Zondag 21/07/2019

'Ik bijt door tot mijn gebit eruit is'

In het centrum van Gent een stand-up houden achter glas, dat is het plan van Veerle Malschaert op Internationale Vrouwendag (8 maart). Want zo werkt het glazen plafond nu eenmaal: onzichtbaar, maar toch een reëel obstakel. 'Ik blijf me een alien voelen tussen mannelijke comedians.'

Een niet onaardig naakt mannenlijf, Red Hot Chili Peppers-gewijs een knalroze sok op een strategische plek, met daarop gefotoshopt de expressieve roodharige krullenkop van comédienne Veerle Malschaert: sinds een paar weken circuleert het beeld op de sociale media.

"Lichaam en uitvoering zijn van fotograaf Filip Naudts, die als eerste man letterlijk zijn schouders onder Malschaerts campagne 'V/M met talent' zette. Daarmee roept ze vrouwen op om uit de kast te komen met hun ervaringen met professioneel seksisme, en mannen om vrouwen te steunen in hun ontplooiing door hun lijf letterlijk in de strijd te gooien. Met effect bovendien, want de blootfoto's - de een al wat groezeliger dan de ander - stromen toe. Ook collega Gunter Lamoot reageerde al met een beeld dat hij allicht vond na een google van grote pieten. Ze hoopt op een snelle mentaliteitswijziging, want vrouwelijk talent - ook het hare - wordt nog te weinig gezien.

"Ik ben meester in de dramatische kunst. Geef mij iets en ik maak er een drama van", zei ze in 2008 in haar eerste soloshow Supermarkt Malschaert. Die zelfspot is typisch. "Ik lach graag met anderen, maar nog het meest met mezelf", knikt ze. We zitten aan de keukentafel van haar huis aan de Gentse Muide en eten stormtrooperkoeken van Star Wars.

Sinds die eerste show is er veel gebeurd: ze leerde collega-comedian Jeroen Leenders kennen, kreeg met hem twee kinderen en maakte nog twee andere shows: Soldier of Love en Eco-diva. Vandaag toert ze door Vlaanderen met Boegbeeld, tot nu toe haar sterkste, maar ook meest ontroerende voorstelling. In Boegbeeld vertelt ze hoe haar gezin twee jaar geleden uit elkaar viel, het verdriet dat ze daarover voelde en nog steeds voelt, maar hoe ze een sterk boegbeeld moest blijven voor haar kinderen. Het boegbeeld van een schip doorklieft de woelige zee, maar is ook het eerste stuk dat averij oploopt als het tegenzit.

Meer nog dan een comedyvoorstelling is Boegbeeld een oefening in kwetsbaarheid. 'De eerste mannelijke comedian die zich zo blootgeeft, moet allicht nog geboren worden', schreef De Standaard. Je zou denken dat een mens vertrokken is met zoveel complimenten. Maar niets is minder waar. Het water staat Veerle Malschaert aan de lippen. De slagzin op het campagnebeeld liegt er niet om, de hashtags van haar campagne ook niet: 'V/M met talent zkt drngnd wrk. #5voor12 #tiktak #nuofnooit'.

"Mensen hebben nog steeds het idee dat je geslaagd bent als je een paar keer op een podium staat of met je hoofd op het VRT-journaal bent gekomen. Nee, dus. Na tien jaar keihard werken stel ik vast dat er nog steeds een gigantisch glazen plafond is voor vrouwen in comedy. Alleen: hoe leg je iets uit wat onzichtbaar en ongrijpbaar is? Ik mag dan een felle zijn die overal vrolijk doorheen stapt, op dit moment ben ik moegestreden."

Hoe manifesteert dat glazen plafond zich?

"Het publiek wil mijn voorstelling wel graag zien, maar veel culturele centra komen nog niet over de brug. Een van de meest frappante antwoorden op de vraag waarom Boegbeeld niet op het programma staat, was: 'We hebben al een vrouw in de humorprogrammatie'. Heb je dat ooit al eens in de omgekeerde richting gehoord? Die zuinigheid om grappige vrouwen te tonen zie je overal, ook op televisie. Maar hoe meer je op televisie komt, hoe meer voorstellingen je kunt spelen. Zo blijft die vicieuze cirkel bestaan.

"Ik blijf me een alien voelen tussen mannelijke comedians. In het beste geval word ik gerespecteerd of getolereerd, maar one of the boys ben ik zelden of nooit. Voor iemand als ik, die altijd op zoek is naar verbinding, is zo'n afwijzing pijnlijk."

Zo gaat het dikwijls in mannenbastions...

