Zaterdag 19/06/2021

'Ik blijf een work in progress'

Depressie, scheiding, beschadigd zelfbeeld. Ziedaar de hindernissen die Zach Condon (29) de voorbije jaren moest overwinnen. Maar nu is de zanger van Beirut terug met een nieuwe plaat, een nieuw geluid en een nieuwe liefde. 'Ik hou er rekening mee dat veel fans hun koffers zullen pakken.'

December 2013. Zach Condon wordt met spoed opgenomen in een Australisch ziekenhuis. Hij is er erg aan toe. Fysiek uitgeput na een tournee die door de aanhoudende vraag naar extra optredens uiteindelijk drie jaar aansleept. Mentaal gebroken door een vechtscheiding die hem helemaal aan de grond heeft gekregen. Vanuit zijn ziekbed neemt de zanger de beslissing om de resterende optredens te schrappen.

"Het was verschrikkelijk", herinnert Condon zich vandaag. "Je publiek teleurstellen is het ergste wat je als artiest kunt doen. Het schuldgevoel dat daar achteraf uit voortvloeide, speelt me tot vandaag parten. Het heeft er alleszins toe bijgedragen dat de opnames van de nieuwe cd zolang hebben aangesleept. Ik stond onder druk om te presteren, maar hoe meer ik me daar bewust van werd, hoe minder ik ervan terechtbracht.

"Zo was het tijdens de tournee eigenlijk ook gegaan. De ambitie om zo veel mogelijk mensen te bereiken zorgde ervoor dat ik roofbouw op mijn eigen lichaam pleegde. Op den duur was ik zo uitgeblust dat de optredens eronder begonnen te lijden. En in Australië ben ik gecrasht. Het voelde alsof ik alleen nog bestond voor die paar uur op het podium, en verder geen leven meer had. Pas op: de optredens zélf heb ik nooit als een sleur ervaren, maar al het gedoe eromheen wel.

"Bovendien: soms hadden we twee weken vrij, en dan zat ik thuis gewoon op de sofa te wachten tot het tijd was om opnieuw te vertrekken. Ik leefde met de pauzeknop aan, had geen energie meer om eender wat te doen. Het enige waar ik aan toe kwam, was rusten. Het voelde totaal verkeerd. Dat heeft er uiteindelijk voor gezorgd dat ik creatief vastliep."

Sprookje

Die creatieve verstopping, zoals Condon het noemt, kwam er na vijf ontzettend intense jaren. Hij groeide op in New Mexico, en werd van kindsbeen af blootgesteld aan mariachimuziek. Als tiener speelde hij zowel trompet als piano in een jazzbandje, en kwam er extra zakgeld binnen door te klussen in de lokale buurt-bioscoop. Via de films van Fellini ontdekte de jonge Condon daar Siciliaanse fanfaremuziek, en kwam hij voor het eerst in contact met de soundtrack van de Balkan.

In diezelfde periode reisde de schuchtere student fotografie samen met zijn oudere broer Ryan door Europa. Het was de combinatie van al die indrukken die de basis vormde van Gulag Orkestar, een plaat die grotendeels in zijn slaapkamer werd opgenomen.

Dat debuut trok in 2006 vrijwel onmiddellijk de aandacht van een groot publiek, en de opvolgers The Flying Club Cup ('07), March of the Zapotec ('08) en The Rip Tide ('11) werden stuk voor stuk nog grotere successen.

Het leek een sprookje. Als negentienjarige had Condon de wereld aan zijn voeten, en ook de critici strooiden met superlatieven. Het soloproject groeide uit tot een volwaardige band, die tussen het opnemen van nieuwe platen onafgebroken bleef toeren, zelfs tot in Libanon.

Zenuwachtig

De stapel platen die de zanger met Beirut heeft uitgebracht, liggen tussen ons in als we elkaar ontmoeten in het Brusselse Dominican Hotel, waar we samen koffie drinken. Hij laat zijn blik over de hoezen glijden, en bekijkt ze met een mix van verwondering en tederheid. "Het zijn monochrome herinneringen aan een ander leven", zegt hij. "Al kan ik me wel nog steeds moeiteloos identificeren met al die jongere versies van mezelf.

"Op die eerste plaat liet ik me helemaal door mijn verbeelding leiden, de tweede heb ik gewoon voor het plezier gemaakt, en de derde was een beproeving. Ik heb een heel moeilijke relatie met die plaat. Soms ben ik er trots op, maar veel vaker moet ik er van kotsen. Het gebeurt dat een van die songs langskomt als mijn iTunes op shuffle staat, en dan spoel ik meteen door. Ik kán er niet naar luisteren. Ik hoor alleen fouten; herinner me vooral de spanningen in de studio."

