Zondag 04/12/2022

'Ik ben Pippi Langkous en ik doe mijn eigen zin'

'Pedagogisch onverantwoord'

Brussel / Eigen berichtgeving

Nica Broucke

Astrid Lindgren heeft tientallen boeken geschreven, maar het is Pippi Langkous die haar onsterfelijk maakte. Haar dochtertje bedacht de ongewone naam. 'En bij een ongewone naam hoort ook een ongewoon meisje', aldus Lindgren. De rebelse, onafhankelijke Pippi werd door conservatieve pedagogen verguisd omdat ze een slecht voorbeeld voor kinderen zou zijn. Met het succes verstomde ook de kritiek. Alleen de Franse vertaler zwakte de 'sterke' Pippi af: Pippi werd Fifi en kan geen paard maar wel een pony optillen.

'Haar haar had dezelfde kleur als een wortel en was gevlochten in twee stijve vlechtjes, die recht van haar hoofd afstonden. Haar neus had dezelfde vorm als een heel klein aardappeltje en was helemaal gespikkeld door de zomersproeten. Onder die neus was een nogal grote mond met helderwitte tanden. Haar jurk was heel vreemd. Pippi had hem zelf gemaakt. Het was de bedoeling dat hij helemaal blauw zou worden. Maar er was niet genoeg blauwe stof. En dus moest Pippi er hier en daar rode lapjes in naaien. Om haar lange dunne benen zaten een paar lange kousen, de ene bruin en de andere zwart. En dan had ze een paar zwarte schoenen aan, die precies twee keer zo lang waren als haar voeten. Die schoenen had haar vader voor haar gekocht in Zuid-Amerika, zodat ze er nog wat in kon groeien."

Pippi Långstrump dook voor het eerst op in 1941 en wel in de slaapkamer van Karin, het dochtertje van Astrid Lindgren. "Karin lag in bed met een longontsteking", vertelt Lindgren over het ontstaan van de inmiddels wereldberoemde Pippi. "Ze zeurde me elke avond om een verhaaltje. Toen ik werkelijk geen inspiratie meer had vroeg ik: 'Waarover wil je dat ik vertel?' Ze antwoordde me: 'Vertel me over Pippi Langkous', een naam die ze zelf had verzonnen. Dus ik begon te vertellen over Pippi Langkous. Een meisje met zo'n naam kon moeilijk een gewoon meisje zijn. Karin raakte helemaal in de ban van Pippi, ik moest telkens weer over haar vertellen, ook haar vriendinnen waren er dol op. Later, toen ik zelf enkele weken het bed moest houden, besloot ik om de verhalen op te schrijven. In mei 1944 werd Karin tien, en ik gaf haar de bundel voor haar verjaardag. Ik zond het manuscript naar een uitgever en stopte er een briefje bij: 'Ik hoop niet dat u contact zult opnemen met de kinderbescherming'. Ik had twee kinderen, en wat moest daarvan - met een moeder die zulke boeken schreef - terechtkomen?"

"Van toen af aan is alles zeer snel gegaan. Pippi werd een succes, maar er waren toch heel wat mensen geschokt, omdat ze vreesden dat kinderen zich voortaan als Pippi zouden beginnen te gedragen. Ik kreeg ook reacties als: 'Geen enkel normaal kind kan een hele verjaardagstaart opeten.' Ja, dat is natuurlijk wel zo. Maar aan de andere kant kan een normaal kind ook geen paard optillen. Dus, wanneer een kind een paard kan optillen, dan kan het ook wel een hele taart aan."

"Aan de buitenkant van het kleine stadje lag een oude verwaarloosde tuin. In die tuin stond een oud huis en in het huis woonde Pippi Langkous. Ze was negen jaar en ze woonde daar helemaal alleen. Geen vader en geen moeder had ze." Het zijn de eerste zinnen van Pippi Langkous. Na deze trieste introductie verwachtte de modale lezer eerder 'Ze was dan ook erg verdrietig en eenzaam' dan het - we spreken over 1945 - pedagogisch totaal foute: "Dat was eigenlijk heel prettig, want zo was er niemand die tegen haar kon zeggen dat ze naar bed moest, net wanneer ze de meeste pret had."