"Ik ben inderdaad niet de enige vrouw die dat plafond ervaart. Een tijd geleden raakte ik aan de praat met een vrouw die artikels schreef voor een lokaal blad. Bleek dat ze pilote is, bij de beste van haar klas hoorde, maar geen werk vindt omdat mensen denken dat zo'n fijn vrouwtje geen goede piloot kan zijn. Ik moest toegeven dat ik nog nooit had stilgestaan bij de mannelijke stem die je welkom heet als je op een vliegtuig stapt. Ik dacht gewoon dat vrouwen niet geïnteresseerd waren in die job. Intussen heeft die pilote al aanvaard dat een vliegcarrière niet voor haar is weggelegd. Dat is toch erg?"

Critici beweren dat je niet grappig genoeg bent.

"Het publiek en de pers zeggen toch iets anders. Over vrouwen en humor doen er soortgelijke vooroordelen de ronde. Ze hebben het lef niet, stellen zichzelf te veel in vraag... Dat kan voor een stuk kloppen, maar ik heb hard aan die onzekerheden gewerkt, mét resultaat. In de loop der jaren heb ik ook mijn eigen grappigheid ontwikkeld. Boegbeeld staat als een huis en moet niet onderdoen voor wat mijn mannelijke collega's brengen. Toch krijg ik die vooroordelen bij de mensen die bepalen wie op televisie wordt uitgezonden of wie wordt geboekt, amper gekeerd. Waaraan ligt dat dan, die weerstand?"

Humor is een teken van intelligentie en zou volgens het darwinistisch principe een tool zijn om vrouwen te veroveren. De Amerikaanse humoriste Fran Lebowitz stelde ooit dat mannen grappige vrouwen net daarom bedreigend vinden.

"Dus vrouwen moeten in het publiek zitten? Of aangeefster zijn, zoals bij een goochelaar? Laten we hopen dat we dat stadium toch al voorbij zijn. Ik ben inderdaad verbaal, maar dat hoeft toch geen bedreiging te zijn?"

Hoe zou je je eigen grappigheid omschrijven?

"In Vlaanderen lijkt humor in de eerste plaats samen te vallen met een stand-upnorm waarbij je de ene scorende grap na de andere lost. Ik kan er soms wel hard om lachen, maar het is mijn ding niet. Humor hoeft niet negatief en basherig te zijn. Ik wilde als kind al de micro vasthouden en het verhaal vertellen. Mensen raken in hun hart en hun ziel, dat is mijn gave. Humor is daarbij mijn instrument. Hoe waarachtiger ik uit mijn eigen leven put en hoe meer ik die persoonlijke grappigheid ontwikkel, hoe meer ik het publiek op mijn hand heb. Ik kan mensen doen lachen, ik kan ze doen huilen. Als ik op scène sta, hoor ik hen letterlijk de adem inhouden, om vervolgens te ontladen in een schaterlach. Dat is zo'n onbeschrijfelijk en krachtig gevoel."

Misschien begrijpt men je vrouwelijke aanpak niet?

"Wat heeft mijn geslacht daarmee te maken? Er zijn ook mannen die zo werken. Ik geef me misschien meer bloot, dat wel. Ik zou mijn pijn over de scheiding stoer kunnen weglachen, maar hoe onwaarachtig zou ik dan zijn? Liever sublimeer ik mijn gesukkel tot iets wat mooi is en inspirerend, iets waar ik zelf ook veel aan heb.

"Er schuilt een missionaris in mij. Ik wil zowel taboes openbreken als de pijn verzachten. Maar de emoties die ik oproep, zijn niet uitgesproken vrouwelijk of mannelijk. Hoe vaak een man me na zo'n show komt vertellen dat het leek alsof ik het over zijn leven had... Iedereen lijkt zich erin te herkennen. Ik word dus niet graag in de wollige-vrouwenhoek geduwd. Ik heb het heus niet enkel over vrouwenzaken. Mijn humor is niet soft, ik kan heel confronterend zijn."

Wanneer ontdekte je dat talent?

"Ik heb altijd geweten dat ik grappig was, maar ik hechtte er geen belang aan. Op het conservatorium was drama het hoogste goed. Ik merkte wel dat ik mensen met mijn wilde verhalen aan het lachen bracht. Maar alleen op een podium staan? Dat was het verste van mijn gedachten. Tot ik met een paar andere cabaretières De Wentelteefjes oprichtte, en met Emilie De Roo - Fanny Willen van Kenji Minogue - Hertenkamp. We speelden graag met clichés als de mooie vrouw, de zorgende vrouw...

"Het was Bart Vanneste, met wie ik toen een relatie had, die me erop wees dat ik grappig was. Op zijn aanraden nam ik deel aan de Comedy Casino Cup. Eng. Onderweg erheen wilde ik vooral terug naar huis rijden. Maar ik ging op dat podium staan, en mijn grote bek viel in goede aarde.