Condon zegt jaloers te zijn op mensen die naar zijn songs kunnen luisteren zonder al de bagage die hij wél heeft. En inderdaad: ik hoor een beklijvende melodie of een poëtische tekst, hij rakelt bij diezelfde nummers verhalen op over kleine irritaties of eindeloze discussies.

"Ik heb na al die jaren nog steeds geen enkel idee van wat het publiek aantrekt in mijn muziek. Maar ik stel wel vast dat Beirut heel fanatieke fans heeft. Ik bedoel maar: het feit alleen dat de Ancienne Belgique twee keer uitverkoopt zonder dat iemand al een noot van de nieuwe plaat gehoord heeft, zégt toch wat. Dat soort blind vertrouwen ontroert me. Al brengt het tegelijk ook druk met zich mee. Ik wil die mensen niet teleurstellen."

Nu zijn we er: als het over de nieuwe plaat gaat, geeft Cordon toe dat hij zenuwachtig is om die straks op het publiek los te laten. Enerzijds omdat de aanloop ernaartoe niet over rozen is gegaan. Als gevolg van zijn mentale inzinking verloor de zanger namelijk elke vorm van zelfvertrouwen. Maar vooral: op No No No heeft de typische Balkan-sound die Beirut wereldberoemd maakte plaats moeten ruimen voor een traditioneler geluid. En het is voorlopig nog even afwachten hoe de fans op die koerswijziging zullen reageren. Om het in marketingtermen te zeggen: hij heeft zijn unique sellingpoint opgegeven, en dat baart hem kopzorgen.

"Ik ben bang, ja." De zanger zegt het met gedempte stem. "Ik was er als de dood voor om de stap te zetten. Nog een reden waarom het allemaal wat langer heeft aangesleept. "Vier jaar geleden ben ik beginnen schrijven, maar achteraf voelde het alsof ik al die nieuwe nummers al een keer had opgenomen. Er kwam niks origineels. Het enige wat ik deed, was mezelf herhalen. Ik heb die songs op een miljoen verschillende manieren proberen in te zingen. Het lukte niet. Meer nog: het werd erger en erger."

De ene crisis volgde de andere steeds sneller op, en tot overmaat van ramp kreeg Condon een afkeer van zijn eigen stem. Hij voelde zich een karikatuur van zichzelf. Een gimmick. Een parodie. "Daar heb ik nachtenlang van wakker gelegen, ook omdat ik geen enkel alternatief had. Buiten muziek maken kan ik niks. Maar zelfs dát wilde dus niet meer lukken. Bij elke song viel ik op dezelfde automatismen terug. Voeg hier een accordeon toe. Haal daar wat blazers bij. Hou een driekwartsmaat aan. Ik was helemaal vastgeroest. Kijk: ik ben blij dat ik die vier eerste platen gemaakt heb, maar ik wil me niet langer vastklampen aan die sound. Want om eerlijk te zijn: dat heb ik te lang gedaan. Ik hou er rekening mee dat veel fans van het eerste uur hun koffers zullen pakken."

Achteraf bekeken weet Condon wel waar het fout is gelopen. In een poging het momentum vast te houden bracht hij in korte tijd veel platen uit. Onvermoeibaar werken. Het ijzer smeden terwijl het heet is. Het gebruikelijke clichéverhaal. Logisch, uiteraard. Maar niet zonder risico. "Ik zat vast in een routine, en het lukte me niet die te doorbreken. Ik had veertien, vijftien songs. Genoeg om een plaat te maken. Maar het zou een saaie, voorspelbare plaat zijn geworden. Dus al dat materiaal ging de vuilbak in.

"Dat was op zich al een trauma, want je weet uiteraard nooit op voorhand of je daar achteraf iets beters tegenover zult kunnen stellen. Uiteindelijk is het de band die me geholpen heeft de knoop in mijn hoofd te ontwarren. Zij beseften dat het probleem in mijn hoofd zat, en dus begonnen we gedurende een maand zomaar wat muziek te maken. Zonder druk. Zonder plan. Gewoon vijf dagen per week wat plezier maken.

"Dat werkte. Langzaam kreeg ik een scherper beeld van welke richting het met de plaat uit moest. Kwamen de songs er uitgegutst. We hebben onmiddellijk een studio geboekt, en twee maand later was alles kant en klaar. Ik moest de passie voor de muziek eerst verliezen, om er nadien weer verliefd op te kunnen worden."

