te geven, maar ook van zijn grotere missie. Hij wilde zijn land helpen. Heb je in Arsi die muurschildering gezien met het portret van Haile en de slogan: 'Jullie kunnen het!'? Het vertelt de mensen dat ze hun dromen moeten waarmaken, hard moeten werken en zullen slagen zoals Haile."

Haile: "Dat schilderij is een heel verhaal. Ze hebben het na de Spelen van Sydney gemaakt. Ik ken de directeur van de kamer van koophandel goed, een dynamische man. Als hij iemand iets vroeg, was het antwoord altijd: 'Dat gaat niet'. Typisch Ethiopisch. Maar wij bewijzen het tegendeel."

Is het soms niet moeilijk om in Ethiopië zo'n successymbool te zijn?

"Nee, nee. Ik ben heel blij met wat ik doe. Ik weet dat de mensen volgen wat Haile Gebrselassie doet en dat ze er veel hoop in stellen. Maar ik weet ook dat één Haile het land niet zal kunnen veranderen. Ethiopië zal niet van de ene dag op de andere het rijkste land ter wereld worden."

Heeft u ook belangstelling voor een politieke loopbaan?

"Ik heb de wereld gezien, mensen ontmoet, ervaringen opgedaan. Dat is ook een soort van school, het helpt je om de mensen te begrijpen. Het verklaart waarom sommige atleten met succes in de politiek gaan. Lasse Viren (tweevoudig olympisch kampioen op de 5.000 meter en de 10.000 meter in 1972 en 1976) is parlementslid geworden in Finland, Sebastian Coe (Olympisch kampioen op de 1.500 meter op de Spelen van 1980 en 1984) in Engeland... Maar in Ethiopië zijn politiek en atletiek twee werelden apart. In Ethiopië houden de mensen niet van politiek. Ze vertrouwen de politici niet."

Vervolg pagina 24

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234