Met Pippi creëerde Lindgren een meisje uit de duizend, dat duizenden meisjes en jongens aansprak. Een meisje waarvan de voorbeeldfunctie in vraag kon worden gesteld omdat ze zich helemaal niet gedroeg zoals ze verondersteld was zich te gedragen: Pippi heeft geen respect voor de politie, vindt het - op een dag na - helemaal niet nodig om naar school te gaan en snoept wanneer en zoveel ze wil. Ze doet haar eigen zin.

"Pippi Langkous is ondanks de kritiek in het begin, het meest verkochte en meest verspreide boek uit de geschiedenis van het Zweedse jeugdliteratuur", vertelt Isabelle Desmidt (vakgroep scandivastiek aan de Gentse Universiteit) die vorig jaar doctoreerde op Selma Lagerlöf en de Zweedse jeugdliteratuur in de vorige eeuw. "Er bestonden voor Pippi Langkous geen echte kinderboeken die uitgingen van het kind zelf. Er waren wel idyllische kinderboeken, fraai geïllustreerd door Karl Larsson, de Zweedse Anton Pieck."

"Tijdens het interbellum werd vernieuwend pedagogisch onderzoek verricht, onder meer door Piaget in Zwitserland en Büghler in Duitsland, waar de nadruk lag op de motorische, cognitieve en emotionele ontwikkeling van het kind. Men vond dat kinderboeken ook bij de leefwereld van kinderen moesten aansluiten. De vrije, rebelse en antiautoritaire Pippi is het eerste personage dat hier daadwerkelijk bij aanknoopt. Ze woont alleen in een groot huis, beslist zelf wanneer ze gaat slapen, ze gaat niet naar school en lacht met de plaatselijke autoriteiten. Kinderen waren er gek van, maar het boek werd door bepaalde ouders en conservatieve pedagogen als ongeschikte of zelfs gevaarlijke kinderliteratuur gezien. Een beetje dezelfde kritiek als bij Harry Potter nu. Men vreesde dat kinderen in kleine, brutale Pippi's zouden veranderen die de pannekoeken tegen het plafond gooien."

Van Pippi Långstrump tot Fifi Brindacier

De kritiek belette niet dat het boek snel aansloeg en de vrij en vranke Pippi razend populair werd. Wereldwijd werden miljoenen exemplaren verkocht en Pippi Långstrump werd vertaald als Peppi Dlinnyi Chulok (Russisch), Pippi Longstocking (Engels), Pippi Mediaslarga (Portugees), Bibi Maiea-Longa (Brazilaans-Portugees), Pippi Hosan-Hier (Welsh), Pippi Calzelunghe (Italiaans), Pippi Calzalargas (Spaans), Nagakutsushita-No-Pippi (Japans), Lina Lansokkur (IJslands), Bilbee Bat-Gerev (Hebreeuws), Pipi Gurab-baland (Perzisch) enz.

In Frankrijk werd Pippi Fiffi Brindacier, want een kinderboek waarin het hoofdpersonnage associaties oproept met 'faire pipi' was, zo vond de Franse vertaler, ongepast. De ijverige vertaler vlakte Pippi integraal een beetje af.

Karin Van Camp publiceerde in 1995 Een halve eeuw Pippi Langkous, suggesties voor een nieuwe vertaling. Van Camp: "Mijn conclusies waren dat ze in de Nederlandse vertaling ook iets braver overkomt dan in de orginele Zweedse versie. Maar de verschillen zijn miniem te noemen. In Frankrijk maakte de vertaler het wel erg gortig. Daar viel men niet alleen over 'pippi', maar vond men het bijvoorbeeld totaal absurd dat een klein meisje een paard boven haar hoofd kon tillen. In de vertaling heeft men er een 'pony' van gemaakt. Astrid Lindgren was daar niet gelukkig mee, ze heeft zelfs overwogen om de auteursrechten op haar boeken in Frankrijk terug te halen."

Lindgren: 'Ik zond het manuscript naar een uitgever en stopte er een briefje bij: 'Ik hoop niet dat u contact zult opnemen met de kinderbescherming''

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234