Er speelde evenwel nog een factor mee die Condon weer deed bloeien. Na zijn pijnlijke scheiding werd hij verliefd op een Turkse vrouw, die inmiddels zijn verloofde is geworden. Wanneer de zanger over haar praat, verandert het gesprek van toon. Er schemert tederheid in door. Bewondering, ook. Mocht blozen geluid maken, dan geeft dit een idee van hoe dat zou klinken. Die nieuwe liefde schemert door in het merendeel van de nieuwe plaat, die Condon zelf omschrijft als de meest persoonlijke, meest optimistische die hij tot nog toe heeft opgenomen.

Hartelijkheid in Istanboel

"Ik was bij haar familie in Istanboel, en het was hartverwarmend om te zien hoeveel moeite ze deden om me welkom te doen voelen. Die hartelijkheid had ik bij mij thuis nooit meegemaakt. Je moet weten: ik ben opgegroeid in een Iers katholiek gezin waar iedereen erg gesloten was. Dat schudt je niet zomaar van je af. Ik ben - kortom - een zware noot om kraken, maar zij heeft me socialer gemaakt.

"Toegegeven: ik blijf een work in progress. Zoals we hier nu samen zitten te praten, dat zou ik een paar jaar geleden nooit gedurfd hebben. Toen schaamde ik me constant, en bleef ik op de vlakte uit angst om iets gênants te zeggen. In de muziek was dat niet anders. Ik verzon verhaaltjes, die ik vervolgens onverstaanbaar in de microfoon mompelde. De trompetten en achtergrondkoortjes werden heel bewust naar de voorgrond gemixt, zodat wat ik zong, verloren zou gaan.

"Dat kon ik nu niet maken. Maar ook dát was een drempel waar ik niet zonder slag of stoot overheen ben gestapt. Alleen: ik censureer mezelf niet meer. Mijn muziek heeft sowieso een stem nodig, zodat de muziek zich er makkelijker mee kan vereenzelvigen. Dan kan ik beter open kaart spelen en écht iets vertellen."

Inmiddels maakt Condon zich op om opnieuw op tournee te gaan met Beirut. Hoe kijkt hij daar tegenaan, wetende dat die inzinking in Australië het begin was van het dieptepunt in zijn leven? Hij laat de vraag even bezinken. "Ik heb mezelf alvast één regel opgelegd. We gaan geen extra verlengingen toevoegen aan de reeks concerten zoals die nu zijn vastgelegd. Vroeger kwam middenin een Europese tournee de vraag of ik graag nog wat optredens in Zuid-Amerika wilde doen. Natuurlijk: geen probleem. Maar eens daar aangekomen, wilden ze me ook in de Verenigde Staten hebben. En dan liep er weer een aanbieding uit Korea binnen. Ik durfde nooit nee te zeggen. Dat moet anders.

"Er was nooit tijd om even de stad in te gaan, en echt iets te bezoeken. Dat maakte de frustratie uiteindelijk alleen maar groter. Zeker op het einde van die drie jaar sloot ik me voortdurend op in mijn hotelkamer om fysiek te herstellen van de vorige concerten. Hotel-show-luchthaven. Meer was het niet. Grappig eigenlijk: als tiener leek op wereldtournee gaan me het muzikale equivalent van een kroegentocht, waarbij je elke avond in een ander land op café gaat. Het contrast had niet groter kunnen zijn. Het is écht wel hard werken. Daarom: in de toekomst wil ik meer in de studio zitten. Minder optreden, zodat élk optreden bijzonder wordt."

Doel al bereikt

Na ons gesprek kaarten we nog wat na in de bar van het hotel. De sfeer is ontspannen en Zach Cordon zit vandaag duidelijk weer goed in zijn vel. Ook het zelfvertrouwen dat hem zo lang door de vingers was geglipt, lijkt grotendeels hersteld. Ik vraag hem wat de verwachtingen zijn die hij voor No No No koestert. Zijn antwoordt klinkt opvallend oprecht. "De plaat heeft haar doel al bereikt. Ze heeft mijn liefde voor muziek nieuw leven ingeblazen, en mijn zucht naar avontuur weer aangescherpt."

Hij haalt zijn iPhone boven. "Hier heb ik honderden muzikale ideeën op staan, die tot volwaardige songs kunnen uitgroeien. Er broeit constant nieuwe muziek in mijn hoofd. Twee jaar geleden stond er helemaal niks op mijn telefoon. Ik raakte geen instrument aan, oefende nooit. Het idee alléén al deed me zweten."

Hij roert in zijn kop koffie, en hapt de praline die ernaast ligt in één klap naar binnen. "Ik ben bijgelovig, dus eigenlijk mag ik het niet luidop zeggen. Maar de kans bestaat dat ik nooit eerder zo gelukkig ben geweest." En terwijl hij het zegt, verschijnt een blos op zijn wangen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234