"Een van mijn coaches was Thomas Smith. Hij geloofde in mij. 'Over tien jaar kent heel Vlaanderen jou', zei hij. Toch sloeg de twijfel toe. Wilde ik dit wel? Ik was toch actrice? Wat was mijn rol? Waar was mijn tekst? Op goed advies heb ik toen een typetje gecreëerd waar ik me achter kon verstoppen. Ik belandde in het voorprogramma van Alex Agnew. Pure kamikaze. Stressvol, maar leerzaam.

"Met de skills die ik had verworven in het theater, deed ik toen weinig. Ik probeerde me te plooien naar de regels van de stand-upcomedy. Ik ben zo dankbaar dat ik vandaag in theaterzalen voor een welwillend publiek sta. In de comedywereld gaat het er ruwer aan toe. Als je er niet stevig in je schoenen staat, ben je een vogel voor de kat.

"Gaandeweg merkte ik dat het me allemaal beter afging als ik dichter bij mezelf bleef in plaats van typetjes te spelen. Ik leerde het spel naar mijn hand te zetten, vond mijn eigen stem."

Je ex-man, Jeroen Leenders, is ook een comedian. Levert het feit dat je een stuk maakte over jullie scheiding geen problemen op?

"Jeroen is altijd mijn beste maatje geweest. Hij steunde me ook hard in die zoektocht naar mijn eigenheid. We proberen nu vooral goede co-ouders te zijn, maar onze verstandhouding is oké. De afspraak is dat we elkaar er niet respectloos doorsleuren op scène. Boegbeeld gaat dus niet over hem of onze relatie, maar over mijn pijn. Ik lag in duizend stukken. Dat verdriet is universeel, maar te vaak verbergen we het achter een zorgeloze of stoere façade. Ik wilde dat perfecte plaatje doorbreken, tonen dat het oké is om verdrietig te zijn. Pas als je kunt wenen, kun je ook weer lachen. (zwijgt)

"In the end is alles grappig. Zelfs een scheiding. Zelfs de flik die me ooit de les spelde omdat ik in paniek was omdat ik aan zee mijn kind kwijt was. Goed, op dat moment was ik zo kwaad dat ik zijn teelballen eraf wilde draaien, maar uiteindelijk vond ik het mooier om te proberen hem te begrijpen en schoonheid terug te geven. Turning shit into gold. Wellicht is dat mijn vrouwelijke kant?"

Eerder lanceerde je ook al de dvd van Supermarkt Malschaert op Internationale Vrouwendag. Dat vrouw zijn, is dan toch belangrijk voor je?

"Ik dacht daar oorspronkelijk niet over na, maar mijn ervaringen als vrouw zijn inderdaad een terugkerend thema. Dat betekent niet dat ik iets tegen mannen heb, verre van, en veel mannen weten dat ook. Maar ik vraag me wel af waar al die vakjes toe dienen. 'Voor beide geslachten' zou eigenlijk 'voorbij de geslachten' moeten zijn. We zijn toch allemaal mensen?"

Dit raakt je diep, hè?

"Ik wil niet zielig doen, maar voor mij is dit een drama. Ik kan niet leven van mijn werk, laat staan dat ik er in mijn eentje een gezin van kan onderhouden. Emotioneel pendel ik tussen de strijdlust van Rosie the Riveter (Amerikaanse beeltenis van een vrouw die in WO II in de fabriek haar mannetje staat, en een symbool voor feminisme werd, red.) en een bange bambi omdat ik dit niet langer kan blijven doen als er niet snel iets verandert.

(fel) "Dit gaat over mijn ontwikkeling als artiest. Hiervoor, en voor alle vrouwen die dit probleem ervaren, wil ik mijn nek uitsteken. Niet door tegen schenen te schoppen, maar door mensen te mobiliseren. Veel mensen denken dat ze niets kunnen doen, maar Jan met de pet kan wel degelijk veel teweegbrengen. Door contact op te nemen met Brussels Airlines, bijvoorbeeld, met de vraag hoe het zit met de gendergelijkheid in de aanwerving van piloten. Door een cultureel centrum te vragen wanneer ze van plan zijn om Boegbeeld van Veerle Malschaert te boeken.

"Ik wil humor gebruiken om zaadjes van besef te planten. En ik hoop dat mannen zullen realiseren dat ze ook mee moeten opstaan voor vrouwen. Omdat het ook voor hen van belang is. Je wilt toch dat je kinderen zich in alle vrijheid kunnen ontwikkelen in plaats van strategieën te moeten verzinnen om aanvaard te worden? Het systeem moet anders, en de tijd is er rijp voor.

"Ik geef niet op. De ironie is dat net dat harde milieu me zo sterk heeft gemaakt. Ik ben extreem gevoelig, maar een pitbull. Een fluffy liefdevolle pitbull met een groot roze hart. Maar ik bijt wel door tot mijn gebit eruit is gevallen en mijn kaak verbrijzeld."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden